Adhyaya 63

Verse 1

पूरुवंशकथनम्।। 1 ।। वैशंपायन उवाच। पूरोर्वंशमहं धन्यं राज्ञाममिततेजसाम्। प्रवक्ष्यामि पितॄणां ते तेषां नामानि मे शृमु।।

pūruvaṃśakathanam|| 1 || vaiśaṃpāyana uvāca| pūrorvaṃśamahaṃ dhanyaṃ rājñāmamitatejasām| pravakṣyāmi pitṝṇāṃ te teṣāṃ nāmāni me śṛmu||

Verse 2

अव्यक्तप्रभवो ब्रह्मा शाश्वतो नित्य अव्ययः। तस्मान्मरीचिः संजज्ञे दक्षश्चैव प्रजापतिः।।

avyaktaprabhavo brahmā śāśvato nitya avyayaḥ| tasmānmarīciḥ saṃjajñe dakṣaścaiva prajāpatiḥ||

Verse 3

अङ्गुष्ठाद्दक्षमसृजच्चक्षुर्भ्यां च मरीचिनम्। मरीचेः कश्यपः पुत्रो दक्षस्य दुहिताऽऽदितिः।।

aṅguṣṭhāddakṣamasṛjaccakṣurbhyāṃ ca marīcinam| marīceḥ kaśyapaḥ putro dakṣasya duhitā''ditiḥ||

Verse 4

अदित्यां कश्यपाद्विवस्थान्। विवस्वतो मनुर्मनोरिला।।

adityāṃ kaśyapādvivasthān| vivasvato manurmanorilā||

Verse 5

इलायाः पुरूरवाः। पुरूरवस आयुः। आयुषो नहुषः। नहुषस्य ययातिः।।

ilāyāḥ purūravāḥ| purūravasa āyuḥ| āyuṣo nahuṣaḥ| nahuṣasya yayātiḥ||

Verse 6

ययातेर्द्वे भार्ये बभूवतुः। उशनसो दुहिता देवयानी वृषपर्वणश्च दुहिता शर्मिष्ठा नाम।।

yayāterdve bhārye babhūvatuḥ| uśanaso duhitā devayānī vṛṣaparvaṇaśca duhitā śarmiṣṭhā nāma||

Verse 7

तत्रानुवंशो भवति। यदुं च तुर्वसुं चैव देवयानी व्यजायत। द्रुह्यं चानुं च पूरुं च शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी।।

tatrānuvaṃśo bhavati| yaduṃ ca turvasuṃ caiva devayānī vyajāyata| druhyaṃ cānuṃ ca pūruṃ ca śarmiṣṭhā vārṣaparvaṇī||

Verse 8

तत्र यदोर्यादवाः। पूरोः पौरवाः। पूरोर्भार्या कौसल्या बभूव। तस्यामस्य जज्ञे जनमेजयः।।

tatra yadoryādavāḥ| pūroḥ pauravāḥ| pūrorbhāryā kausalyā babhūva| tasyāmasya jajñe janamejayaḥ||

