Adhyaya 9

Verse 1

देवदूतवचनेन रुरुकृतस्वार्धायुः प्रदानेन प्रमद्वराजीवनं तया सह रुरोर्विवाहश्च।। 1 ।। सौतिरुवाच। तेषु तत्रोपविष्टेषु ब्राह्मणेषु महात्मसु। रुरुश्चुक्रोश गहनं वनं गत्वाऽतिदुःखितः।।

devadūtavacanena rurukṛtasvārdhāyuḥ pradānena pramadvarājīvanaṃ tayā saha rurorvivāhaśca|| 1 || sautiruvāca| teṣu tatropaviṣṭeṣu brāhmaṇeṣu mahātmasu| ruruścukrośa gahanaṃ vanaṃ gatvā'tiduḥkhitaḥ||

Verse 2

शोकेनाभिहतः सोऽथ विलपन्करुणं बहु। अब्रवीद्वचनं शोचन्प्रियां स्मृत्वा प्रमद्वराम्।।

śokenābhihataḥ so'tha vilapankaruṇaṃ bahu| abravīdvacanaṃ śocanpriyāṃ smṛtvā pramadvarām||

Verse 3

शेते सा भुवि तन्वङ्गी मम शोकविवर्धिनी। प्राणानपहरन्तीव पूर्णचन्द्रनिभानना।।

śete sā bhuvi tanvaṅgī mama śokavivardhinī| prāṇānapaharantīva pūrṇacandranibhānanā||

Verse 4

यदि पीनायतश्रोणी पद्मपत्रनिभेक्षणा। मुमूर्षुरपि मे प्राणानादायाशु गमिष्यति।।

yadi pīnāyataśroṇī padmapatranibhekṣaṇā| mumūrṣurapi me prāṇānādāyāśu gamiṣyati||

Verse 5

पितृमातृसखीनां च लुप्तपिण्डस्य तस्य मे। बान्धवानां च सर्वेषां किं नु दुःखमतःपरम्।।

pitṛmātṛsakhīnāṃ ca luptapiṇḍasya tasya me| bāndhavānāṃ ca sarveṣāṃ kiṃ nu duḥkhamataḥparam||

Verse 6

यदि दत्तं तपस्तप्तं गुरवो वा मया यदि। सम्यगाराधितास्तेन संजीवतु मम प्रिया।।

yadi dattaṃ tapastaptaṃ guravo vā mayā yadi| samyagārādhitāstena saṃjīvatu mama priyā||

Verse 7

यथा च जन्मप्रभृति यतात्माऽहं धृतव्रतः। प्रमद्वरा तथाद्यैषा समुत्तिष्ठतु भामिनी।।

yathā ca janmaprabhṛti yatātmā'haṃ dhṛtavrataḥ| pramadvarā tathādyaiṣā samuttiṣṭhatu bhāminī||

Verse 8

[एवं लालप्यतस्तस्य भार्यार्थे दुःखितस्य च। देवदूतस्तदाऽभ्येत्य वाक्यमाह रुरुं वने।।]

[evaṃ lālapyatastasya bhāryārthe duḥkhitasya ca| devadūtastadā'bhyetya vākyamāha ruruṃ vane||]

Verse 9

कृष्णे विष्णौ हृषीकेशे लोकेशेऽसुरविद्विषि। यदि मे निश्चला भक्तिर्मम जीवतु सा प्रिया।।

kṛṣṇe viṣṇau hṛṣīkeśe lokeśe'suravidviṣi| yadi me niścalā bhaktirmama jīvatu sā priyā||

Verse 10

विलप्यमाने तु रुरौ सर्वे देवाः कृपान्विताः। दूतं प्रस्थापयामासुः संदिश्यास्य हितं वचः।।

vilapyamāne tu rurau sarve devāḥ kṛpānvitāḥ| dūtaṃ prasthāpayāmāsuḥ saṃdiśyāsya hitaṃ vacaḥ||

