Adhyaya 46

Verse 1

जरत्कारोः स्वपितृसंवादानन्तरं दारान्वेषणम्।। 1 ।। सौतिरुवाच। एतच्छ्रुत्वा जरत्कारुर्भृशं शोकपरायणः। उवाच तान्पितॄन्दुःखाद्बाष्पसंदिग्धया गिरा।।

jaratkāroḥ svapitṛsaṃvādānantaraṃ dārānveṣaṇam|| 1 || sautiruvāca| etacchrutvā jaratkārurbhṛśaṃ śokaparāyaṇaḥ| uvāca tānpitṝnduḥkhādbāṣpasaṃdigdhayā girā||

Verse 2

जरत्कारुरुवाच। मम पूर्वे भवन्तो वै पितरः सपितामहाः। तद्ब्रूत यन्मया कार्यं भवतां प्रियकाम्यया।।

jaratkāruruvāca| mama pūrve bhavanto vai pitaraḥ sapitāmahāḥ| tadbrūta yanmayā kāryaṃ bhavatāṃ priyakāmyayā||

Verse 3

अहमेव जरत्कारुः किल्बिषी भवतां सुतः। ते दण्डं धारयत मे दुष्कृतेरकृतात्मनः।।

ahameva jaratkāruḥ kilbiṣī bhavatāṃ sutaḥ| te daṇḍaṃ dhārayata me duṣkṛterakṛtātmanaḥ||

Verse 4

पितर ऊचुः। पुत्र दिष्ट्याऽसि संप्राप्त इमं देशं यदृच्छया। किमर्थं च त्वया ब्रह्मन्न कृतो दारसङ्ग्रहः।।

pitara ūcuḥ| putra diṣṭyā'si saṃprāpta imaṃ deśaṃ yadṛcchayā| kimarthaṃ ca tvayā brahmanna kṛto dārasaṅgrahaḥ||

Verse 5

जरत्कारुरुवाच। ममायं पितरो नित्यं हृद्यर्थः परिवर्तते। ऊर्ध्वरेताः शरीरं वै प्रापयेयममुत्र वै।।

jaratkāruruvāca| mamāyaṃ pitaro nityaṃ hṛdyarthaḥ parivartate| ūrdhvaretāḥ śarīraṃ vai prāpayeyamamutra vai||

Verse 6

न दारान्वै करिष्येऽहमिति मे भावितं मनः। एवं दृष्ट्वा तु भवतः शकुन्तानिव लम्बतः।।

na dārānvai kariṣye'hamiti me bhāvitaṃ manaḥ| evaṃ dṛṣṭvā tu bhavataḥ śakuntāniva lambataḥ||

Verse 7

मया निवर्तिता बुद्धिर्ब्रह्मचर्यात्पितामहाः। करिष्ये वः प्रियं कामं निवेक्ष्येऽहमसंशयम्।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि आस्तीकपर्वणि षट्चत्वारिंशोऽध्यायः।। 46 ।।

mayā nivartitā buddhirbrahmacaryātpitāmahāḥ| kariṣye vaḥ priyaṃ kāmaṃ nivekṣye'hamasaṃśayam|| || iti śrīmanmahābhārate ādiparvaṇi āstīkaparvaṇi ṣaṭcatvāriṃśo'dhyāyaḥ|| 46 ||

Verse 8

सनाम्नीं यद्यहं कन्यामुपलप्स्ये कदाचन। भविष्यति च या काचिद्भैक्ष्यवत्स्वयमुद्यता।।

sanāmnīṃ yadyahaṃ kanyāmupalapsye kadācana| bhaviṣyati ca yā kācidbhaikṣyavatsvayamudyatā||

Verse 9

प्रतिग्रहीता तामस्मि न भरेयं च यामहम्। एवंविधमहं कुर्यां निवेशं प्राप्नुयां यदि। अन्यथा न करिष्येऽहं सत्यमेतत्पितामहाः।। निवेक्ष्ये निवेशं विवाहं करिष्ये।।

pratigrahītā tāmasmi na bhareyaṃ ca yāmaham| evaṃvidhamahaṃ kuryāṃ niveśaṃ prāpnuyāṃ yadi| anyathā na kariṣye'haṃ satyametatpitāmahāḥ|| nivekṣye niveśaṃ vivāhaṃ kariṣye||

Verse 10

तत्र चोत्पत्स्यते जन्तुर्भवतां तारणाय वै। शाश्वताश्चाव्ययाश्चैव तिष्ठन्तु पितरो मम।।

tatra cotpatsyate janturbhavatāṃ tāraṇāya vai| śāśvatāścāvyayāścaiva tiṣṭhantu pitaro mama||

