Adhyaya 55

Verse 1

आस्तीककृता जनमेजययज्ञप्रशंसा।। 1 ।। आस्तीक उवाच। सोमस्य यज्ञो वरुणस्य यज्ञः प्रजापतेर्यज्ञ आसीत्प्रयागे। तथा यज्ञोऽयं तव भारताग्र्य पारिक्षित स्वस्ति नोऽस्तु प्रियेभ्यः।।

āstīkakṛtā janamejayayajñapraśaṃsā|| 1 || āstīka uvāca| somasya yajño varuṇasya yajñaḥ prajāpateryajña āsītprayāge| tathā yajño'yaṃ tava bhāratāgrya pārikṣita svasti no'stu priyebhyaḥ||

Verse 2

शक्रस्य यज्ञः शतसङ्ख्य उक्त- स्तथापरं तुल्यसङ्ख्यं शतं वै। तथा यज्ञोऽयं तव भारताग्र्य पारिक्षित स्वस्ति नोऽस्तु प्रियेभ्यः।।

śakrasya yajñaḥ śatasaṅkhya ukta- stathāparaṃ tulyasaṅkhyaṃ śataṃ vai| tathā yajño'yaṃ tava bhāratāgrya pārikṣita svasti no'stu priyebhyaḥ||

Verse 3

यमस्य यज्ञो हरिमेधसश्च यथा यज्ञो रन्तिदेवस्य राज्ञः। तथा यज्ञोऽयं तव भारताग्र्य पारिक्षित स्वस्ति नोऽस्तु प्रियेभ्यः।।

yamasya yajño harimedhasaśca yathā yajño rantidevasya rājñaḥ| tathā yajño'yaṃ tava bhāratāgrya pārikṣita svasti no'stu priyebhyaḥ||

Verse 4

गयस्य यज्ञः शशबिन्दोश्च राज्ञो यज्ञसल्तथा वैश्रवणस्य राज्ञः। तथा यज्ञोऽयं तव भारताग्र्य पारिक्षित स्वस्ति नोऽस्तु प्रियेभ्यः।।

gayasya yajñaḥ śaśabindośca rājño yajñasaltathā vaiśravaṇasya rājñaḥ| tathā yajño'yaṃ tava bhāratāgrya pārikṣita svasti no'stu priyebhyaḥ||

Verse 5

नृगस्य यज्ञस्त्वजमीढस्य चासी- द्यथा यज्ञो दाशरथेश्च राज्ञः। तथा यज्ञोऽयं तव भारताग्र्य पारिक्षित स्वस्ति नोऽस्तु प्रियेभ्यः।।

nṛgasya yajñastvajamīḍhasya cāsī- dyathā yajño dāśaratheśca rājñaḥ| tathā yajño'yaṃ tava bhāratāgrya pārikṣita svasti no'stu priyebhyaḥ||

Verse 6

यज्ञः श्रुतो दिवि देवस्य सूनो- र्युधिष्ठिरस्याजमीढस्य राज्ञः। तथा यज्ञोऽयं तव भारताग्र्य पारिक्षित स्वस्ति नोऽस्तु प्रियेभ्यः।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि आस्तीकपर्वणि पञ्चपञ्चाशत्तमोऽध्यायः।। 55 ।।

yajñaḥ śruto divi devasya sūno- ryudhiṣṭhirasyājamīḍhasya rājñaḥ| tathā yajño'yaṃ tava bhāratāgrya pārikṣita svasti no'stu priyebhyaḥ|| || iti śrīmanmahābhārate ādiparvaṇi āstīkaparvaṇi pañcapañcāśattamo'dhyāyaḥ|| 55 ||

Verse 7

कृष्णस्य यज्ञः सत्यवत्याः सुतस्य स्वयं च कर्म प्रचकार यत्र। तथा यज्ञोऽयं तव भारताग्र्य पारिक्षित स्वस्ति नोऽस्तु प्रियेभ्यः।।

kṛṣṇasya yajñaḥ satyavatyāḥ sutasya svayaṃ ca karma pracakāra yatra| tathā yajño'yaṃ tava bhāratāgrya pārikṣita svasti no'stu priyebhyaḥ||

Verse 8

इमे च ते सूर्यसमानवर्चसः समासते वृत्रहणः क्रतुं यथा। नैषां ज्ञातुं विद्यते ज्ञानमद्य दत्तं येभ्यो न प्रणश्येत्कदाचित्।। देवस्य धर्मराजस्य।।

ime ca te sūryasamānavarcasaḥ samāsate vṛtrahaṇaḥ kratuṃ yathā| naiṣāṃ jñātuṃ vidyate jñānamadya dattaṃ yebhyo na praṇaśyetkadācit|| devasya dharmarājasya||

Verse 9

ऋत्विक्समो नास्ति लोकेषु चैव द्वैपायनेनेति विनिश्चितं मे। एतस्य शिष्या हि क्षितिं संचरन्ति सर्वर्त्विजः कर्मसु स्वेषु दक्षाः।।

ṛtviksamo nāsti lokeṣu caiva dvaipāyaneneti viniścitaṃ me| etasya śiṣyā hi kṣitiṃ saṃcaranti sarvartvijaḥ karmasu sveṣu dakṣāḥ||

