Adhyaya 67

Verse 1

ऋष्यादिवंशकथनम्।। 1 ।। वैशंपायन उवाच। ब्रह्मणो मानसाः पुत्रा विदिताः षण्महर्षयः। एकादश सुताः स्थाणोः ख्याताः परमतेजसः।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि संभवपर्वणि सप्तषष्टितमोऽध्यायः।। 67 ।।

ṛṣyādivaṃśakathanam|| 1 || vaiśaṃpāyana uvāca| brahmaṇo mānasāḥ putrā viditāḥ ṣaṇmaharṣayaḥ| ekādaśa sutāḥ sthāṇoḥ khyātāḥ paramatejasaḥ|| || iti śrīmanmahābhārate ādiparvaṇi saṃbhavaparvaṇi saptaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ|| 67 ||

Verse 2

मृगव्याधश्च सर्पश्च निर्ऋतिश्च महायशाः। अजैकपादहिर्बिध्न्यः पिनाकी च परन्तपः।।

mṛgavyādhaśca sarpaśca nirṛtiśca mahāyaśāḥ| ajaikapādahirbidhnyaḥ pinākī ca parantapaḥ||

Verse 3

दहनोऽथेश्वरश्चैव कपाली च महाद्युतिः। स्थाणुर्भगश्च भगवान् रुद्रा एकादश स्मृताः।।

dahano'theśvaraścaiva kapālī ca mahādyutiḥ| sthāṇurbhagaśca bhagavān rudrā ekādaśa smṛtāḥ||

Verse 4

मरीचिरङ्गिरा अत्रिः पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः। षडेते ब्रह्मणः पुत्रा वीर्यवन्तो महर्षयः।।

marīciraṅgirā atriḥ pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ| ṣaḍete brahmaṇaḥ putrā vīryavanto maharṣayaḥ||

Verse 5

त्रयस्त्वङ्गिरसः पुत्रा लोके सर्वत्र विश्रुताः। बृहस्पतिरुतथ्यश्च संवर्तश्च धृतव्रताः।। ब्रह्मण इति षण्महर्षयः स्थाणुश्च सप्तम इति बोध्यम्। तत्रादौ स्थाणुसंततिमेवाह एकादशेति। एकादश तथा रुद्राः स्थाणोश्चैव हि मानसाः इति पाठान्तरम्। अत्र स्थिरत्वात्स्थाणुर्ब्रह्मा।।

trayastvaṅgirasaḥ putrā loke sarvatra viśrutāḥ| bṛhaspatirutathyaśca saṃvartaśca dhṛtavratāḥ|| brahmaṇa iti ṣaṇmaharṣayaḥ sthāṇuśca saptama iti bodhyam| tatrādau sthāṇusaṃtatimevāha ekādaśeti| ekādaśa tathā rudrāḥ sthāṇoścaiva hi mānasāḥ iti pāṭhāntaram| atra sthiratvātsthāṇurbrahmā||

Verse 6

अत्रेस्तु बहवः पुत्राः श्रूयन्ते मनुजाधिप। सर्वे वेदविदः सिद्धाः शान्तात्मानो महर्षयः।।

atrestu bahavaḥ putrāḥ śrūyante manujādhipa| sarve vedavidaḥ siddhāḥ śāntātmāno maharṣayaḥ||

Verse 7

राक्षसाश्च पुलस्त्यस्य वानराः किन्नरास्तथा। यक्षाश्च मनुजव्याघ्र पुत्रास्तस्य च धीमतः।।

rākṣasāśca pulastyasya vānarāḥ kinnarāstathā| yakṣāśca manujavyāghra putrāstasya ca dhīmataḥ||

Verse 8

पुलहस्य सुता राजञ्शरभाश्च प्रकीर्तिताः। सिंहाः किपुरुषा व्याघ्रा ऋक्षा ईहामृगास्तथा।। बृहस्पतिरुचथ्यश्चेति पाठान्तरम्।।

pulahasya sutā rājañśarabhāśca prakīrtitāḥ| siṃhāḥ kipuruṣā vyāghrā ṛkṣā īhāmṛgāstathā|| bṛhaspatirucathyaśceti pāṭhāntaram||

