Adhyaya 89

Verse 1

शकुन्तलोपाख्यानारम्भः।। 1 ।। जनमेजय उवाच। भगवन्विस्तरेणेह भरतस्य महात्मनः। जन्म कर्म च सुश्रूषोस्तन्मे शंसितुमर्हसि।।

śakuntalopākhyānārambhaḥ|| 1 || janamejaya uvāca| bhagavanvistareṇeha bharatasya mahātmanaḥ| janma karma ca suśrūṣostanme śaṃsitumarhasi||

Verse 2

वैशंपायन उवाच। पौरवाणां वंशकरो दुष्यन्तो नाम वीर्यवान्। पृथिव्याश्चतुरन्ताया गोप्ता भरतसत्तम।।

vaiśaṃpāyana uvāca| pauravāṇāṃ vaṃśakaro duṣyanto nāma vīryavān| pṛthivyāścaturantāyā goptā bharatasattama||

Verse 3

चतुर्भागं भुवः कृत्स्नं यो भुङ्क्ते मनुजेश्वरः। समुद्रावरणांश्चापि देशान्स समितिंजयः।।

caturbhāgaṃ bhuvaḥ kṛtsnaṃ yo bhuṅkte manujeśvaraḥ| samudrāvaraṇāṃścāpi deśānsa samitiṃjayaḥ||

Verse 4

आम्लेच्छावधिकान्सर्वान्स भुङ्क्ते रिपुमर्दनः। रत्नाकरसमुद्रान्तांश्चातुर्वर्ण्यजनावृतान्।।

āmlecchāvadhikānsarvānsa bhuṅkte ripumardanaḥ| ratnākarasamudrāntāṃścāturvarṇyajanāvṛtān||

Verse 5

न वर्णसङ्करकरो न कृष्याकरकृज्जनः। न पापकृत्कश्चिदासीत्तस्मिन्राजनि शासति।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि संभवपर्वणि एकोननवतितमोऽध्यायः।। 89 ।।

na varṇasaṅkarakaro na kṛṣyākarakṛjjanaḥ| na pāpakṛtkaścidāsīttasminrājani śāsati|| || iti śrīmanmahābhārate ādiparvaṇi saṃbhavaparvaṇi ekonanavatitamo'dhyāyaḥ|| 89 ||

Verse 6

धर्मे रतिं सेवमाना धर्मार्थावभिपेदिरे। तदा नरा नरव्याघ्र तस्मिञ्जनपदेश्वरे।।

dharme ratiṃ sevamānā dharmārthāvabhipedire| tadā narā naravyāghra tasmiñjanapadeśvare||

Verse 7

नासीच्चोरभयं तात न क्षुधाभयमण्वपि। नासीद्व्याधिभयं चापि तस्मिञ्जनपदेश्वरे।।

nāsīccorabhayaṃ tāta na kṣudhābhayamaṇvapi| nāsīdvyādhibhayaṃ cāpi tasmiñjanapadeśvare||

Verse 8

स्वधर्मै रेमिरे वर्णा दैवे कर्मणि निःस्पृहाः। तमाश्रित्य महीपालमासंश्चैवाकुतोभयाः।। न कृष्याकरकृत् कृषिकृन्न भुवोऽकृष्टपच्यत्वात्। आकरः सुवर्णादिधातूत्पत्तिस्थानं तत्रापि यत्नं न करोति पृथिव्या रत्नैर्धातुभिश्च पूर्णत्वात्।।

svadharmai remire varṇā daive karmaṇi niḥspṛhāḥ| tamāśritya mahīpālamāsaṃścaivākutobhayāḥ|| na kṛṣyākarakṛt kṛṣikṛnna bhuvo'kṛṣṭapacyatvāt| ākaraḥ suvarṇādidhātūtpattisthānaṃ tatrāpi yatnaṃ na karoti pṛthivyā ratnairdhātubhiśca pūrṇatvāt||

Verse 9

कालवर्षी च पर्जन्यः सस्यानि रसवन्ति च। सर्वरत्नसमृद्धा च मही पशुमती तथा।। दैवे कर्मणि वृष्ट्याद्यर्थे कारीर्यादिकाम्यकर्मणि।।

kālavarṣī ca parjanyaḥ sasyāni rasavanti ca| sarvaratnasamṛddhā ca mahī paśumatī tathā|| daive karmaṇi vṛṣṭyādyarthe kārīryādikāmyakarmaṇi||

Verse 10

स्वकर्मनिरता विप्रा नानृतं तेषु विद्यते। स चाद्भुतमहावीर्यो वज्रसंहननो युवा।। तदेवाह कालेति।।

svakarmaniratā viprā nānṛtaṃ teṣu vidyate| sa cādbhutamahāvīryo vajrasaṃhanano yuvā|| tadevāha kāleti||

Verse 11

उद्यम्य मन्दरं दोर्भ्यां वहेत्सवनकाननम्। चतुष्पथगदायुद्धे सर्वप्रहरणेषु च।। वज्रसंहननो दृढदेहः।।

udyamya mandaraṃ dorbhyāṃ vahetsavanakānanam| catuṣpathagadāyuddhe sarvapraharaṇeṣu ca|| vajrasaṃhanano dṛḍhadehaḥ||

Verse 12

नागपृष्ठेऽश्वपृष्ठे च बभूव परिनिष्ठतः। बले विष्णुसमश्चासीत्तेजसा भास्करोपमः।।

nāgapṛṣṭhe'śvapṛṣṭhe ca babhūva pariniṣṭhataḥ| bale viṣṇusamaścāsīttejasā bhāskaropamaḥ||

Verse 13

अक्षोभ्यत्वेऽर्णवसमः सहिष्णुत्वे धरासमः। संमतः स महीपालः प्रसन्नपुरराष्ट्रवान्।।

akṣobhyatve'rṇavasamaḥ sahiṣṇutve dharāsamaḥ| saṃmataḥ sa mahīpālaḥ prasannapurarāṣṭravān||

Verse 14

भूयो धर्मपरैर्भावैर्मुदितं जनमादिशत्।। सवनकाननं वनं जलमुपवनं वा।।

bhūyo dharmaparairbhāvairmuditaṃ janamādiśat|| savanakānanaṃ vanaṃ jalamupavanaṃ vā||