Verse 11

स दूतस्त्वरितोऽभ्येत्य देवानां प्रियकृच्छुचिः। उवाच देववचनं रुरुमाभाष्य दुःखितम्।।

sa dūtastvarito'bhyetya devānāṃ priyakṛcchuciḥ| uvāca devavacanaṃ rurumābhāṣya duḥkhitam||

Verse 12

देवैः सर्वैरहं ब्रह्मन्प्रेषितोऽस्मि तवान्तिकम्। त्वद्धितं त्वद्धितैरुक्तं शृणु वाक्यं द्विजोत्तम।।

devaiḥ sarvairahaṃ brahmanpreṣito'smi tavāntikam| tvaddhitaṃ tvaddhitairuktaṃ śṛṇu vākyaṃ dvijottama||

Verse 13

अभिधत्से ह यद्वाचा रुरो दुःखान्न तन्मृषा। न तु मर्त्यस्य धर्मात्मन्नायुरस्ति गतायुषः।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वाणि पौलोमपर्वणि नवमोऽध्यायः।। 9 ।।

abhidhatse ha yadvācā ruro duḥkhānna tanmṛṣā| na tu martyasya dharmātmannāyurasti gatāyuṣaḥ|| || iti śrīmanmahābhārate ādiparvāṇi paulomaparvaṇi navamo'dhyāyaḥ|| 9 ||

Verse 14

गतायुरेषा कृपणा गन्धर्वाप्सरसोः सुता। तस्माच्छोके मनस्तात मा कृथास्त्वं कथंचन।।

gatāyureṣā kṛpaṇā gandharvāpsarasoḥ sutā| tasmācchoke manastāta mā kṛthāstvaṃ kathaṃcana||

Verse 15

उपायश्चात्र विहितः पूर्वं देवैर्महात्मभिः। तं यदीच्छसि कर्तुं त्वं प्राप्स्यसीह प्रमद्वराम्।।

upāyaścātra vihitaḥ pūrvaṃ devairmahātmabhiḥ| taṃ yadīcchasi kartuṃ tvaṃ prāpsyasīha pramadvarām||

Verse 16

रुरुरुवाच। क उपायः कृतो देवैर्बूहि तत्त्वेन खेचर। करिष्येऽहं तथा श्रुत्वा त्रातुमर्हति मां भवान्।।

rururuvāca| ka upāyaḥ kṛto devairbūhi tattvena khecara| kariṣye'haṃ tathā śrutvā trātumarhati māṃ bhavān||

Verse 17

देवेदूत उवाच। आयुषोऽर्धं प्रयच्छ त्वं कन्यायै भृगुनन्दन। एवमुत्थास्यति रुरो तव भार्या प्रयद्वरा।।

devedūta uvāca| āyuṣo'rdhaṃ prayaccha tvaṃ kanyāyai bhṛgunandana| evamutthāsyati ruro tava bhāryā prayadvarā||

Verse 18

रुरुरुवाच। आयुषोऽर्धं प्रयच्छामि कन्यायै खेचरोत्तम। शृङ्गाररूपाभरणा समुत्तिष्ठतु मे प्रिया।।

rururuvāca| āyuṣo'rdhaṃ prayacchāmi kanyāyai khecarottama| śṛṅgārarūpābharaṇā samuttiṣṭhatu me priyā||

Verse 19

सौतिरुवाच। ततो गन्धर्वराजश्च देवदूतश्च सत्तमौ। धर्मराजमुपेत्येदं वचनं प्रत्यभाषताम्।।

sautiruvāca| tato gandharvarājaśca devadūtaśca sattamau| dharmarājamupetyedaṃ vacanaṃ pratyabhāṣatām||