Verse 11

सौतिरुवाच। एवमुक्त्वा तु स पितॄंश्चचार पृथिवी मुनिः। न च स्म लभते भार्यां वृद्धोऽयमिति शानक।।

sautiruvāca| evamuktvā tu sa pitṝṃścacāra pṛthivī muniḥ| na ca sma labhate bhāryāṃ vṛddho'yamiti śānaka||

Verse 12

यदा निर्वेदमापन्नः पितृभिश्चोदिस्तथा। तदाऽरण्यं स गत्वोच्चैश्चुक्रोश भृशदुःखितः।।

yadā nirvedamāpannaḥ pitṛbhiścodistathā| tadā'raṇyaṃ sa gatvoccaiścukrośa bhṛśaduḥkhitaḥ||

Verse 13

सत्वरण्यगतः प्राज्ञः पितॄणा हितकाम्यया। उवाच कन्यां याचामि तिस्रो वाचः शनैरिमाः।।

satvaraṇyagataḥ prājñaḥ pitṝṇā hitakāmyayā| uvāca kanyāṃ yācāmi tisro vācaḥ śanairimāḥ||

Verse 14

यानि भूतानि सन्तीह स्थावराणि चराणि च। अन्तर्हितानि वा यानि तानि शृण्वन्तु मे वचः।।

yāni bhūtāni santīha sthāvarāṇi carāṇi ca| antarhitāni vā yāni tāni śṛṇvantu me vacaḥ||

Verse 15

उग्रे तपसि वर्तन्तं पितरश्चोदयन्ति माम्। निविशस्वेति दुःखार्ताः सन्तानस्य चिकीर्षया।।

ugre tapasi vartantaṃ pitaraścodayanti mām| niviśasveti duḥkhārtāḥ santānasya cikīrṣayā||

Verse 16

निवेशायाखिलां भूमिं कन्याभैक्ष्यं चरामि भोः। दरिद्रो दुःखशीलश्च पितृभिः सन्नियोजितः।।

niveśāyākhilāṃ bhūmiṃ kanyābhaikṣyaṃ carāmi bhoḥ| daridro duḥkhaśīlaśca pitṛbhiḥ sanniyojitaḥ||

Verse 17

यस्य कन्याऽस्ति भूतस्य ये मयेह प्रकीर्तिताः। ते मे कन्यां प्रयच्छन्तु चरतः सर्वतोदिशम्।।

yasya kanyā'sti bhūtasya ye mayeha prakīrtitāḥ| te me kanyāṃ prayacchantu carataḥ sarvatodiśam||

Verse 18

मम कन्या सनाम्नी या भैक्ष्यवच्चोदिता भवेत्। भरेयं चैव यां नाहं तां मे कन्यां प्रयच्छत।।

mama kanyā sanāmnī yā bhaikṣyavaccoditā bhavet| bhareyaṃ caiva yāṃ nāhaṃ tāṃ me kanyāṃ prayacchata||

Verse 19

ततस्ते पन्नगा ये वै जरत्कारौ समाहिताः। तामादाय प्रवृत्तिं ते वासुकेः प्रत्यवेदयन्।। न भरेयं धारणपोषणे न कुर्याम्।।

tataste pannagā ye vai jaratkārau samāhitāḥ| tāmādāya pravṛttiṃ te vāsukeḥ pratyavedayan|| na bhareyaṃ dhāraṇapoṣaṇe na kuryām||

Verse 20

तेषां श्रुत्वा स नागेन्द्रस्तां कन्यां समलङ्कृताम्। प्रगृह्यारण्यमगमत्समीपं तस्य पन्नगः।।

teṣāṃ śrutvā sa nāgendrastāṃ kanyāṃ samalaṅkṛtām| pragṛhyāraṇyamagamatsamīpaṃ tasya pannagaḥ||

Verse 21

तत्र तां भैक्ष्यवत्कन्यां प्रादात्तस्मै महात्मने। नागेन्द्रो वासुकिर्ब्रह्मन्न स तां प्रत्यगृह्णत।।

tatra tāṃ bhaikṣyavatkanyāṃ prādāttasmai mahātmane| nāgendro vāsukirbrahmanna sa tāṃ pratyagṛhṇata||

Verse 22

असनामेति वै मत्वा भरणे चाविचारिते। मोक्षभावे स्थितश्चापि मन्दीभूतः परिग्रहे।।

asanāmeti vai matvā bharaṇe cāvicārite| mokṣabhāve sthitaścāpi mandībhūtaḥ parigrahe||

Verse 23

ततो नाम स कन्यायाः पप्रच्छ भृगुनन्दन। वासुकिं भरणं चास्या न कुर्यामित्युवाच ह।।

tato nāma sa kanyāyāḥ papraccha bhṛgunandana| vāsukiṃ bharaṇaṃ cāsyā na kuryāmityuvāca ha||