Verse 9

स त्रीन्हयमेधानाजहार। विश्वजिता चेष्ट्वा वनं प्रविवेश।।

sa trīnhayamedhānājahāra| viśvajitā ceṣṭvā vanaṃ praviveśa||

Verse 10

जनमेजयस्तु सुनन्दां नामोपयेमे मागधीं। तस्यामस्य जज्ञे प्राचीन्वान्।।

janamejayastu sunandāṃ nāmopayeme māgadhīṃ| tasyāmasya jajñe prācīnvān||

Verse 11

यः प्राचीं दिशं जिगाय। यावत्सूर्यादयात् तत्तस्य प्राचीनत्वम्।।

yaḥ prācīṃ diśaṃ jigāya| yāvatsūryādayāt tattasya prācīnatvam||

Verse 12

प्राचीन्वांस्तु खल्वाश्मकीमुपयेमे यादवीम्। तस्यामस्य जज्ञे शस्यातिः।।

prācīnvāṃstu khalvāśmakīmupayeme yādavīm| tasyāmasya jajñe śasyātiḥ||

Verse 13

शय्यातिस्तु त्रिशङ्कोर्दुहितरं वराङ्गीं नामोपयेमे तस्यामस्य जज्ञेऽहंयातिः।।

śayyātistu triśaṅkorduhitaraṃ varāṅgīṃ nāmopayeme tasyāmasya jajñe'haṃyātiḥ||

Verse 14

अहंयातिस्तु खलु कृतवीर्यदुहितरं भानुमतीं नामोपयेमे। तस्यामस्य जज्ञे सार्वभौमः।।

ahaṃyātistu khalu kṛtavīryaduhitaraṃ bhānumatīṃ nāmopayeme| tasyāmasya jajñe sārvabhaumaḥ||

Verse 15

सार्वभौमस्तु खलु जित्वाऽऽजहार कैकयीं सुन्दरां नाम तामुपयेमे। तस्यामस्य जज्ञे जयत्सेनः।।

sārvabhaumastu khalu jitvā''jahāra kaikayīṃ sundarāṃ nāma tāmupayeme| tasyāmasya jajñe jayatsenaḥ||

Verse 16

जयत्सेनस्तु खलु वैदर्भीमुपयेमे सुश्रवां नाम। तस्यामस्य जज्ञेऽपराचीनः।।

jayatsenastu khalu vaidarbhīmupayeme suśravāṃ nāma| tasyāmasya jajñe'parācīnaḥ||

Verse 17

अपराचीनस्तु खलु वैदर्भीमपरामुपयेमे मर्यादां नाम। तस्यामस्य जज्ञेऽरिहः।।

aparācīnastu khalu vaidarbhīmaparāmupayeme maryādāṃ nāma| tasyāmasya jajñe'rihaḥ||

Verse 18

अरिहः खल्वाङ्गीमुपेयेमे। तस्यामस्य जज्ञे महाभौमः।।

arihaḥ khalvāṅgīmupeyeme| tasyāmasya jajñe mahābhaumaḥ||

Verse 19

महाभौमस्तु खलु प्रसेनजिद्दुहितरमुपयेमे सुयज्ञां नाम। तस्यामस्य जज्ञे अयुतानायी।।

mahābhaumastu khalu prasenajidduhitaramupayeme suyajñāṃ nāma| tasyāmasya jajñe ayutānāyī||

Verse 20

यः पुरुषमेधे पुरुषाणामयुतमानयत्तत्तस्यायुतानायित्वम्।।

yaḥ puruṣamedhe puruṣāṇāmayutamānayattattasyāyutānāyitvam||

Verse 21

अयुतानायी तु खलु पृथुश्रवसो दुहितरमुपयेमे भासां नाम। तस्यामस्य जज्ञेऽक्रोधनः।।

ayutānāyī tu khalu pṛthuśravaso duhitaramupayeme bhāsāṃ nāma| tasyāmasya jajñe'krodhanaḥ||

Verse 22

अक्रोधनस्तु खलु कालिङ्गीं कण्डूं नामोपयेमे। तस्यामस्य जज्ञे देवातिथिः।।

akrodhanastu khalu kāliṅgīṃ kaṇḍūṃ nāmopayeme| tasyāmasya jajñe devātithiḥ||

Verse 23

देवातिथिस्तु खलु वैदर्भीमुपयेमे मर्यादां नाम तस्यामस्य जज्ञे ऋचः।।

devātithistu khalu vaidarbhīmupayeme maryādāṃ nāma tasyāmasya jajñe ṛcaḥ||

Verse 24

ऋचस्तु खलु वामदेव्यामङ्गराजकन्यायामृक्षं पुत्रमजीजनत्।।

ṛcastu khalu vāmadevyāmaṅgarājakanyāyāmṛkṣaṃ putramajījanat||

Verse 25

ऋक्षस्तु खलु तक्षकदुहितरं ज्वलन्तीं नामोपयेमे। तस्यामन्त्यनारमुत्पादयामास।।

ṛkṣastu khalu takṣakaduhitaraṃ jvalantīṃ nāmopayeme| tasyāmantyanāramutpādayāmāsa||