Verse 9

क्रतोः क्रतुसमाः पुत्राः पतङ्गसहचारिणः। विश्रुतास्त्रिषु लोकेषु सत्यव्रतपरायणाः।। ईहामृगाः वृकाः।।

kratoḥ kratusamāḥ putrāḥ pataṅgasahacāriṇaḥ| viśrutāstriṣu lokeṣu satyavrataparāyaṇāḥ|| īhāmṛgāḥ vṛkāḥ||

Verse 10

दक्षस्त्वजायताङ्गुष्ठाद्दक्षिणाद्भगवानृषिः। ब्रह्मणः पृथिवीपाल शान्तात्मा सुमहातपाः।।

dakṣastvajāyatāṅguṣṭhāddakṣiṇādbhagavānṛṣiḥ| brahmaṇaḥ pṛthivīpāla śāntātmā sumahātapāḥ||

Verse 11

वामादजायताङ्गुष्ठाद्भार्या तस्य महात्मनः। तस्यां पञ्चाशतं कन्याः स एवाजनयन्मुनिः।।

vāmādajāyatāṅguṣṭhādbhāryā tasya mahātmanaḥ| tasyāṃ pañcāśataṃ kanyāḥ sa evājanayanmuniḥ||

Verse 12

ताः सर्वास्त्वनवद्याङ्ग्यः कन्याः कमललोचनाः। पुत्रिकाः स्थापयामास नष्टपुत्रः प्रजापतिः।।

tāḥ sarvāstvanavadyāṅgyaḥ kanyāḥ kamalalocanāḥ| putrikāḥ sthāpayāmāsa naṣṭaputraḥ prajāpatiḥ||

Verse 13

ददौ स दश धर्माय सप्तविंशतिमिन्दवे। दिव्येन विधिना राजन्कश्यपाय त्रयोदश।।

dadau sa daśa dharmāya saptaviṃśatimindave| divyena vidhinā rājankaśyapāya trayodaśa||

Verse 14

नामतो धर्मपत्न्यस्ताः कीर्त्यमाना निबोध मे। कीर्तिर्लक्ष्मीर्धृतिर्मेधा पुष्टिः श्रद्धा क्रिया तथा।।

nāmato dharmapatnyastāḥ kīrtyamānā nibodha me| kīrtirlakṣmīrdhṛtirmedhā puṣṭiḥ śraddhā kriyā tathā||

Verse 15

बुद्धिर्लज्जा मतिश्चैव पत्न्यो धर्मस्य ता दश। द्वाराण्येतानि धर्मस्य विहितानि स्वयंभुवा।।

buddhirlajjā matiścaiva patnyo dharmasya tā daśa| dvārāṇyetāni dharmasya vihitāni svayaṃbhuvā||

Verse 16

सप्तविंशतिः सोमस्य पत्न्यो लोकस्य विश्रुताः। कालस्य नयने युक्ताः सोमपत्न्याः शुचिव्रताः।। पतङ्गसहचारिणः सूर्यसहचरा वालखिल्याः।।

saptaviṃśatiḥ somasya patnyo lokasya viśrutāḥ| kālasya nayane yuktāḥ somapatnyāḥ śucivratāḥ|| pataṅgasahacāriṇaḥ sūryasahacarā vālakhilyāḥ||

Verse 17

सर्वा नक्षत्रयोगिन्यो लोकयात्राविधानतः। पैतामहो मुनिर्देवस्तस्य पुत्रः प्रजापतिः। तस्याष्टौ वसवः पुत्रास्तेषां वक्ष्यामि विस्तरम्।। नयने ज्ञापने।।

sarvā nakṣatrayoginyo lokayātrāvidhānataḥ| paitāmaho munirdevastasya putraḥ prajāpatiḥ| tasyāṣṭau vasavaḥ putrāsteṣāṃ vakṣyāmi vistaram|| nayane jñāpane||

Verse 18

धरो ध्रुवश्च सोमश्च अहश्चैवानिलोऽनलः। प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवोऽष्टौ प्रकीर्तिताः।।

dharo dhruvaśca somaśca ahaścaivānilo'nalaḥ| pratyūṣaśca prabhāsaśca vasavo'ṣṭau prakīrtitāḥ||