Verse 20

धर्मराजायुषोऽर्धेन रुरोर्भार्या प्रमद्वरा। समुत्तिष्ठतु कल्याणी मृतैवं यदि मन्यसे।।

dharmarājāyuṣo'rdhena rurorbhāryā pramadvarā| samuttiṣṭhatu kalyāṇī mṛtaivaṃ yadi manyase||

Verse 21

धर्मराज उवाच। प्रमद्वरा रुरोर्भार्या देवदूत यदीच्छसि। उत्तिष्ठत्वायुषोऽर्धेन रुरोरेव समन्विता।।

dharmarāja uvāca| pramadvarā rurorbhāryā devadūta yadīcchasi| uttiṣṭhatvāyuṣo'rdhena ruroreva samanvitā||

Verse 22

सौतिरुवाच। एवमुक्ते ततः कन्या सोदतिष्ठत्प्रमद्वरा। रुरोस्तस्यायुषोऽर्धेन सुप्तेव वरवर्णिनी।।

sautiruvāca| evamukte tataḥ kanyā sodatiṣṭhatpramadvarā| rurostasyāyuṣo'rdhena supteva varavarṇinī||

Verse 23

एतद्दृष्टं भविष्ये हि रुरोरुत्तमतेजसः। आयुषोऽतिप्रवृद्धस्य भार्यार्थेऽर्धमलुप्यत।। गतायुषः आयुर्नास्ति पुनर्न भवतीत्यर्थः।।

etaddṛṣṭaṃ bhaviṣye hi ruroruttamatejasaḥ| āyuṣo'tipravṛddhasya bhāryārthe'rdhamalupyata|| gatāyuṣaḥ āyurnāsti punarna bhavatītyarthaḥ||

Verse 24

तत इष्टेऽहनि तयोः पितरौ चक्रतुर्मुदा। विवाहं तौ च रेमाते परस्परहितैषिणौ।।

tata iṣṭe'hani tayoḥ pitarau cakraturmudā| vivāhaṃ tau ca remāte parasparahitaiṣiṇau||

Verse 25

स लब्ध्वा दुर्लभां भार्यां पद्मकिञ्जल्कसुप्रभाम्। व्रतं चक्रे विनाशाय जिह्मगानां धृतव्रतः।। भविष्ये जातके।।

sa labdhvā durlabhāṃ bhāryāṃ padmakiñjalkasuprabhām| vrataṃ cakre vināśāya jihmagānāṃ dhṛtavrataḥ|| bhaviṣye jātake||

Verse 26

स दृष्ट्वा जिह्मगान्सर्वांस्तीव्रकोपसमन्वितः। अभिहन्ति यथासत्त्वं गृह्य प्रहरणं सदा।।

sa dṛṣṭvā jihmagānsarvāṃstīvrakopasamanvitaḥ| abhihanti yathāsattvaṃ gṛhya praharaṇaṃ sadā||

Verse 27

स कदाचिद्वनं विप्रो रुरुरभ्यागमन्महत्। शयानं तत्र चापश्यड्डुण्डुभं वयसान्वितम्।। जिह्मगानां सर्पाणां।।

sa kadācidvanaṃ vipro rururabhyāgamanmahat| śayānaṃ tatra cāpaśyaḍḍuṇḍubhaṃ vayasānvitam|| jihmagānāṃ sarpāṇāṃ||

Verse 28

तत उद्यम्य दम्डं स कालदण्डोपमं तदा। जिघांसुः कुपितो विप्रस्तमुवाचाथ डुण्डुभः।।

tata udyamya damḍaṃ sa kāladaṇḍopamaṃ tadā| jighāṃsuḥ kupito viprastamuvācātha ḍuṇḍubhaḥ||

Verse 29

नापराध्यामि ते किंचिदहमद्य तपोधन। संरम्भाच्च किमर्थं मामभिहंसि रुषान्वितः।।

nāparādhyāmi te kiṃcidahamadya tapodhana| saṃrambhācca kimarthaṃ māmabhihaṃsi ruṣānvitaḥ||