Verse 26

अन्त्यनारस्तु खलु सरस्वत्यां द्वादशवार्षिकं सत्रमाजहार। तमुदवसाने सरस्वत्यभिगम्य भर्तारं वरयामास।।

antyanārastu khalu sarasvatyāṃ dvādaśavārṣikaṃ satramājahāra| tamudavasāne sarasvatyabhigamya bhartāraṃ varayāmāsa||

Verse 27

तस्यां पुत्रं जनयामास त्रस्नुं नाम। अत्रानुवंशो भवति।।

tasyāṃ putraṃ janayāmāsa trasnuṃ nāma| atrānuvaṃśo bhavati||

Verse 28

त्रस्नुं सरस्वती पुत्रमन्त्यनारादजीजनत्। इलिलं जनयामास कालिन्द्यांत्रस्नुरात्मजम्।।

trasnuṃ sarasvatī putramantyanārādajījanat| ililaṃ janayāmāsa kālindyāṃtrasnurātmajam||

Verse 29

इलिलस्तु रथन्तर्यां दुष्यन्तादीन्पञ्च पुत्रानजीजनत्।।

ililastu rathantaryāṃ duṣyantādīnpañca putrānajījanat||

Verse 30

दुष्यन्तस्तु लाक्षीं नाम भागीरथीमुपयेमे तस्यामस्य जज्ञे जनमेजयः।।

duṣyantastu lākṣīṃ nāma bhāgīrathīmupayeme tasyāmasya jajñe janamejayaḥ||

Verse 31

सएव दुष्यन्तो विश्वामित्रदुहितरं शकुन्तलां नामोपयेमे। तस्यामस्य जज्ञे भरतः।।

saeva duṣyanto viśvāmitraduhitaraṃ śakuntalāṃ nāmopayeme| tasyāmasya jajñe bharataḥ||

Verse 32

तत्रेमौ श्लोकौ भवतः। माता भस्त्रा पितुः पुत्रो यस्माज्जातः स एव सः। भरस्व पुत्रं दौष्यन्तिं सत्यमाह शकुन्तला।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि अंशावतरणपर्वणि त्रिषष्टितमोऽध्यायः।। 63 ।।

tatremau ślokau bhavataḥ| mātā bhastrā pituḥ putro yasmājjātaḥ sa eva saḥ| bharasva putraṃ dauṣyantiṃ satyamāha śakuntalā|| || iti śrīmanmahābhārate ādiparvaṇi aṃśāvataraṇaparvaṇi triṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ|| 63 ||

Verse 33

रेतोधाः पुत्र उन्नयति नरदेव यमक्षयात्। त्वं चास्य धाता गर्भस्य सत्यमाह शकुन्तला।। भस्त्रा चर्मकोशः तत्र निहितं बीजं यथा तदीयं न भवति एवं मातापि भस्त्रेव। येन हेतुना यो जातः स एव सः। कार्यस्य कारणानन्यत्वात्।।

retodhāḥ putra unnayati naradeva yamakṣayāt| tvaṃ cāsya dhātā garbhasya satyamāha śakuntalā|| bhastrā carmakośaḥ tatra nihitaṃ bījaṃ yathā tadīyaṃ na bhavati evaṃ mātāpi bhastreva| yena hetunā yo jātaḥ sa eva saḥ| kāryasya kāraṇānanyatvāt||

Verse 34

ततोऽस्य भरतत्वम्। भरतस्तु खलु काशेयीं सार्वसेनीमुपयेमे सुनन्दां नाम। तस्यामस्य जज्ञे भुमन्युः।।

tato'sya bharatatvam| bharatastu khalu kāśeyīṃ sārvasenīmupayeme sunandāṃ nāma| tasyāmasya jajñe bhumanyuḥ||

Verse 35

भुमन्युस्तु खलु दाशार्हीमुपयेमे सुवर्णां नाम। तस्यामस्य जज्ञे सुहोत्रः।।

bhumanyustu khalu dāśārhīmupayeme suvarṇāṃ nāma| tasyāmasya jajñe suhotraḥ||

Verse 36

सुहोत्रस्तु खल्वैक्ष्वाकीमुपयेमे जयन्तीं नाम। तस्यामस्य जज्ञे हस्ती। य इदं पुरं निर्मापयामास।।

suhotrastu khalvaikṣvākīmupayeme jayantīṃ nāma| tasyāmasya jajñe hastī| ya idaṃ puraṃ nirmāpayāmāsa||