Verse 19

धूम्रायास्तु धरः पुत्रो ब्रह्मविद्यो ध्रुवस्तथा। चन्द्रमास्तु मनस्विन्याः श्वासायाः श्वसनस्तथा।। नक्षत्रयोगिन्यो नक्षत्रनामयुक्ताः। विधानतः विधानार्थमभवन्। पैतामहो देवो धर्मः पितामहस्तनाज्जातत्वात्। तस्य पितामहस्य पुत्रो दक्षः तदङ्गुष्ठाज्जातत्वात्। तस्य संबन्धिनी वसुनाम्नी कन्या तस्यां धर्माद्वसवोष्टौ जाता इत्यर्थः। वसोस्तु वसवः पुत्रा इत्यन्यत्रोक्तेः।।

dhūmrāyāstu dharaḥ putro brahmavidyo dhruvastathā| candramāstu manasvinyāḥ śvāsāyāḥ śvasanastathā|| nakṣatrayoginyo nakṣatranāmayuktāḥ| vidhānataḥ vidhānārthamabhavan| paitāmaho devo dharmaḥ pitāmahastanājjātatvāt| tasya pitāmahasya putro dakṣaḥ tadaṅguṣṭhājjātatvāt| tasya saṃbandhinī vasunāmnī kanyā tasyāṃ dharmādvasavoṣṭau jātā ityarthaḥ| vasostu vasavaḥ putrā ityanyatrokteḥ||

Verse 20

रतायाश्चाप्यहः पुत्रः शाण्डिल्याश्च हुताशनः। प्रत्यूषश्च प्रभासश्च प्रभातायाः सुतौ स्मृतौ।।

ratāyāścāpyahaḥ putraḥ śāṇḍilyāśca hutāśanaḥ| pratyūṣaśca prabhāsaśca prabhātāyāḥ sutau smṛtau||

Verse 21

धरस्य पुत्रो द्रविणो हुतहव्यवहस्तथा। आपस्य पुत्रो वैतण्ड्यः श्रमः शान्तोमुनिस्तथा। ध्रुवस्य पुत्रो भगवान्कालो लोकप्रकालनः।।

dharasya putro draviṇo hutahavyavahastathā| āpasya putro vaitaṇḍyaḥ śramaḥ śāntomunistathā| dhruvasya putro bhagavānkālo lokaprakālanaḥ||

Verse 22

सोमस्य तु सुतो वर्चा वर्चस्वी येन जायते। मनोहरायाः शिशिरः प्राणोऽथ रमणस्तथा।।

somasya tu suto varcā varcasvī yena jāyate| manoharāyāḥ śiśiraḥ prāṇo'tha ramaṇastathā||

Verse 23

अह्नः सुतस्तथा ज्योतिः शमः शान्तस्तथा मुनिः। अग्नेः पुत्रः कुमारस्तु श्रीमाञ्छरवणालयः।।

ahnaḥ sutastathā jyotiḥ śamaḥ śāntastathā muniḥ| agneḥ putraḥ kumārastu śrīmāñcharavaṇālayaḥ||

Verse 24

तस्य शाखो विशाखश्च नैगमेयश्च पृष्ठजः। कृत्तिकाभ्युपपत्तेश्च कार्तिकेय इति स्मृतः।। धूम्राय इति वसोरेव धूम्रादीनि नामान्तराणि कल्पभेदात्। अन्या एता न दक्षकन्या इति वा।।

tasya śākho viśākhaśca naigameyaśca pṛṣṭhajaḥ| kṛttikābhyupapatteśca kārtikeya iti smṛtaḥ|| dhūmrāya iti vasoreva dhūmrādīni nāmāntarāṇi kalpabhedāt| anyā etā na dakṣakanyā iti vā||

Verse 25

अनिलस्य शिवा भार्या तस्याः पुत्रो मनोजवः। अविज्ञातगतिश्चैव द्वौ पुत्रावनिलस्य तु।।

anilasya śivā bhāryā tasyāḥ putro manojavaḥ| avijñātagatiścaiva dvau putrāvanilasya tu||

