Adhyaya 52

Verse 1

अग्नौ सर्पपतनम्।। 1 ।। सौतिरुवाच। ततः कर्म प्रववृते सर्पसत्रविधानतः। पर्यक्रामंश्च विदिवत्स्वे स्वे कर्मणि याजकाः।। ।। इति श्रीमन्माहाभारते आदिपर्वणि आस्तीकपर्वणि द्विपञ्चाशत्तमोऽध्यायः।। 52 ।।

agnau sarpapatanam|| 1 || sautiruvāca| tataḥ karma pravavṛte sarpasatravidhānataḥ| paryakrāmaṃśca vidivatsve sve karmaṇi yājakāḥ|| || iti śrīmanmāhābhārate ādiparvaṇi āstīkaparvaṇi dvipañcāśattamo'dhyāyaḥ|| 52 ||

Verse 2

प्रावृत्य कृष्णवासांसि धूम्रसंरक्तलोचनाः। जुहुवुर्मन्त्रवच्चैव समिद्धं जातवेदसम्।। पर्यक्रामन् पराक्रान्तवन्तः।।

prāvṛtya kṛṣṇavāsāṃsi dhūmrasaṃraktalocanāḥ| juhuvurmantravaccaiva samiddhaṃ jātavedasam|| paryakrāman parākrāntavantaḥ||

Verse 3

कम्पयन्तश्च सर्वेषामुरगाणां मनांसि च। सर्पानाजुहुवुस्तत्र सर्वानग्निमुखे तदा।। मन्त्रवन्मन्त्रयुक्तं यथा स्यात्तथा।।

kampayantaśca sarveṣāmuragāṇāṃ manāṃsi ca| sarpānājuhuvustatra sarvānagnimukhe tadā|| mantravanmantrayuktaṃ yathā syāttathā||

Verse 4

ततः सर्पाः समापेतुः प्रदीप्ते हव्यवाहने। विचेष्टमानाः कृपणमाह्वयन्तः परस्परम्।।

tataḥ sarpāḥ samāpetuḥ pradīpte havyavāhane| viceṣṭamānāḥ kṛpaṇamāhvayantaḥ parasparam||

Verse 5

विस्फुरन्तः श्वसन्तश्च वेष्टयन्तः परस्परम्। पुच्छैः शिरोभिश्च भृशं चित्रभानुं प्रपेदिरे।। आजुहुवुः आहूतवन्तः।।

visphurantaḥ śvasantaśca veṣṭayantaḥ parasparam| pucchaiḥ śirobhiśca bhṛśaṃ citrabhānuṃ prapedire|| ājuhuvuḥ āhūtavantaḥ||

Verse 6

श्वेताः कृष्णाश्च नीलाश्च स्थविराः शिशवस्तथा। नदन्तो विविधान्नादान्पेतुर्दीप्ते विभावसौ।।

śvetāḥ kṛṣṇāśca nīlāśca sthavirāḥ śiśavastathā| nadanto vividhānnādānpeturdīpte vibhāvasau||

Verse 7

क्रोशयोजनमात्रा हि गोकर्णस्य प्रमाणतः। पतन्त्यजस्रं वेगेन वह्नावग्निमतां वर।। चित्रभानुमग्निम्।।

krośayojanamātrā hi gokarṇasya pramāṇataḥ| patantyajasraṃ vegena vahnāvagnimatāṃ vara|| citrabhānumagnim||

Verse 8

एवं शतसहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च। अवशानि विनष्टानि पन्नगानां तु तत्र वै।।

evaṃ śatasahasrāṇi prayutānyarbudāni ca| avaśāni vinaṣṭāni pannagānāṃ tu tatra vai||

Verse 9

तुरगा इव तत्रान्ये हस्तिहस्ता इवापरे। मत्ता इव च मातङ्गा महाकाया महाबलाः।।

turagā iva tatrānye hastihastā ivāpare| mattā iva ca mātaṅgā mahākāyā mahābalāḥ||

Verse 10

उच्चावचाश्च बहवो नानावर्णा विषोल्बणाः। घोराश्च परिघप्रख्या दन्दशूका महाबलाः। प्रपेतुरग्नावुरगा मातृवाग्दण्डपीडिताः।।

uccāvacāśca bahavo nānāvarṇā viṣolbaṇāḥ| ghorāśca parighaprakhyā dandaśūkā mahābalāḥ| prapeturagnāvuragā mātṛvāgdaṇḍapīḍitāḥ||