Adhyaya 44

Verse 1

परीक्षिन्मरणोत्तरं तत्पुत्रस्य जनमेजयस्य राज्याभिषेकः।। 1 ।। वपुष्टमाविवाहः।। 2 ।। सौतिरुवाच। तं तथा मन्त्रिणो दृष्ट्वा भोगेन परिवेष्टितम्। विषण्णवदनाः सर्वे रुरुदुर्भृशदुःखिताः।।

parīkṣinmaraṇottaraṃ tatputrasya janamejayasya rājyābhiṣekaḥ|| 1 || vapuṣṭamāvivāhaḥ|| 2 || sautiruvāca| taṃ tathā mantriṇo dṛṣṭvā bhogena pariveṣṭitam| viṣaṇṇavadanāḥ sarve rurudurbhṛśaduḥkhitāḥ||

Verse 2

तं तु नागं ततो दृष्ट्वा मन्त्रिणस्ते प्रदुद्रुवुः। अपश्यन्त तथा यान्तमाकाशे नागमद्भुतम्।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि आस्तीकपर्वणि चतुश्चत्वारिंशोऽध्यायः।। 44 ।।

taṃ tu nāgaṃ tato dṛṣṭvā mantriṇaste pradudruvuḥ| apaśyanta tathā yāntamākāśe nāgamadbhutam|| || iti śrīmanmahābhārate ādiparvaṇi āstīkaparvaṇi catuścatvāriṃśo'dhyāyaḥ|| 44 ||

Verse 3

सीमन्तमिव कुर्वाणं नभसः पद्मवर्चसम्। तक्षकं पन्नगश्रेष्ठं भृशं शोकपरायणाः।।

sīmantamiva kurvāṇaṃ nabhasaḥ padmavarcasam| takṣakaṃ pannagaśreṣṭhaṃ bhṛśaṃ śokaparāyaṇāḥ||

Verse 4

ततस्तु ते तद्गृहमग्निना वृतं प्रदीप्यमानं विषजेन भोगिनः। भयात्परित्यज्य दिशः प्रपेदिरे पपात तच्चाशनिताडितं यथा।।

tatastu te tadgṛhamagninā vṛtaṃ pradīpyamānaṃ viṣajena bhoginaḥ| bhayātparityajya diśaḥ prapedire papāta taccāśanitāḍitaṃ yathā||

Verse 5

ततो नृपे तक्षकतेजसाहते प्रयुज्य सर्वाः परलोकसत्क्रियाः। शुचिर्दिजो राजपुरोहितस्तदा तथैव ते तस्य नृपस्य मन्त्रिणः।।

tato nṛpe takṣakatejasāhate prayujya sarvāḥ paralokasatkriyāḥ| śucirdijo rājapurohitastadā tathaiva te tasya nṛpasya mantriṇaḥ||

Verse 6

नृपं शिशुं तस्य सुतं प्रचक्रिरे समेत्य सर्वे पुरवासिनो जनाः। नृपं यमाहुस्तममित्रघातिनं कुरुप्रवीरं जनमेजयं जनाः।।

nṛpaṃ śiśuṃ tasya sutaṃ pracakrire sametya sarve puravāsino janāḥ| nṛpaṃ yamāhustamamitraghātinaṃ kurupravīraṃ janamejayaṃ janāḥ||

Verse 7

स बाल एवार्यमतिर्नृपोत्तमः सहैव तैर्मन्त्रिपुरोहितैस्तदा। शशास राज्यं कुरुपुंगवाग्रजो यथाऽस्य वीरः प्रपितामहस्तथा।। दह्यमानं ततो दृष्ट्वा इति पाठान्तरम्।।

sa bāla evāryamatirnṛpottamaḥ sahaiva tairmantripurohitaistadā| śaśāsa rājyaṃ kurupuṃgavāgrajo yathā'sya vīraḥ prapitāmahastathā|| dahyamānaṃ tato dṛṣṭvā iti pāṭhāntaram||

Verse 8

ततस्तु राजानममित्रतापनं समीक्ष्य ते तस्य नृपस्य मन्त्रिणः। सुवर्णवर्माणमुपेत्य काशिप वपुष्टमार्थं वरयांप्रचक्रमुः।। प्रपितामहो युधिष्ठिरः।।

tatastu rājānamamitratāpanaṃ samīkṣya te tasya nṛpasya mantriṇaḥ| suvarṇavarmāṇamupetya kāśipa vapuṣṭamārthaṃ varayāṃpracakramuḥ|| prapitāmaho yudhiṣṭhiraḥ||

Verse 9

ततः स राजा प्रददौ वपुष्टमां कुरुप्रवीराय परीक्ष्य धर्मतः। स चापि तां प्राप्य मुदा युतोऽभव- न्न चान्यनारीषु मनो दधे क्वचित्।।

tataḥ sa rājā pradadau vapuṣṭamāṃ kurupravīrāya parīkṣya dharmataḥ| sa cāpi tāṃ prāpya mudā yuto'bhava- nna cānyanārīṣu mano dadhe kvacit||

Verse 10

सरःसु फुल्लेषु वनेषु चैव प्रसन्नचेता विजहार वीर्यवान्। तथा स राजन्यवरो विजह्रिवान् यथोर्वशीं प्राप्य पुरा पुरूरवाः।।

saraḥsu phulleṣu vaneṣu caiva prasannacetā vijahāra vīryavān| tathā sa rājanyavaro vijahrivān yathorvaśīṃ prāpya purā purūravāḥ||

Verse 11

वपुष्टमा चापि वरं पतिव्रता प्रतीतरूपा समवाप्य भूपतिम्। भावेन रामा रमयांबभूव तं विहारकालेष्ववरोधसुन्दरी।। वपुष्टमा काशिराजकन्या।।

vapuṣṭamā cāpi varaṃ pativratā pratītarūpā samavāpya bhūpatim| bhāvena rāmā ramayāṃbabhūva taṃ vihārakāleṣvavarodhasundarī|| vapuṣṭamā kāśirājakanyā||