Verse 26

प्रत्यूषस्य विदुः पुत्रमृषिं नाम्नाऽथ देवलम्। द्वौ पुत्रौ देवलस्यापि क्षमावन्तौ मनीषिणौ। बृहस्पतेस्तु भगिनी वरस्त्री ब्रह्मवादिनी।।

pratyūṣasya viduḥ putramṛṣiṃ nāmnā'tha devalam| dvau putrau devalasyāpi kṣamāvantau manīṣiṇau| bṛhaspatestu bhaginī varastrī brahmavādinī||

Verse 27

योगसिद्धा जगत्कृत्स्नमसक्ता विचचार ह। प्रभासस्य तु भार्या सा वसूनामष्टमस्य ह।।

yogasiddhā jagatkṛtsnamasaktā vicacāra ha| prabhāsasya tu bhāryā sā vasūnāmaṣṭamasya ha||

Verse 28

विश्वकर्मा महाभागो जज्ञे शिल्पप्रजापतिः। कर्ता शिल्पसहस्राणां त्रिदशानां च वर्धकिः।।

viśvakarmā mahābhāgo jajñe śilpaprajāpatiḥ| kartā śilpasahasrāṇāṃ tridaśānāṃ ca vardhakiḥ||

Verse 29

भूषणानां च सर्वेषां कर्ता शिल्पवतां वरः। यो दिव्यानि विमानानि त्रिदशानां चकार ह।।

bhūṣaṇānāṃ ca sarveṣāṃ kartā śilpavatāṃ varaḥ| yo divyāni vimānāni tridaśānāṃ cakāra ha||

Verse 30

मनुष्याश्चोपजीवन्ति यस्य शिल्पं महात्मनः। पूजयन्ति च यं नित्यं विश्वकर्माणमव्ययम्।।

manuṣyāścopajīvanti yasya śilpaṃ mahātmanaḥ| pūjayanti ca yaṃ nityaṃ viśvakarmāṇamavyayam||

Verse 31

स्तनं तु दक्षिणं भित्त्वा ब्रह्मणो नरविग्रहः। निःसृतो भगवान्धर्मः सर्वलोकसुखावहः।।

stanaṃ tu dakṣiṇaṃ bhittvā brahmaṇo naravigrahaḥ| niḥsṛto bhagavāndharmaḥ sarvalokasukhāvahaḥ||

Verse 32

त्रयस्तस्य वराः पुत्राः सर्वभूतमनोहराः। शमः कामश्च हर्षश्च तेजसा लोकधारिणः।।

trayastasya varāḥ putrāḥ sarvabhūtamanoharāḥ| śamaḥ kāmaśca harṣaśca tejasā lokadhāriṇaḥ||

Verse 33

कामस्य तु रतिर्भार्या शमस्य प्राप्तिरङ्गना। नन्दा तु भार्या हर्षस्य यासु लोकाः प्रतिष्ठिताः।।

kāmasya tu ratirbhāryā śamasya prāptiraṅganā| nandā tu bhāryā harṣasya yāsu lokāḥ pratiṣṭhitāḥ||

Verse 34

मरीचेः कश्यपः पुत्रः कश्यपस्य सुरासुराः। जज्ञिरे नृपशार्दूल लोकानां प्रभवस्तु सः।।

marīceḥ kaśyapaḥ putraḥ kaśyapasya surāsurāḥ| jajñire nṛpaśārdūla lokānāṃ prabhavastu saḥ||

Verse 35

त्वाष्ट्री तु सवितुर्भार्या वडवारूपधारिणी। असूयत महाभागा सान्तरिक्षेऽस्विनावुभौ।। कृत्तिकानां षण्णां मातृत्वेनाभ्युपपत्तेरङ्गीकारात्।।

tvāṣṭrī tu saviturbhāryā vaḍavārūpadhāriṇī| asūyata mahābhāgā sāntarikṣe'svināvubhau|| kṛttikānāṃ ṣaṇṇāṃ mātṛtvenābhyupapatteraṅgīkārāt||

