Adhyaya 78

Verse 1

स्वजरामनङ्गीकुर्वतां यदुप्रभृतीनां ययातिना शापः।। 1 ।। तामङ्गीकुर्वतः पूरोर्वरदानम्।। 2 ।। वैशंपायन उवाच। जरां प्राप्य ययातिस्तु स्वपुरं प्राप्य चैव हि। पुत्रं ज्येष्ठं वरिष्ठं च यदुमित्यब्रवीद्वचः।।

svajarāmanaṅgīkurvatāṃ yaduprabhṛtīnāṃ yayātinā śāpaḥ|| 1 || tāmaṅgīkurvataḥ pūrorvaradānam|| 2 || vaiśaṃpāyana uvāca| jarāṃ prāpya yayātistu svapuraṃ prāpya caiva hi| putraṃ jyeṣṭhaṃ variṣṭhaṃ ca yadumityabravīdvacaḥ||

Verse 2

ययातिरुवाच। जरावली च मां तात पलितानि च पर्यगुः। काव्यस्योशनसः शापान्न च तृप्तोऽस्मि यौवने।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि संभवपर्वणि अष्टसप्ततितमोऽध्यायः।। 78 ।।

yayātiruvāca| jarāvalī ca māṃ tāta palitāni ca paryaguḥ| kāvyasyośanasaḥ śāpānna ca tṛpto'smi yauvane|| || iti śrīmanmahābhārate ādiparvaṇi saṃbhavaparvaṇi aṣṭasaptatitamo'dhyāyaḥ|| 78 ||

Verse 3

त्वं यदो प्रतिपद्यस्व पाप्मानं जरया सह। यौवनेन त्वदीयेन चरेयं विषयानहम्।। वली त्वचःसंवलनम्। पलितानि केशरोम्णां शौक्ल्यम्। पर्यगुः परितः शरीरे गतानि प्राप्तानियौवने यौवनसाध्ये कामभोगे।।

tvaṃ yado pratipadyasva pāpmānaṃ jarayā saha| yauvanena tvadīyena careyaṃ viṣayānaham|| valī tvacaḥsaṃvalanam| palitāni keśaromṇāṃ śauklyam| paryaguḥ paritaḥ śarīre gatāni prāptāniyauvane yauvanasādhye kāmabhoge||

Verse 4

पूर्णे वर्षसहस्रे तु पुनस्ते यौवनं त्वहम्। दत्त्वा स्वं प्रतिपत्स्यामि पाप्मानं जरया सह।।

pūrṇe varṣasahasre tu punaste yauvanaṃ tvaham| dattvā svaṃ pratipatsyāmi pāpmānaṃ jarayā saha||

Verse 5

यदुरुवाच। जरायां बहवो दोषाः पानभोजनकारिताः। तस्माज्जरां न ते राजन्ग्रहीष्य इति मे मतिः।। पाप्मानं भोगसामर्थ्येऽपि तदिच्छारूपं चित्तस्य दौस्थ्यम्। चरेयं भुज्जीय।।

yaduruvāca| jarāyāṃ bahavo doṣāḥ pānabhojanakāritāḥ| tasmājjarāṃ na te rājangrahīṣya iti me matiḥ|| pāpmānaṃ bhogasāmarthye'pi tadicchārūpaṃ cittasya dausthyam| careyaṃ bhujjīya||

Verse 6

सितश्मश्रुर्निरानन्दो जरया शिथिलीकृतः। वलीसङ्गतगात्रस्तु दुर्दर्शो दुर्बलः कृशः।।

sitaśmaśrurnirānando jarayā śithilīkṛtaḥ| valīsaṅgatagātrastu durdarśo durbalaḥ kṛśaḥ||

Verse 7

अशक्तः कार्यकरणे परिभूतः स यौवतैः। सहोपजीविभिश्चैव तां जरां नाभिकामये।।

aśaktaḥ kāryakaraṇe paribhūtaḥ sa yauvataiḥ| sahopajīvibhiścaiva tāṃ jarāṃ nābhikāmaye||

Verse 8

सन्ति ते बहवः पुत्रा मत्तः प्रियतरा नृप। जरां ग्रहीतुं धर्मज्ञ तस्मादन्यं वृणीष्व वै।।

santi te bahavaḥ putrā mattaḥ priyatarā nṛpa| jarāṃ grahītuṃ dharmajña tasmādanyaṃ vṛṇīṣva vai||