Verse 37

तस्माद्धास्तिनपुरत्वम्। हस्ती खलु त्रैगर्तीमुपयेमे यशोदां नाम तस्यामस्य जज्ञे विकुञ्जतः।।

tasmāddhāstinapuratvam| hastī khalu traigartīmupayeme yaśodāṃ nāma tasyāmasya jajñe vikuñjataḥ||

Verse 38

विकुञ्जनस्तु खलु दाशार्हीमुपयेमे सुन्दरां नाम। तस्यामस्य जज्ञेऽजमीढः।।

vikuñjanastu khalu dāśārhīmupayeme sundarāṃ nāma| tasyāmasya jajñe'jamīḍhaḥ||

Verse 39

अजमीढस्य तु चतुर्विंशतिपुत्रशतं बभूव। कैकय्यां नागायां गान्धार्यां विमलायामृक्षायामिति।।

ajamīḍhasya tu caturviṃśatiputraśataṃ babhūva| kaikayyāṃ nāgāyāṃ gāndhāryāṃ vimalāyāmṛkṣāyāmiti||

Verse 40

पृथग्वंशकर्तारो नृपतयः। तत्र अजमीढादृक्षायां संवरणो जज्ञे स वंशकरः।।

pṛthagvaṃśakartāro nṛpatayaḥ| tatra ajamīḍhādṛkṣāyāṃ saṃvaraṇo jajñe sa vaṃśakaraḥ||

Verse 41

सवरणस्तु वैवस्वतीं तपतीं नामोपयेमे। तस्यामस्य जज्ञे कुरुः।।

savaraṇastu vaivasvatīṃ tapatīṃ nāmopayeme| tasyāmasya jajñe kuruḥ||

Verse 42

कुरुस्तु खलु दाशार्हीमुपयेमे शुभाङ्गीं नाम। तस्यामस्य जज्ञे विदूरथः।।

kurustu khalu dāśārhīmupayeme śubhāṅgīṃ nāma| tasyāmasya jajñe vidūrathaḥ||

Verse 43

विदूरथस्तु खलु मागधीमुपयेमे संप्रियां नाम। तस्यामस्य जज्ञेऽनश्वान्।।

vidūrathastu khalu māgadhīmupayeme saṃpriyāṃ nāma| tasyāmasya jajñe'naśvān||

Verse 44

अनश्वांस्तु खलु मागधीमुपयेमेऽमृतां नाम। तस्यामस्य जज्ञे परिक्षित्।।

anaśvāṃstu khalu māgadhīmupayeme'mṛtāṃ nāma| tasyāmasya jajñe parikṣit||

Verse 45

परिक्षित्खलु बाहुकामुपयेमे सुवेषां नाम। तस्यामस्य जज्ञे भीमसेनः।।

parikṣitkhalu bāhukāmupayeme suveṣāṃ nāma| tasyāmasya jajñe bhīmasenaḥ||

Verse 46

भीमसेनस्तु खलु कैकयीमुपयेमे सुकुमारीं नाम। तस्यामस्य जज्ञे परिश्रवाः।।

bhīmasenastu khalu kaikayīmupayeme sukumārīṃ nāma| tasyāmasya jajñe pariśravāḥ||

Verse 47

यमाहुः प्रतीप इति। प्रतीपस्तु खलु शैब्यामुपयेमे सुनन्दीं नाम। तस्यां त्रीन्पुत्रानुत्पादयामास देवापिं शन्तनुं बाह्लीकं चेति।।

yamāhuḥ pratīpa iti| pratīpastu khalu śaibyāmupayeme sunandīṃ nāma| tasyāṃ trīnputrānutpādayāmāsa devāpiṃ śantanuṃ bāhlīkaṃ ceti||

