Adhyaya 93

Verse 1

कण्व उवाच। एवमुक्तस्तया शक्रः संदिदेश सदागतिम्। प्रातिष्ठत तदा काले मेनका वायुना सह।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि संभवपर्वणि त्रिनवतितमोऽध्यायः।। 93 ।।

kaṇva uvāca| evamuktastayā śakraḥ saṃdideśa sadāgatim| prātiṣṭhata tadā kāle menakā vāyunā saha|| || iti śrīmanmahābhārate ādiparvaṇi saṃbhavaparvaṇi trinavatitamo'dhyāyaḥ|| 93 ||

Verse 2

अथापश्यद्वरारोहा तपसा दग्धकिल्बिषम्। मिश्वामित्रं तप्यमानं मेनका भीरुराश्रमे।।

athāpaśyadvarārohā tapasā dagdhakilbiṣam| miśvāmitraṃ tapyamānaṃ menakā bhīrurāśrame||

Verse 3

अभिवाद्य ततः सा तं प्राक्रीडदृषिसन्निधौ। अपोवाह च वासोऽस्या मारुतः शशिसंनिभम्।।

abhivādya tataḥ sā taṃ prākrīḍadṛṣisannidhau| apovāha ca vāso'syā mārutaḥ śaśisaṃnibham||

Verse 4

सागच्छत्त्वरिता भूमिं वासस्तदभिलिप्सती। कुत्सयन्तीव सव्रीडं मारुतं वरवर्णिनी।।

sāgacchattvaritā bhūmiṃ vāsastadabhilipsatī| kutsayantīva savrīḍaṃ mārutaṃ varavarṇinī||

Verse 5

पश्यतस्तस्य राजर्षेरप्यग्निसमतेजसः। विश्वामित्रस्ततस्तां तु विषमस्थामनिन्दिताम्।।

paśyatastasya rājarṣerapyagnisamatejasaḥ| viśvāmitrastatastāṃ tu viṣamasthāmaninditām||

Verse 6

गृद्धां वाससि संभ्रान्तां मेनकां मुनिसत्तमः। अनिर्देश्यवयोरूपामपश्यद्विवृतां तदा।। सदागतिम् वायुम्।।

gṛddhāṃ vāsasi saṃbhrāntāṃ menakāṃ munisattamaḥ| anirdeśyavayorūpāmapaśyadvivṛtāṃ tadā|| sadāgatim vāyum||

Verse 7

तस्या रूपगुणान्दृष्ट्वा स तु विप्रर्षभस्तदा। चकार भावं संसर्गे तया कामवशं गतः।।

tasyā rūpaguṇāndṛṣṭvā sa tu viprarṣabhastadā| cakāra bhāvaṃ saṃsarge tayā kāmavaśaṃ gataḥ||

Verse 8

न्यमन्त्रयत चाप्येनां सा चाप्यैच्छदनिन्दिता। तौ तत्र सुचिरं कालमुभौ व्यवहरतां तदा।। गृद्धां सक्ताम्। विवृतामनाच्छादिताम्।।

nyamantrayata cāpyenāṃ sā cāpyaicchadaninditā| tau tatra suciraṃ kālamubhau vyavaharatāṃ tadā|| gṛddhāṃ saktām| vivṛtāmanācchāditām||

Verse 9

रममाणौ यथाकामं यतैकदिवसं तथा। एवं वर्षसहस्राणामतीतं नान्वचिन्तयत्।।

ramamāṇau yathākāmaṃ yataikadivasaṃ tathā| evaṃ varṣasahasrāṇāmatītaṃ nānvacintayat||

Verse 10

कामक्रोधावजितवान्मुनिर्नित्यं समाहितः। चिरार्जितस्य तपसः क्षयं स कृतवान्मुनिः।।

kāmakrodhāvajitavānmunirnityaṃ samāhitaḥ| cirārjitasya tapasaḥ kṣayaṃ sa kṛtavānmuniḥ||

Verse 11

तपसः संक्षयादेव मुनिर्मोहं समाविशत्। मोहाभिभूतः क्रोधात्मा ग्रसन्मूलफलान्मुनिः।।

tapasaḥ saṃkṣayādeva munirmohaṃ samāviśat| mohābhibhūtaḥ krodhātmā grasanmūlaphalānmuniḥ||

Verse 12

पादैर्जलरवं कृत्वा अन्तर्द्वीपे कुटीं गतः। मेनका गन्तुकामा तु शुश्राव जलनिस्वनम्।।

pādairjalaravaṃ kṛtvā antardvīpe kuṭīṃ gataḥ| menakā gantukāmā tu śuśrāva jalanisvanam||

Verse 13

तपसा दीप्तवीर्योऽसावाकाशादेति याति च। अद्य संज्ञां विजानामि ययाऽद्य तपसः क्षयः।।

tapasā dīptavīryo'sāvākāśādeti yāti ca| adya saṃjñāṃ vijānāmi yayā'dya tapasaḥ kṣayaḥ||

Verse 14

गन्तुं न युक्तमित्युक्त्वा ऋतुस्नाताथ मेनका। कामरागाभिभूतस्य मुनेः पार्स्वं जगाम ह।।

gantuṃ na yuktamityuktvā ṛtusnātātha menakā| kāmarāgābhibhūtasya muneḥ pārsvaṃ jagāma ha||

Verse 15

जनयामास स मुनिर्मेनकायां शकुन्तलाम्। प्रस्थे हिमवतो रम्ये मालिनीमभितो नदीम्।।

janayāmāsa sa munirmenakāyāṃ śakuntalām| prasthe himavato ramye mālinīmabhito nadīm||