Verse 9

ययातिरुवाच। यत्त्वं मे हृदयाज्जातो वयः स्वं न प्रयच्छसि। तस्मादराज्यभाक्तात प्रजा तव भविष्यति।।

yayātiruvāca| yattvaṃ me hṛdayājjāto vayaḥ svaṃ na prayacchasi| tasmādarājyabhāktāta prajā tava bhaviṣyati||

Verse 10

प्रत्याख्यातस्तु राजा स तुर्वसुं प्रत्युवाच ह। तुर्वसो प्रतिपद्यस्व पाप्मानं जरया सह। यौवनेन चरेयं वै विषयांस्तव पुत्रक।।

pratyākhyātastu rājā sa turvasuṃ pratyuvāca ha| turvaso pratipadyasva pāpmānaṃ jarayā saha| yauvanena careyaṃ vai viṣayāṃstava putraka||

Verse 11

पूर्णे वर्षसहस्रे तु पुनर्दास्यामि यौवनम्। स्वं चैव प्रतिपत्स्यामि पाप्मानं जरया सह।।

pūrṇe varṣasahasre tu punardāsyāmi yauvanam| svaṃ caiva pratipatsyāmi pāpmānaṃ jarayā saha||

Verse 12

तुर्वसुरुवाच। न कामये जरां तात कामभोगप्रणाशिनीम्। बलरूपान्तकरणीं बुद्धिप्राणप्रणाशिनीम्।।

turvasuruvāca| na kāmaye jarāṃ tāta kāmabhogapraṇāśinīm| balarūpāntakaraṇīṃ buddhiprāṇapraṇāśinīm||

Verse 13

ययातिरुवाच। यत्त्वं मे हृदयाज्जातो वयः स्वं न प्रयच्छसि। तस्मात्प्रजा समुच्छेदं तुर्वसो तव यास्यति।।

yayātiruvāca| yattvaṃ me hṛdayājjāto vayaḥ svaṃ na prayacchasi| tasmātprajā samucchedaṃ turvaso tava yāsyati||

Verse 14

संकीर्णाचारधर्मेषु प्रतिलोमचरेषु च। पिशिताशिषु चान्त्येषु मूढ राजा भविष्यसि।।

saṃkīrṇācāradharmeṣu pratilomacareṣu ca| piśitāśiṣu cāntyeṣu mūḍha rājā bhaviṣyasi||

Verse 15

गुरुदारप्रसक्तेषु तिर्यग्योनिगतेषु च। पशुधर्मेषु पापेषु म्लेच्छेषु त्वं भविष्यसि।। दोषाः कफाद्याधिक्याद्वमनादयः।।

gurudāraprasakteṣu tiryagyonigateṣu ca| paśudharmeṣu pāpeṣu mleccheṣu tvaṃ bhaviṣyasi|| doṣāḥ kaphādyādhikyādvamanādayaḥ||

Verse 16

वैशंपायन उवाच। एवं स तुर्वसुं शप्त्वा ययातिः सुतमात्मनः। शर्मिष्ठायाः सुतं द्रुह्युमिदं वचनमब्रवीत्।।

vaiśaṃpāyana uvāca| evaṃ sa turvasuṃ śaptvā yayātiḥ sutamātmanaḥ| śarmiṣṭhāyāḥ sutaṃ druhyumidaṃ vacanamabravīt||

Verse 17

ययातिरुवाच। द्रुह्यो त्वं प्रतिपद्यस्व वर्णरूपविनाशिनीम्। जरां वर्षसहस्रं मे यौवनं स्वं ददस्व च।।

yayātiruvāca| druhyo tvaṃ pratipadyasva varṇarūpavināśinīm| jarāṃ varṣasahasraṃ me yauvanaṃ svaṃ dadasva ca||

Verse 18

पूर्णे वर्षसहस्रे तु पुनर्दास्यामि यौवनम्। स्वं चादास्यामि भूयोऽहं पाप्मानं जरया सह।।

pūrṇe varṣasahasre tu punardāsyāmi yauvanam| svaṃ cādāsyāmi bhūyo'haṃ pāpmānaṃ jarayā saha||