Verse 48

देवापिस्तु खलु बाल एवारण्यं प्रविवेश। शन्तनुस्तु महीपालोऽभवत्।।

devāpistu khalu bāla evāraṇyaṃ praviveśa| śantanustu mahīpālo'bhavat||

Verse 49

तत्र श्लोको भवति। यं यं कराभ्यां स्पृशति जीर्णं स सुखमश्नुते। पुनर्युवा च भवति तस्मात्तं शन्तनुं विदुः।।

tatra śloko bhavati| yaṃ yaṃ karābhyāṃ spṛśati jīrṇaṃ sa sukhamaśnute| punaryuvā ca bhavati tasmāttaṃ śantanuṃ viduḥ||

Verse 50

तदस्य शन्तनुत्वं। शन्तनुस्तु खलु गङ्गां भागीरथीमुपयेमे तस्यामस्य जज्ञे देवव्रतः। यमाहुर्भीष्म इति।।

tadasya śantanutvaṃ| śantanustu khalu gaṅgāṃ bhāgīrathīmupayeme tasyāmasya jajñe devavrataḥ| yamāhurbhīṣma iti||

Verse 51

भीष्मस्तु खलु पितुः प्रियचिकीर्षया सत्यवतीमानयामास मातरं। यामाहुः कालीति।।

bhīṣmastu khalu pituḥ priyacikīrṣayā satyavatīmānayāmāsa mātaraṃ| yāmāhuḥ kālīti||

Verse 52

तस्यां पूर्वं पुराशरात्कन्यागर्भो द्वैपायनः। तस्यामेव शन्तनोर्द्वौ पुत्रौ बभूवतुः चित्राङ्गदो विचित्रवीर्यश्च।।

tasyāṃ pūrvaṃ purāśarātkanyāgarbho dvaipāyanaḥ| tasyāmeva śantanordvau putrau babhūvatuḥ citrāṅgado vicitravīryaśca||

Verse 53

चित्राङ्गदस्तु प्राप्तराज्य एव गन्धर्वेण निहृतः। ततो विचित्रवीर्यो राजा बभूव।।

citrāṅgadastu prāptarājya eva gandharveṇa nihṛtaḥ| tato vicitravīryo rājā babhūva||

Verse 54

विचित्रवीर्यस्तु खलुकाशिराजस्य सुते अम्बिकाम्बालिके उदवहत्। विचित्रवीर्योऽनुत्पन्नापत्य एव विदेहत्वं प्राप्तः।।

vicitravīryastu khalukāśirājasya sute ambikāmbālike udavahat| vicitravīryo'nutpannāpatya eva videhatvaṃ prāptaḥ||

Verse 55

ततः सत्यवती चिन्तयामास कथं नु खलु शन्तनोः पिण्डविच्छेदो न स्यादिति।।

tataḥ satyavatī cintayāmāsa kathaṃ nu khalu śantanoḥ piṇḍavicchedo na syāditi||

Verse 56

साथ द्वैपायनं चिन्तयामास सोऽग्रतः स्थितः किं करवाणीति। तं सत्यवत्युवाच भ्राता तेऽनपत्य एव स्वर्गतः तस्यार्थेऽपत्यमुत्पादयेति।।

sātha dvaipāyanaṃ cintayāmāsa so'grataḥ sthitaḥ kiṃ karavāṇīti| taṃ satyavatyuvāca bhrātā te'napatya eva svargataḥ tasyārthe'patyamutpādayeti||

Verse 57

स परमित्युवाच स तत्र त्रीन्पुत्रानुत्पादयामास धृतराष्ट्रं पाण्डुं विदुरं चेति।।

sa paramityuvāca sa tatra trīnputrānutpādayāmāsa dhṛtarāṣṭraṃ pāṇḍuṃ viduraṃ ceti||

Verse 58

धृतराष्ट्रात्पुत्रशतं बभूव गान्धार्यां वरदानाद्द्वैपायनस्य तेषां च धार्तराष्ट्राणां चत्वारः प्रधानाः दुर्योधनो दुश्शासनो विकर्णश्चित्रसेनश्चेति।।

dhṛtarāṣṭrātputraśataṃ babhūva gāndhāryāṃ varadānāddvaipāyanasya teṣāṃ ca dhārtarāṣṭrāṇāṃ catvāraḥ pradhānāḥ duryodhano duśśāsano vikarṇaścitrasenaśceti||