Verse 36

द्वादशैवादितेः पुत्राः शक्रमुख्या नराधिप। तेषामवरजो विष्णुर्यत्र लोकाः प्रतिष्ठिताः।।

dvādaśaivāditeḥ putrāḥ śakramukhyā narādhipa| teṣāmavarajo viṣṇuryatra lokāḥ pratiṣṭhitāḥ||

Verse 37

त्रयस्त्रिंशत यत्येते देवास्तेषामहं तव। अन्वयं संप्रवक्ष्यामि पक्षैश्च कुलतो गणान्।। बडवा अश्वा अन्तरिक्षे अश्विनावसूत नासिकायां शुक्रप्रक्षेपात्।।

trayastriṃśata yatyete devāsteṣāmahaṃ tava| anvayaṃ saṃpravakṣyāmi pakṣaiśca kulato gaṇān|| baḍavā aśvā antarikṣe aśvināvasūta nāsikāyāṃ śukraprakṣepāt||

Verse 38

रुद्राणामपरः पक्षः साध्यानां मरुतां तथा। वसूनां भार्गवं विद्याद्विश्वेदेवांस्तथैव च।।

rudrāṇāmaparaḥ pakṣaḥ sādhyānāṃ marutāṃ tathā| vasūnāṃ bhārgavaṃ vidyādviśvedevāṃstathaiva ca||

Verse 39

वैनतेयस्तु गरुडो बलवानरुणस्तथा। बृहस्पतिश्च भगवानादित्येष्वेव गण्यते।।

vainateyastu garuḍo balavānaruṇastathā| bṛhaspatiśca bhagavānādityeṣveva gaṇyate||

Verse 40

अश्विनौ गुह्यकान्विद्धि सर्वौषध्यस्तथा पशून्। एते देवगणा राजन्कीर्तितास्तेऽनुपूर्वशः।।

aśvinau guhyakānviddhi sarvauṣadhyastathā paśūn| ete devagaṇā rājankīrtitāste'nupūrvaśaḥ||

Verse 41

यान्कीर्तयित्वा मनुजः सर्वपापैः प्रमुच्यते। ब्रह्मणो हृदयं भित्त्वा निःसृतो भगवान्भृगुः।।

yānkīrtayitvā manujaḥ sarvapāpaiḥ pramucyate| brahmaṇo hṛdayaṃ bhittvā niḥsṛto bhagavānbhṛguḥ||

Verse 42

भृगोः पुत्रः कविर्विद्वाञ्छुक्रः कविसुतो ग्रहः। त्रैलोक्यप्राणयात्रार्थं वर्षावर्षे भयाभये। स्वयंभुवा नियुक्तः सन्भुवनं परिधावति।।

bhṛgoḥ putraḥ kavirvidvāñchukraḥ kavisuto grahaḥ| trailokyaprāṇayātrārthaṃ varṣāvarṣe bhayābhaye| svayaṃbhuvā niyuktaḥ sanbhuvanaṃ paridhāvati||

Verse 43

योगाचार्यो महाबुद्धिर्दैत्यानामभवद्गुरुः। सुराणां चापि मेधावी ब्रह्मचारी यतव्रतः।। त्रयस्त्रिंशत् अष्टौ वसव एकादश रुद्रा द्वादशादित्याः प्रजापतिश्च वषट्कारश्च।।

yogācāryo mahābuddhirdaityānāmabhavadguruḥ| surāṇāṃ cāpi medhāvī brahmacārī yatavrataḥ|| trayastriṃśat aṣṭau vasava ekādaśa rudrā dvādaśādityāḥ prajāpatiśca vaṣaṭkāraśca||

Verse 44

तस्मिन्नियुक्ते विधिना योगक्षेमाय भार्गवे। अन्यमुत्पादयामास पुत्रं भृगुरनिन्दितम्।।

tasminniyukte vidhinā yogakṣemāya bhārgave| anyamutpādayāmāsa putraṃ bhṛguraninditam||

