Adhyaya 51

Verse 1

जनमेजयस्य सर्पसत्रप्रतिज्ञा।। 1 ।। यज्ञसामग्रीसंपादनम्।। 2 ।। दीक्षाग्रहणम्।। 3 ।। सौतिरुवाच। एवमुक्त्वा ततः श्रीमान्मन्त्रिभिश्चानुमीदितः। आरुरोह प्रतिज्ञां स सर्पसत्राय पार्थिवः।।

janamejayasya sarpasatrapratijñā|| 1 || yajñasāmagrīsaṃpādanam|| 2 || dīkṣāgrahaṇam|| 3 || sautiruvāca| evamuktvā tataḥ śrīmānmantribhiścānumīditaḥ| āruroha pratijñāṃ sa sarpasatrāya pārthivaḥ||

Verse 2

ब्रह्मन्भरतशार्दूलो राजा पारिक्षितस्तदा। पुरोहितमथाहूय ऋत्विजो वसुधाधिपः।।

brahmanbharataśārdūlo rājā pārikṣitastadā| purohitamathāhūya ṛtvijo vasudhādhipaḥ||

Verse 3

अब्रवीद्वाक्यसंपन्नः कार्यसंपत्करं वचः। यो मे हिंसितवांस्तातं तक्षकः स दुरात्मवान्।।

abravīdvākyasaṃpannaḥ kāryasaṃpatkaraṃ vacaḥ| yo me hiṃsitavāṃstātaṃ takṣakaḥ sa durātmavān||

Verse 4

प्रतिकुर्यां यथा तस्य तद्भवन्तो ब्रुवन्तु मे। अपि तत्कर्म विदितं भवतां येन पन्नगम्।।

pratikuryāṃ yathā tasya tadbhavanto bruvantu me| api tatkarma viditaṃ bhavatāṃ yena pannagam||

Verse 5

तक्षकं संप्रदीप्तेऽग्नौ प्रक्षिपेयं सबान्धवम्। यथा तेन पिता मह्यं पूर्वं दग्धो विषाग्निना।। तथाऽहमपि तं पापं दग्धुमिच्छामि पन्नगम्।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि आस्तीकपर्वणि एकपञ्चाशत्तमोऽध्यायः।। 51 ।।

takṣakaṃ saṃpradīpte'gnau prakṣipeyaṃ sabāndhavam| yathā tena pitā mahyaṃ pūrvaṃ dagdho viṣāgninā|| tathā'hamapi taṃ pāpaṃ dagdhumicchāmi pannagam|| || iti śrīmanmahābhārate ādiparvaṇi āstīkaparvaṇi ekapañcāśattamo'dhyāyaḥ|| 51 ||

Verse 6

ऋत्विज ऊचुः। अस्ति राजन्महात्सत्रं त्वदर्थं देवनिर्मितम्। सर्वसत्रमिति ख्यातं पुराणे परिपठ्यते।।

ṛtvija ūcuḥ| asti rājanmahātsatraṃ tvadarthaṃ devanirmitam| sarvasatramiti khyātaṃ purāṇe paripaṭhyate||

Verse 7

आहर्ता तस्य सत्रस्य त्वन्नान्योऽस्ति नराधिप। इति पौराणिकाः प्राहुरस्माकं चास्ति स क्रतुः।। मह्यं मम।।

āhartā tasya satrasya tvannānyo'sti narādhipa| iti paurāṇikāḥ prāhurasmākaṃ cāsti sa kratuḥ|| mahyaṃ mama||

Verse 8

एवमुक्तः स राजर्षिर्मेने दग्धं हि तक्षकम्। हुताशनमुखे दीप्ते प्रविष्टमिति सत्तम।।

evamuktaḥ sa rājarṣirmene dagdhaṃ hi takṣakam| hutāśanamukhe dīpte praviṣṭamiti sattama||