Verse 59

पाण्डोस्तु कुन्ती माद्रीति स्त्रीरत्ने बभूवतुः। स मृगयां चरन्मैथुनगतमृषिं मृगचारिणं बाणेन जघान।।

pāṇḍostu kuntī mādrīti strīratne babhūvatuḥ| sa mṛgayāṃ caranmaithunagatamṛṣiṃ mṛgacāriṇaṃ bāṇena jaghāna||

Verse 60

स बाणविद्ध उवाच पाण्डुम्। अत्र श्लोको भवति।।

sa bāṇaviddha uvāca pāṇḍum| atra śloko bhavati||

Verse 61

योऽकृतार्थं हि मां ग्रूर बाणेनाघ्ना मृगव्रतम्। त्वामप्येतादृशो भावः क्षिप्रमेवागमिष्यति।।

yo'kṛtārthaṃ hi māṃ grūra bāṇenāghnā mṛgavratam| tvāmapyetādṛśo bhāvaḥ kṣipramevāgamiṣyati||

Verse 62

इति मृगव्रतचारिणा ऋषिणा शप्तः। स विषण्णरूपः पाण्डुस्तं शापं परिहरन्नोपसर्पति भार्ये।।

iti mṛgavratacāriṇā ṛṣiṇā śaptaḥ| sa viṣaṇṇarūpaḥ pāṇḍustaṃ śāpaṃ pariharannopasarpati bhārye||

Verse 63

कदाचित्स आह। स्वचापल्यादिदं प्राप्तवानहम्। पुराणेषु पठ्यमानं शृणोमि नानपत्यस्य लोकाः सन्तीति।।

kadācitsa āha| svacāpalyādidaṃ prāptavānaham| purāṇeṣu paṭhyamānaṃ śṛṇomi nānapatyasya lokāḥ santīti||

Verse 64

सा त्वं मदर्थे पुत्रानुत्पादयेति कुन्तीमुवाच।।

sā tvaṃ madarthe putrānutpādayeti kuntīmuvāca||

Verse 65

सा कुन्ती पुत्रानुत्पादयामास धर्माद्युधिष्ठिरं मारुताद्भीमसेनमिन्द्रादर्जुनमिति। स हृष्टरूपः पाण्डुरुवाच। इयं ते सपत्नी भवति माद्र्यनपत्या व्रीडिता साध्वी अस्यामपत्यमुत्पाद्यतामिति।।

sā kuntī putrānutpādayāmāsa dharmādyudhiṣṭhiraṃ mārutādbhīmasenamindrādarjunamiti| sa hṛṣṭarūpaḥ pāṇḍuruvāca| iyaṃ te sapatnī bhavati mādryanapatyā vrīḍitā sādhvī asyāmapatyamutpādyatāmiti||

Verse 66

सा कुन्ती तस्यै माद्र्यै तथेति व्रतमादिदेश। ततस्तस्यां नकुलसहदेवौ यमावश्विभ्यां जज्ञाते।।

sā kuntī tasyai mādryai tatheti vratamādideśa| tatastasyāṃ nakulasahadevau yamāvaśvibhyāṃ jajñāte||

Verse 67

माद्रीं तु खलु स्वलङ्कृतां दृष्ट्वा पाण्डुर्भावं चक्रे। स तां प्राप्यैव विदेहत्वं प्राप्तः।।

mādrīṃ tu khalu svalaṅkṛtāṃ dṛṣṭvā pāṇḍurbhāvaṃ cakre| sa tāṃ prāpyaiva videhatvaṃ prāptaḥ||

Verse 68

ततस्तेन सह चितामन्वारुरोह माद्री। कुन्तीं चोवाच यमयोरार्ययाऽप्रमत्तया भवितव्यमिति।।

tatastena saha citāmanvāruroha mādrī| kuntīṃ covāca yamayorāryayā'pramattayā bhavitavyamiti||