Verse 45

च्यवनं दीप्ततपसं धर्मात्मानं यशस्विनम्। यः स रोषाच्च्युतो गर्भान्मातुर्मोक्षाय भारत।।

cyavanaṃ dīptatapasaṃ dharmātmānaṃ yaśasvinam| yaḥ sa roṣāccyuto garbhānmāturmokṣāya bhārata||

Verse 46

आरुषी तु मनोः कन्या तस्य पत्नी मनीषिणः। और्वस्तस्यां समभवदूरुं भित्त्वा महायशाः।।

āruṣī tu manoḥ kanyā tasya patnī manīṣiṇaḥ| aurvastasyāṃ samabhavadūruṃ bhittvā mahāyaśāḥ||

Verse 47

महातेजा महावीर्यो बाल एव गुणैर्युतः। ऋचीकस्तस्य पुत्रस्तु जमदग्निस्ततोऽभवत्।।

mahātejā mahāvīryo bāla eva guṇairyutaḥ| ṛcīkastasya putrastu jamadagnistato'bhavat||

Verse 48

जमदग्नेस्तु चत्वार आसन्पुत्रा महात्मनः। रामस्तेषां जघन्योऽभूदजघन्यैर्गुणैर्युतः। सर्वशस्त्रेषु कुशलः क्षत्रियान्तकरो वशी।।

jamadagnestu catvāra āsanputrā mahātmanaḥ| rāmasteṣāṃ jaghanyo'bhūdajaghanyairguṇairyutaḥ| sarvaśastreṣu kuśalaḥ kṣatriyāntakaro vaśī||

Verse 49

और्वस्यासीत्पुत्रशतं जमदग्निपुरोगमम्। तेषां पुत्रसहस्राणि बभूवुर्भुवि विस्तरः।।

aurvasyāsītputraśataṃ jamadagnipurogamam| teṣāṃ putrasahasrāṇi babhūvurbhuvi vistaraḥ||

Verse 50

द्वौ पुत्रो ब्रह्मणस्त्वन्यौ ययोस्तिष्ठति लक्षणम्। लोके धाता विधाता च यौ स्थितौ मनुना सह।।

dvau putro brahmaṇastvanyau yayostiṣṭhati lakṣaṇam| loke dhātā vidhātā ca yau sthitau manunā saha||

Verse 51

तयोरेव स्वसा देवी लक्ष्मीः पद्मगृहा शुभा। तस्यास्तु मानसाः पुत्रास्तुरगा व्योमचारिणः।।

tayoreva svasā devī lakṣmīḥ padmagṛhā śubhā| tasyāstu mānasāḥ putrāsturagā vyomacāriṇaḥ||

Verse 52

वरुणस्य भार्या या ज्येष्ठा शुक्राद्देवी व्यजायत। तस्याः पुत्रं बलं विद्धि सुरां च सुरनन्दिनीम्।।

varuṇasya bhāryā yā jyeṣṭhā śukrāddevī vyajāyata| tasyāḥ putraṃ balaṃ viddhi surāṃ ca suranandinīm||

Verse 53

प्रजानामन्नकामानामन्योन्यपरिभक्षणात्। अधर्मस्तत्र संजातः सर्वभूतविनाशकः।।

prajānāmannakāmānāmanyonyaparibhakṣaṇāt| adharmastatra saṃjātaḥ sarvabhūtavināśakaḥ||

Verse 54

तस्यापि निर्ऋतिर्भार्या नैर्ऋता येन राक्षसाः। घोरास्तस्यास्त्रयः पुत्राः पापकर्मरताः सदा।।

tasyāpi nirṛtirbhāryā nairṛtā yena rākṣasāḥ| ghorāstasyāstrayaḥ putrāḥ pāpakarmaratāḥ sadā||

Verse 55

भयो महाभयश्चैव मृत्युर्भूतान्तकस्तथा। न तस्य भार्या पुत्रो वा कश्चिदस्त्यन्तको हि सः।।

bhayo mahābhayaścaiva mṛtyurbhūtāntakastathā| na tasya bhāryā putro vā kaścidastyantako hi saḥ||