Verse 19

द्रुह्युरुवाच। न गजं न रथं नाश्वं जीर्णो भुङ्क्ते न च स्त्रियम्। वाग्भङ्गश्चास्य भवति तां जरां नाभिकामये।।

druhyuruvāca| na gajaṃ na rathaṃ nāśvaṃ jīrṇo bhuṅkte na ca striyam| vāgbhaṅgaścāsya bhavati tāṃ jarāṃ nābhikāmaye||

Verse 20

ययातिरुवाच। यत्त्वं मे हृदयाज्जातो वयः स्वं न प्रयच्छसि। तस्माद्द्रुह्यो प्रियः कामो न ते संपत्स्यते क्वचित्।।

yayātiruvāca| yattvaṃ me hṛdayājjāto vayaḥ svaṃ na prayacchasi| tasmāddruhyo priyaḥ kāmo na te saṃpatsyate kvacit||

Verse 21

यत्राश्वरथमुख्यानामश्वानां स्याद्गतं न च। हस्तिनां पीठकानां च गर्दभानां तथैव च।। तिर्यग्योनीनामिव गतं प्रकाशं मैथुनाद्याचरणं येप तेषु।।

yatrāśvarathamukhyānāmaśvānāṃ syādgataṃ na ca| hastināṃ pīṭhakānāṃ ca gardabhānāṃ tathaiva ca|| tiryagyonīnāmiva gataṃ prakāśaṃ maithunādyācaraṇaṃ yepa teṣu||

Verse 22

बस्तानां च गवां चैव शिबिकायास्तथैव च। उडुपप्लवसंतारो यत्र नित्यं भविष्यति।

bastānāṃ ca gavāṃ caiva śibikāyāstathaiva ca| uḍupaplavasaṃtāro yatra nityaṃ bhaviṣyati|

Verse 23

ययातिरुवाच। अनो त्वं प्रतिपद्यस्व पाप्मानं जरया सह। एकं वर्षसहस्रं तु चरेयं यौवनेन ते।।

yayātiruvāca| ano tvaṃ pratipadyasva pāpmānaṃ jarayā saha| ekaṃ varṣasahasraṃ tu careyaṃ yauvanena te||

Verse 24

अनुरुवाच। जीर्णः शिशुवदादत्ते कालेऽन्नमशुचिर्यथा। न जुहोति च कालेऽग्निं तां जरां नाभिकामये।।

anuruvāca| jīrṇaḥ śiśuvadādatte kāle'nnamaśuciryathā| na juhoti ca kāle'gniṃ tāṃ jarāṃ nābhikāmaye||

Verse 25

ययातिरुवाच। यत्त्वं मे हृदयाज्जातो वयः स्वं न प्रयच्छसि। जरादोषस्त्वया प्रोक्तस्तस्मात्त्वं प्रतिलप्स्यसे।।

yayātiruvāca| yattvaṃ me hṛdayājjāto vayaḥ svaṃ na prayacchasi| jarādoṣastvayā proktastasmāttvaṃ pratilapsyase||

Verse 26

प्रजाश्च यौवनप्राप्ता विनशिष्यन्त्यनो तव। अग्निप्रस्कन्दनपरस्त्वं चाप्येवं भविष्यसि।। पीठकानां राजयोग्यानां नरयानविशेषाणां तखतरावा इति म्लेच्छेषु प्रसिद्धानाम्।।

prajāśca yauvanaprāptā vinaśiṣyantyano tava| agnipraskandanaparastvaṃ cāpyevaṃ bhaviṣyasi|| pīṭhakānāṃ rājayogyānāṃ narayānaviśeṣāṇāṃ takhatarāvā iti mleccheṣu prasiddhānām||

Verse 27

वैशंपायन उवाच। प्रत्याख्यातश्चतुर्भिश्च शप्त्वा तान्यदुपूर्वकान्। पूरोः सकाशमगमन्मत्त्वा पूरुमलङ्घनम्।।

vaiśaṃpāyana uvāca| pratyākhyātaścaturbhiśca śaptvā tānyadupūrvakān| pūroḥ sakāśamagamanmattvā pūrumalaṅghanam||