Verse 69

ततः पञ्चपाण्डवान्सह कुन्त्या हास्तिनपुरं नयन्ति स्म तपस्विनः।।

tataḥ pañcapāṇḍavānsaha kuntyā hāstinapuraṃ nayanti sma tapasvinaḥ||

Verse 70

तत्र भीष्माय धृतराष्ट्रविदुरयोः पाण्डोः स्वर्गगमनं याथातथ्यं निवेदयन्तिस्म तपस्विनः।।

tatra bhīṣmāya dhṛtarāṣṭravidurayoḥ pāṇḍoḥ svargagamanaṃ yāthātathyaṃ nivedayantisma tapasvinaḥ||

Verse 71

पाण्डवान्सह कुन्त्या जतुगृहे दाहयितुकामो धृतराष्ट्रात्मजोऽभूत्।।

pāṇḍavānsaha kuntyā jatugṛhe dāhayitukāmo dhṛtarāṣṭrātmajo'bhūt||

Verse 72

तांश्च विदुरो मोक्षयामास। ततो भीमो हिडिम्बं हत्वा पुत्रमुत्पादयामास हिडिम्बायां घटोत्कचं नाम।।

tāṃśca viduro mokṣayāmāsa| tato bhīmo hiḍimbaṃ hatvā putramutpādayāmāsa hiḍimbāyāṃ ghaṭotkacaṃ nāma||

Verse 73

ततश्चैकचक्रां जग्मुः कुशलिनः। ततः पाञ्चालविषयं गत्वा स्वयंवरे द्रौपदीं लब्ध्वाऽर्धराज्यं प्राप्येन्द्रप्रस्थनिवासिनस्तस्यां पुत्रानुत्पादयामासुर्द्रौपद्याम्।।

tataścaikacakrāṃ jagmuḥ kuśalinaḥ| tataḥ pāñcālaviṣayaṃ gatvā svayaṃvare draupadīṃ labdhvā'rdharājyaṃ prāpyendraprasthanivāsinastasyāṃ putrānutpādayāmāsurdraupadyām||

Verse 74

श्रुतसेनं सहदेव इति।।

śrutasenaṃ sahadeva iti||

Verse 75

शैव्यस्य कन्यां देवकीं नामोपयेमे युधिष्ठिरः। तस्यां पुत्रं जनयामास यौधेयं नाम।।

śaivyasya kanyāṃ devakīṃ nāmopayeme yudhiṣṭhiraḥ| tasyāṃ putraṃ janayāmāsa yaudheyaṃ nāma||

Verse 76

भीमसेनस्तु वाराणस्यां काशिराजकन्यां जलन्धरां नामोपयेमे स्वयंवरस्थां। तस्यामस्य जज्ञे शर्वत्रातः।।

bhīmasenastu vārāṇasyāṃ kāśirājakanyāṃ jalandharāṃ nāmopayeme svayaṃvarasthāṃ| tasyāmasya jajñe śarvatrātaḥ||

Verse 77

अर्जुनस्तु खलु द्वारवतीं गत्वा भगवतो वासुदेवस्य भगिनीं सुभद्रां नामोदवहद्भार्यां। तस्यामभिमन्युं नाम पुत्रं जनयामास।।

arjunastu khalu dvāravatīṃ gatvā bhagavato vāsudevasya bhaginīṃ subhadrāṃ nāmodavahadbhāryāṃ| tasyāmabhimanyuṃ nāma putraṃ janayāmāsa||

Verse 78

नकुलस्तु खलु चैद्यां रेणुमतीं नामोदवहत्। तस्यां पुत्रं जनयामास निरमित्रं नाम।।

nakulastu khalu caidyāṃ reṇumatīṃ nāmodavahat| tasyāṃ putraṃ janayāmāsa niramitraṃ nāma||

Verse 79

सहदेवस्तु खलु माद्रीमेव स्वयंवरे विजयां नामोदवहद्भार्याम्। तस्यां पुत्रं जनयामास सुहोत्रं नाम।।

sahadevastu khalu mādrīmeva svayaṃvare vijayāṃ nāmodavahadbhāryām| tasyāṃ putraṃ janayāmāsa suhotraṃ nāma||