Verse 56

काकीं श्येनीं तथा भासीं धृतराष्ट्रीं तथा शुकीम्। ताम्रा तु सुषुवे देवी पञ्चैता लोकविश्रुताः।।

kākīṃ śyenīṃ tathā bhāsīṃ dhṛtarāṣṭrīṃ tathā śukīm| tāmrā tu suṣuve devī pañcaitā lokaviśrutāḥ||

Verse 57

उलूकान्सुषुवे काकी श्येनी श्येनान्व्यजायत। भासी भासानजनयद्गृध्रांश्चैव जनाधिप।।

ulūkānsuṣuve kākī śyenī śyenānvyajāyata| bhāsī bhāsānajanayadgṛdhrāṃścaiva janādhipa||

Verse 58

धृतराष्ट्री तु हंसांश्च कलहंसांश्च सर्वशः। चक्रवाकांश्च भद्रा तु जनयामास सैव तु।।

dhṛtarāṣṭrī tu haṃsāṃśca kalahaṃsāṃśca sarvaśaḥ| cakravākāṃśca bhadrā tu janayāmāsa saiva tu||

Verse 59

शुकी च जनयामास शुकानेव यशस्विनी। कल्याणगुणसंपन्ना सर्वलक्षणपूजिता।।

śukī ca janayāmāsa śukāneva yaśasvinī| kalyāṇaguṇasaṃpannā sarvalakṣaṇapūjitā||

Verse 60

नव क्रोधवशा नारीः प्रजज्ञे क्रोधसंभवाः। मृगी च मृगमन्दा च हरी भद्रमना अपि।।

nava krodhavaśā nārīḥ prajajñe krodhasaṃbhavāḥ| mṛgī ca mṛgamandā ca harī bhadramanā api||

Verse 61

मातङ्गी त्वथ शार्दूली श्वेता सुरभिरेव च। सर्वलक्षणसंपन्ना सुरसा चैव भामिनी।।

mātaṅgī tvatha śārdūlī śvetā surabhireva ca| sarvalakṣaṇasaṃpannā surasā caiva bhāminī||

Verse 62

अपत्यं तु मृगाः सर्वे मृग्या नरवरोत्तम। ऋक्षाश्च मृगमन्दायाः सृमराश्च परंतप।।

apatyaṃ tu mṛgāḥ sarve mṛgyā naravarottama| ṛkṣāśca mṛgamandāyāḥ sṛmarāśca paraṃtapa||

Verse 63

ततस्त्वैरावतं नागं जज्ञे भद्रमनाः सुतम्। ऐरावतः सुतस्तस्या देवनागो महागजः।।

tatastvairāvataṃ nāgaṃ jajñe bhadramanāḥ sutam| airāvataḥ sutastasyā devanāgo mahāgajaḥ||

Verse 64

हर्याश्च हरयोऽपत्यं वानराश्च तरस्विनः। गोलाङ्गूलांश्च भद्रं ते हर्याः पुत्रान्प्रचक्षते।।

haryāśca harayo'patyaṃ vānarāśca tarasvinaḥ| golāṅgūlāṃśca bhadraṃ te haryāḥ putrānpracakṣate||

Verse 65

प्रजज्ञे त्वथ शार्दूली सिंहान्व्याग्राननेकशः। द्वीपिनश्च महासत्वान्सर्वानेव न सशंयः।।

prajajñe tvatha śārdūlī siṃhānvyāgrānanekaśaḥ| dvīpinaśca mahāsatvānsarvāneva na saśaṃyaḥ||

Verse 66

मातङ्ग्यपि च मातङ्गानपत्यानि नराधिप। दिशां गजं तु श्वेताख्यं श्वेताऽजनयदाशुगम्।।

mātaṅgyapi ca mātaṅgānapatyāni narādhipa| diśāṃ gajaṃ tu śvetākhyaṃ śvetā'janayadāśugam||

Verse 67

तथा दुहितरौ राजन्सुरभिर्वै व्यजायत। रोहिणी चैव भद्रं ते गन्धर्वी तु यशस्विनी।।

tathā duhitarau rājansurabhirvai vyajāyata| rohiṇī caiva bhadraṃ te gandharvī tu yaśasvinī||