Verse 10

विभावसुश्चित्रभानुर्महात्मा हिरण्यरेता हुतभुक्कृष्णवर्त्मा। प्रदक्षिमावर्तशिखः प्रदीप्तो हव्यं तवेदं हुतभुग्वष्टि देवः।। ज्ञानशब्दः कर्मव्युत्पन्नो ज्ञेयवचनः अद्य संप्रति ज्ञातुं ज्ञेयं न विद्यते सर्वस्य ज्ञातत्वादित्यर्थः।।

vibhāvasuścitrabhānurmahātmā hiraṇyaretā hutabhukkṛṣṇavartmā| pradakṣimāvartaśikhaḥ pradīpto havyaṃ tavedaṃ hutabhugvaṣṭi devaḥ|| jñānaśabdaḥ karmavyutpanno jñeyavacanaḥ adya saṃprati jñātuṃ jñeyaṃ na vidyate sarvasya jñātatvādityarthaḥ||

Verse 11

नैह त्वदन्यो विद्यते जीवलोके समो नृपः पालयिता प्रजानाम्। धृत्या च ते प्रतीमनाः सदाहं त्वं वा वरुणो धर्मराजो यमो वा।।

naiha tvadanyo vidyate jīvaloke samo nṛpaḥ pālayitā prajānām| dhṛtyā ca te pratīmanāḥ sadāhaṃ tvaṃ vā varuṇo dharmarājo yamo vā||

Verse 12

शक्रः साक्षाद्वज्रपाणिर्यथेह त्राता लोकेऽस्मिंस्त्वं तथेह प्रजानाम्। मतस्त्वं नः पुरुषेन्द्रेह लोके न च त्वदन्यो भूपतिरस्ति जज्ञे।। अग्निं स्तौति विभावसुरिति। वष्टि कामयते।।

śakraḥ sākṣādvajrapāṇiryatheha trātā loke'smiṃstvaṃ tatheha prajānām| matastvaṃ naḥ puruṣendreha loke na ca tvadanyo bhūpatirasti jajñe|| agniṃ stauti vibhāvasuriti| vaṣṭi kāmayate||

Verse 13

खट्वाङ्गनाभगदिलीपकल्प ययातिमान्धातृसमप्रभाव। आदित्यतेजःप्रतिमानतेजा भीष्मो यथा राजसि सुव्रतस्त्वम्।।

khaṭvāṅganābhagadilīpakalpa yayātimāndhātṛsamaprabhāva| ādityatejaḥpratimānatejā bhīṣmo yathā rājasi suvratastvam||

Verse 14

वाल्मीकिवत्ते निभृतं स्ववीर्यं वसिष्ठवत्ते नियतश्च कोपः। प्रभुत्वमिन्द्रत्वसमं मतं मे द्युतिश्च नारायणवद्विभाति।। न च त्वदन्यस्त्राता भूपतिरस्ति इदानीं न च जज्ञे प्रागपि।।

vālmīkivatte nibhṛtaṃ svavīryaṃ vasiṣṭhavatte niyataśca kopaḥ| prabhutvamindratvasamaṃ mataṃ me dyutiśca nārāyaṇavadvibhāti|| na ca tvadanyastrātā bhūpatirasti idānīṃ na ca jajñe prāgapi||

Verse 15

यमो यथा धर्मविनिश्चयज्ञः कृष्णो यथा सर्वगुणोपपन्नः। श्रियां निवासोऽसि यथा वसूनां निधानभूतोऽसि तथा क्रतूनाम्।। निभृतं गुप्तं। नियतो निगृहीतः।।

yamo yathā dharmaviniścayajñaḥ kṛṣṇo yathā sarvaguṇopapannaḥ| śriyāṃ nivāso'si yathā vasūnāṃ nidhānabhūto'si tathā kratūnām|| nibhṛtaṃ guptaṃ| niyato nigṛhītaḥ||

Verse 16

दम्भोद्भवेनासि समो बलेन रामो यथा शस्त्रविदस्त्रविच्च। और्वत्रिताभ्यामसि तुल्यतेजा दुष्प्रेक्षणीयोऽसि भगीरथेन।। वसवोऽष्टौ तत्संबन्धिनीनां श्रियाम्।।

dambhodbhavenāsi samo balena rāmo yathā śastravidastravicca| aurvatritābhyāmasi tulyatejā duṣprekṣaṇīyo'si bhagīrathena|| vasavo'ṣṭau tatsaṃbandhinīnāṃ śriyām||

Verse 17

सौतिरुवाच। एवं स्तुताः सर्व एव प्रसन्ना राजा सदस्या ऋत्विजो हव्यवाहः। तेषां दृष्ट्वा भावितानीङ्गितानि प्रोवाच राजा जनमेजयोऽथ।। रामो भार्गवः और्वत्रितावृषी।।

sautiruvāca| evaṃ stutāḥ sarva eva prasannā rājā sadasyā ṛtvijo havyavāhaḥ| teṣāṃ dṛṣṭvā bhāvitānīṅgitāni provāca rājā janamejayo'tha|| rāmo bhārgavaḥ aurvatritāvṛṣī||