Verse 9

ततोऽब्रवीन्मन्त्रविदस्तान्राजा ब्राह्मणांस्तदा। आहरिष्यामि तत्सत्रं संभाराः संभ्रियन्तु मे।। त्वत् त्वत्तो नान्योस्ति।।

tato'bravīnmantravidastānrājā brāhmaṇāṃstadā| āhariṣyāmi tatsatraṃ saṃbhārāḥ saṃbhriyantu me|| tvat tvatto nānyosti||

Verse 10

सौतिरुवाच। ततस्त ऋत्विजस्तस्य शास्त्रतो द्विजसत्तम। तं देशं मापयामासुर्यज्ञायतनकारणात्।।

sautiruvāca| tatasta ṛtvijastasya śāstrato dvijasattama| taṃ deśaṃ māpayāmāsuryajñāyatanakāraṇāt||

Verse 11

यथावद्वेदविद्वांसः सर्वे बुद्धेः परंगताः। ऋद्ध्या परमया युक्तमिष्टं द्विजगणैर्युतम्।।

yathāvadvedavidvāṃsaḥ sarve buddheḥ paraṃgatāḥ| ṛddhyā paramayā yuktamiṣṭaṃ dvijagaṇairyutam||

Verse 12

प्रभूतधनधान्याढ्यमृत्विग्भिः सुनिषेवितम्। निर्माय चापि विधिवद्यज्ञायतनमीप्सितम्।।

prabhūtadhanadhānyāḍhyamṛtvigbhiḥ suniṣevitam| nirmāya cāpi vidhivadyajñāyatanamīpsitam||

Verse 13

राजानं दीक्षयामासुः सर्पसत्राप्तये तदा। इदं चासीत्तत्र पूर्वं सर्पसत्रे भविष्यति।। आहरिष्यामि करिष्यामि। संभ्रियन्तु संभ्रियन्ताम्।।

rājānaṃ dīkṣayāmāsuḥ sarpasatrāptaye tadā| idaṃ cāsīttatra pūrvaṃ sarpasatre bhaviṣyati|| āhariṣyāmi kariṣyāmi| saṃbhriyantu saṃbhriyantām||

Verse 14

निमित्तं महदुत्पन्नं यज्ञविघ्नकरं तदा। यज्ञस्यायतने तस्मिन्क्रियमाणे वचोऽब्रवीत्।।

nimittaṃ mahadutpannaṃ yajñavighnakaraṃ tadā| yajñasyāyatane tasminkriyamāṇe vaco'bravīt||

Verse 15

स्थपतिर्बुद्धिसंपन्नो वास्तुविद्याविशारदः। इत्यब्रवीत्सूत्रधारः सूतः पौराणिकस्तदा।। भविष्यति भाविनि।।

sthapatirbuddhisaṃpanno vāstuvidyāviśāradaḥ| ityabravītsūtradhāraḥ sūtaḥ paurāṇikastadā|| bhaviṣyati bhāvini||

Verse 16

यस्मिन्देशे च काले च मापनेयं प्रवर्तिता। ब्राह्मणं कारणं कृत्वा नायं संस्थास्यते क्रतुः।। सूतो जात्या पौराणिकः शिल्पागमवेत्ता।।

yasmindeśe ca kāle ca māpaneyaṃ pravartitā| brāhmaṇaṃ kāraṇaṃ kṛtvā nāyaṃ saṃsthāsyate kratuḥ|| sūto jātyā paurāṇikaḥ śilpāgamavettā||

Verse 17

एतच्छ्रुत्वा तु राजासौ प्राग्दीक्षाकालमब्रवीत्। क्षत्तारं न हि मे कश्चिदज्ञातः प्रविशेदिति।। नायं संस्थास्यते न समाप्स्यते।।

etacchrutvā tu rājāsau prāgdīkṣākālamabravīt| kṣattāraṃ na hi me kaścidajñātaḥ praviśediti|| nāyaṃ saṃsthāsyate na samāpsyate||