Verse 80

भीमसेनश्च पूर्वमेव हिडिम्बायां राक्षस्यां पुत्रमुत्पादयामास घटोत्कचं नाम। अर्जुनस्तु नागकन्यायामुलूप्यामिरावन्तं नाम पुत्रं जनयामास।।

bhīmasenaśca pūrvameva hiḍimbāyāṃ rākṣasyāṃ putramutpādayāmāsa ghaṭotkacaṃ nāma| arjunastu nāgakanyāyāmulūpyāmirāvantaṃ nāma putraṃ janayāmāsa||

Verse 81

ततो मणलूरुपतिकन्यायां चित्राङ्गदायामर्जुनः पुत्रमुत्पादयामास बभ्रुवाहनं नाम। एते त्रयोदश पुत्राः पाण्डवानाम्।।

tato maṇalūrupatikanyāyāṃ citrāṅgadāyāmarjunaḥ putramutpādayāmāsa babhruvāhanaṃ nāma| ete trayodaśa putrāḥ pāṇḍavānām||

Verse 82

विराटस्य दुहितरमुत्तरां नामाभिमन्युरुपेयेमे। तस्यामस्य परासुर्गर्भोऽजायत।।

virāṭasya duhitaramuttarāṃ nāmābhimanyurupeyeme| tasyāmasya parāsurgarbho'jāyata||

Verse 83

तमुत्सङ्गे प्रतिजग्राह पृथा नियोगात्पुरुषोत्तमस्य। षाण्मासिकं गर्भमहं जीवयामि पादस्पर्शादिति वासुदेव उवाच।।

tamutsaṅge pratijagrāha pṛthā niyogātpuruṣottamasya| ṣāṇmāsikaṃ garbhamahaṃ jīvayāmi pādasparśāditi vāsudeva uvāca||

Verse 84

अहं जीवयामि कुमारमनन्तवीर्यं जात एवायमजायत। अभिमन्योः सत्येन चेयं पृथिवी धारयत्विति वासुदेवस्य पादस्पर्शात्सजीवोऽजायत। नाम तस्याकरोत्सुभद्रा।।

ahaṃ jīvayāmi kumāramanantavīryaṃ jāta evāyamajāyata| abhimanyoḥ satyena ceyaṃ pṛthivī dhārayatviti vāsudevasya pādasparśātsajīvo'jāyata| nāma tasyākarotsubhadrā||

Verse 85

परिक्षीणे कुले जात उत्तरायां परंतपः। परिक्षिदभवत्तस्मात्सौभद्रात्तु यशस्विनः।।

parikṣīṇe kule jāta uttarāyāṃ paraṃtapaḥ| parikṣidabhavattasmātsaubhadrāttu yaśasvinaḥ||

Verse 86

परीक्षित्तु खलु भद्रवतीं नामोपयेमे। तस्यां तत्र भवाञ्जनमेजयः।।

parīkṣittu khalu bhadravatīṃ nāmopayeme| tasyāṃ tatra bhavāñjanamejayaḥ||

Verse 87

जनमेजयात्तु भवतः खलु वपुष्टमायां पुत्रौ द्वौ शतानीकः शङ्कुकर्णश्च।।

janamejayāttu bhavataḥ khalu vapuṣṭamāyāṃ putrau dvau śatānīkaḥ śaṅkukarṇaśca||

Verse 88

शतानीकस्तु खलु वैदेहीमुपयेमे। तस्यामस्य जज्ञे पुत्रोऽश्वमेधदत्तः।।

śatānīkastu khalu vaidehīmupayeme| tasyāmasya jajñe putro'śvamedhadattaḥ||

Verse 89

इत्येष पूरोर्वंशस्तु पाण्डवानां च कीर्तितः। पूरोर्वंशमिमं श्रुत्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते।।

ityeṣa pūrorvaṃśastu pāṇḍavānāṃ ca kīrtitaḥ| pūrorvaṃśamimaṃ śrutvā sarvapāpaiḥ pramucyate||