Verse 68

विमलामपि भद्रं ते अनलामपि भारत। रोहिण्यां जज्ञिरे गावो गन्धर्व्यां वाजिनः सुताः।।

vimalāmapi bhadraṃ te analāmapi bhārata| rohiṇyāṃ jajñire gāvo gandharvyāṃ vājinaḥ sutāḥ||

Verse 69

इरायाः कन्यका जातास्तिस्रः कमललोचनाः। वनस्पतीनां वृक्षाणां वीरुधां चैव मातरः।।

irāyāḥ kanyakā jātāstisraḥ kamalalocanāḥ| vanaspatīnāṃ vṛkṣāṇāṃ vīrudhāṃ caiva mātaraḥ||

Verse 70

लतारुहे च द्वे प्रोक्ते वीरुधां चैव ताः स्मृताः। गृह्णन्ति ये विना पुष्पं फलानि तरवः पृथक्।।

latāruhe ca dve prokte vīrudhāṃ caiva tāḥ smṛtāḥ| gṛhṇanti ye vinā puṣpaṃ phalāni taravaḥ pṛthak||

Verse 71

लतासुतास्ते विज्ञेयास्तानेवाहुर्वनस्पतीन्। पुष्पैः फलग्रहान्वृक्षान्रुहायाः प्रसवं विदुः।।

latāsutāste vijñeyāstānevāhurvanaspatīn| puṣpaiḥ phalagrahānvṛkṣānruhāyāḥ prasavaṃ viduḥ||

Verse 72

लतागुल्मानि वृक्षाश्च त्वक्सारतृणजन्तवः। वीरुधो याः प्रजास्तस्यास्तत्र वंशः समाप्यते।।

latāgulmāni vṛkṣāśca tvaksāratṛṇajantavaḥ| vīrudho yāḥ prajāstasyāstatra vaṃśaḥ samāpyate||

Verse 73

सप्तपिम्डफलान्वृक्षाननलापि व्यजायत।। योगाचार्य इति। चापी व्यस्तौ। सुराणामपि च गुरुरिति संबन्धः। देवानां गुरुरेव योगाचार्यो योगबलेन कायद्वयं कृत्वा दैत्यानामप्याचार्योऽभवदित्यर्थः।।

saptapimḍaphalānvṛkṣānanalāpi vyajāyata|| yogācārya iti| cāpī vyastau| surāṇāmapi ca gururiti saṃbandhaḥ| devānāṃ gurureva yogācāryo yogabalena kāyadvayaṃ kṛtvā daityānāmapyācāryo'bhavadityarthaḥ||

Verse 74

अनलायाः शुकी पुत्री कंकस्तु सुरसासुतः। अरुणस्य भार्या श्येनी तु वीर्यवन्तौ महाबलौ।।

analāyāḥ śukī putrī kaṃkastu surasāsutaḥ| aruṇasya bhāryā śyenī tu vīryavantau mahābalau||

Verse 75

संपातिं जनयामास वीर्यवन्तं जटायुषम्। सुरसाऽजनयन्नागान्कद्रूः पुत्रांस्तु पन्नगान्।।

saṃpātiṃ janayāmāsa vīryavantaṃ jaṭāyuṣam| surasā'janayannāgānkadrūḥ putrāṃstu pannagān||

Verse 76

द्वौ पुत्रौ विनतायास्तु विख्यातौ गरुडारुणौ। इत्येष सर्वभूतानां महतां मनुजाधिप। प्रभवः कीर्तितः सम्यङ्मया मतिमतां वर।।

dvau putrau vinatāyāstu vikhyātau garuḍāruṇau| ityeṣa sarvabhūtānāṃ mahatāṃ manujādhipa| prabhavaḥ kīrtitaḥ samyaṅmayā matimatāṃ vara||

Verse 77

यं श्रुत्वा पुरुषः सम्यङ्मुक्तो भवति पाप्मनः। सर्वज्ञतां च लभते रतिमग्र्यां च विन्दति।।

yaṃ śrutvā puruṣaḥ samyaṅmukto bhavati pāpmanaḥ| sarvajñatāṃ ca labhate ratimagryāṃ ca vindati||