Verse 16

देवगर्भोपमां बालां सर्वाभरणभूषिताम्। शयानां शयने रम्ये मेनका वाक्यमब्रवीत्।।

devagarbhopamāṃ bālāṃ sarvābharaṇabhūṣitām| śayānāṃ śayane ramye menakā vākyamabravīt||

Verse 17

महर्षेरुग्रतपसस्तेजस्त्वमसि भामिनि। तस्मात्स्वर्गं गमिष्यामि देवकार्यार्थमागता।।

maharṣerugratapasastejastvamasi bhāmini| tasmātsvargaṃ gamiṣyāmi devakāryārthamāgatā||

Verse 18

जातमुत्सृज्य तं गर्भं मेनका मालिनीमनु। कृतकार्या ततस्तूर्णमगच्छच्छक्रसंसदम्।।

jātamutsṛjya taṃ garbhaṃ menakā mālinīmanu| kṛtakāryā tatastūrṇamagacchacchakrasaṃsadam||

Verse 19

तं वने विजने गर्भं सिंहव्याघ्रसमाकुले। दृष्ट्वा शयानं शकुनाः समन्तात्पर्यवारयन्। नेमां हिंस्युर्वने बालां क्रव्यादा मांसगृद्धिनः।।

taṃ vane vijane garbhaṃ siṃhavyāghrasamākule| dṛṣṭvā śayānaṃ śakunāḥ samantātparyavārayan| nemāṃ hiṃsyurvane bālāṃ kravyādā māṃsagṛddhinaḥ||

Verse 20

पर्यरक्षन्त तां तत्र शकुन्ता मेनकात्मजाम्। उपस्प्रष्टुं गतश्चाहमपश्यं शयितामिमाम्।। न्यमन्त्रयत एहीत्याकारितवान्। व्यहरतां विहारं चक्रतुः।।

paryarakṣanta tāṃ tatra śakuntā menakātmajām| upaspraṣṭuṃ gataścāhamapaśyaṃ śayitāmimām|| nyamantrayata ehītyākāritavān| vyaharatāṃ vihāraṃ cakratuḥ||

Verse 21

निर्जने विपिने रम्ये शकुन्तैः परिवारिताम्। मां दृष्ट्वैवाभ्यपद्यन्त पादयोः पतिता द्विजाः। अब्रुञ्शकुनाः सर्वे कलं मधुरभाषिणः।।

nirjane vipine ramye śakuntaiḥ parivāritām| māṃ dṛṣṭvaivābhyapadyanta pādayoḥ patitā dvijāḥ| abruñśakunāḥ sarve kalaṃ madhurabhāṣiṇaḥ||

Verse 22

विश्वामित्रसुतां ब्रह्मन्न्यासभूतां भरस्व वै। कामक्रोधावजितवान्सखा ते कौशिकीं गतः।।

viśvāmitrasutāṃ brahmannyāsabhūtāṃ bharasva vai| kāmakrodhāvajitavānsakhā te kauśikīṃ gataḥ||

Verse 23

तस्मात्पोषय तत्पुत्रीं दयावानिति तेऽब्रुवन्। सर्वभूतरुतज्ञोऽहं दयावान्सर्वजन्तुषु।।

tasmātpoṣaya tatputrīṃ dayāvāniti te'bruvan| sarvabhūtarutajño'haṃ dayāvānsarvajantuṣu||

Verse 24

आनयित्वा ततश्चैनां दुहितृत्वे न्यवेशयम्।।

ānayitvā tataścaināṃ duhitṛtve nyaveśayam||

Verse 25

शरीरकृत्प्राणदाता यस्य चान्नानि भुञ्जते। क्रमेणैते त्रयोऽप्युक्ताः पितरो धर्मशासने।। उपस्प्रष्टुं आचमनादिकं कर्तुम्।।

śarīrakṛtprāṇadātā yasya cānnāni bhuñjate| krameṇaite trayo'pyuktāḥ pitaro dharmaśāsane|| upaspraṣṭuṃ ācamanādikaṃ kartum||

Verse 26

निर्जने तु वने यस्माच्छकुन्तैः परिवारिता। शकुन्तलेति नामास्याः कृतं चापि ततो मया।।

nirjane tu vane yasmācchakuntaiḥ parivāritā| śakuntaleti nāmāsyāḥ kṛtaṃ cāpi tato mayā||

Verse 27

एवं दुहितरं विद्धि मम विप्र शकुन्तलाम्। शकुन्तला च पितरं मन्यते मामनिन्दिता।।

evaṃ duhitaraṃ viddhi mama vipra śakuntalām| śakuntalā ca pitaraṃ manyate māmaninditā||

Verse 28

शकुन्तलोवाच। एतदाचष्ट पृष्टः सन्मम जन्म महर्षये। सुतां कण्वस्य मामेवं विद्धि त्वं मनुजाधिप।।

śakuntalovāca| etadācaṣṭa pṛṣṭaḥ sanmama janma maharṣaye| sutāṃ kaṇvasya māmevaṃ viddhi tvaṃ manujādhipa||

Verse 29

कण्वं हि पितरं मन्ये पितरं स्वमजानती। इति ते कथितं राजन्यथावृत्तं श्रुतं मया।।

kaṇvaṃ hi pitaraṃ manye pitaraṃ svamajānatī| iti te kathitaṃ rājanyathāvṛttaṃ śrutaṃ mayā||