Verse 28

ययातिरुवाच। पूरो त्वं मे प्रियः पुत्रस्त्वं वरीयान्भविष्यसि। जरा वली च मांतात पलितानि च पर्यगुः।। अग्निप्रस्कन्दनं श्रौतस्मार्ताद्यग्निसाध्यकर्मत्यागस्तत्परः।।

yayātiruvāca| pūro tvaṃ me priyaḥ putrastvaṃ varīyānbhaviṣyasi| jarā valī ca māṃtāta palitāni ca paryaguḥ|| agnipraskandanaṃ śrautasmārtādyagnisādhyakarmatyāgastatparaḥ||

Verse 29

काव्यस्योशनसः शापान्न च तृप्तोऽस्मि यौवने। पूरो त्वं प्रतिपद्यस्व पाप्मानं जरया सह। कंचित्कालं चरेयं वै विषयान्वयसातव।।

kāvyasyośanasaḥ śāpānna ca tṛpto'smi yauvane| pūro tvaṃ pratipadyasva pāpmānaṃ jarayā saha| kaṃcitkālaṃ careyaṃ vai viṣayānvayasātava||

Verse 30

पूर्णे वर्षसहस्रे तु पुनर्दास्यामि यौवनम्। स्वं चैव प्रतिपत्स्यामि पाप्मानं जरया सह।।

pūrṇe varṣasahasre tu punardāsyāmi yauvanam| svaṃ caiva pratipatsyāmi pāpmānaṃ jarayā saha||

Verse 31

वैशंपायन उवाच। एवमुक्तः प्रत्युवाच पूरुः पितरमज्जसा। यदात्थ मां महाराज तत्करिष्यामि ते वचः।। वरीयान्स्वभ्रातृभ्यो महान्। जरो देहेन्द्रियशक्तिघातः।।

vaiśaṃpāyana uvāca| evamuktaḥ pratyuvāca pūruḥ pitaramajjasā| yadāttha māṃ mahārāja tatkariṣyāmi te vacaḥ|| varīyānsvabhrātṛbhyo mahān| jaro dehendriyaśaktighātaḥ||

Verse 32

गुरोर्वै वचनं पुण्यं स्वर्ग्यमायुष्करं नृणाम्। गुरुप्रसादात्त्रैलोक्यमन्वशासच्छतक्रतुः।।

gurorvai vacanaṃ puṇyaṃ svargyamāyuṣkaraṃ nṛṇām| guruprasādāttrailokyamanvaśāsacchatakratuḥ||

Verse 33

गुरोरनुमतं प्राप्य सर्वान्कामानमाप्नुयात्। यावदिच्छसि तावच्च धारयिष्यामि ते जराम्।।

guroranumataṃ prāpya sarvānkāmānamāpnuyāt| yāvadicchasi tāvacca dhārayiṣyāmi te jarām||

Verse 34

प्रतिपत्स्यामि ते राजन्पाप्मानं जरया सह। गृहाण यौवनं मत्तश्चर कामान्यथेप्सितान्।। अञ्जसा आर्जवेन।।

pratipatsyāmi te rājanpāpmānaṃ jarayā saha| gṛhāṇa yauvanaṃ mattaścara kāmānyathepsitān|| añjasā ārjavena||

Verse 35

जरयाहं प्रतिच्छन्नो वयोरूपधरस्तव। यौवनं भवते दत्त्वा चरिष्यामि यथात्थमाम्।।

jarayāhaṃ praticchanno vayorūpadharastava| yauvanaṃ bhavate dattvā cariṣyāmi yathātthamām||

Verse 36

ययातिरुवाच। पूरो प्रीतोऽस्मि ते वत्स प्रीतश्चेदं ददामि ते। सर्वकामसमृद्धा ते प्रजा राज्ये भविष्यति।।

yayātiruvāca| pūro prīto'smi te vatsa prītaścedaṃ dadāmi te| sarvakāmasamṛddhā te prajā rājye bhaviṣyati||

Verse 37

वैशंपायन उवाच। एवमुक्त्वा ययातिस्तु स्मृत्वा काव्यं महातपाः। संक्रामयामास जरां तदा पूरौ महात्मनि।।

vaiśaṃpāyana uvāca| evamuktvā yayātistu smṛtvā kāvyaṃ mahātapāḥ| saṃkrāmayāmāsa jarāṃ tadā pūrau mahātmani||