Adhyaya 34

Verse 1

इन्द्रस्य गरुडसख्यलाभः।। 1 ।। इन्द्राद्गरुडस्य वरलाभः।। 2 ।। विनताया दास्यमोचनम्।। 3 ।। सर्पाणां द्विजिह्वत्वप्राप्तिः।। 4 ।। सौतिरुवाच। इत्येवमुक्तो गरुडः प्रत्युवाच शचीपतिम्। गरुड उवाच। सख्यं मेऽस्तु त्वया देव यथेच्छसि पुरंदर। बलं तु मम जानीहि महच्चासह्यमेव च।।

indrasya garuḍasakhyalābhaḥ|| 1 || indrādgaruḍasya varalābhaḥ|| 2 || vinatāyā dāsyamocanam|| 3 || sarpāṇāṃ dvijihvatvaprāptiḥ|| 4 || sautiruvāca| ityevamukto garuḍaḥ pratyuvāca śacīpatim| garuḍa uvāca| sakhyaṃ me'stu tvayā deva yathecchasi puraṃdara| balaṃ tu mama jānīhi mahaccāsahyameva ca||

Verse 2

कामं नैतत्प्रशंसन्ति सन्तः स्वबलसंस्तवम्। अनिमित्तं सुरश्रेष्ठ सद्यः प्राप्नोति गर्हणाम्।।

kāmaṃ naitatpraśaṃsanti santaḥ svabalasaṃstavam| animittaṃ suraśreṣṭha sadyaḥ prāpnoti garhaṇām||

Verse 3

गुणसंकीर्तनं चापि पृष्टेनान्येन गोपते। वक्तव्यं न तु वक्तव्यं स्वयमेव शतक्रतो।।

guṇasaṃkīrtanaṃ cāpi pṛṣṭenānyena gopate| vaktavyaṃ na tu vaktavyaṃ svayameva śatakrato||

Verse 4

सखेति कृत्वा तु सखे पृष्टो वक्ष्याम्यहं त्वया। न ह्यात्मस्तवसंयुक्तं वक्तव्यमनिमित्ततः।।

sakheti kṛtvā tu sakhe pṛṣṭo vakṣyāmyahaṃ tvayā| na hyātmastavasaṃyuktaṃ vaktavyamanimittataḥ||

Verse 5

सपर्वतवनामुर्वीं ससागरजलामिमाम्। वहे पक्षेण वै शक्र त्वामप्यत्रावलम्बिनम्।।

saparvatavanāmurvīṃ sasāgarajalāmimām| vahe pakṣeṇa vai śakra tvāmapyatrāvalambinam||

Verse 6

सर्वान्संपिण्डितान्वापि लोकान्सस्थाणुजङ्गमान्। वहेयमपरिश्रान्तो विद्धीदं मे महद्बलम्।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि आस्तीकपर्वणि चतुस्त्रिंशोऽध्यायः।। 34 ।।

sarvānsaṃpiṇḍitānvāpi lokānsasthāṇujaṅgamān| vaheyamapariśrānto viddhīdaṃ me mahadbalam|| || iti śrīmanmahābhārate ādiparvaṇi āstīkaparvaṇi catustriṃśo'dhyāyaḥ|| 34 ||

Verse 7

सौतिरुवाच। इत्युक्तवचनं वीरं किरीटी श्रीमतां वरः। आह शौनक देवेन्द्रः सर्वलोकहितः प्रभुः।। संपिण्डितान् एकीकृतान्। स्थाणु स्थावरम्।।

sautiruvāca| ityuktavacanaṃ vīraṃ kirīṭī śrīmatāṃ varaḥ| āha śaunaka devendraḥ sarvalokahitaḥ prabhuḥ|| saṃpiṇḍitān ekīkṛtān| sthāṇu sthāvaram||

Verse 8

एवमेव यथात्थ त्वं सर्वं संभाव्यते त्वयि। संगृह्यतामिदानीं मे सख्यमत्यन्तमुत्तमम्।।

evameva yathāttha tvaṃ sarvaṃ saṃbhāvyate tvayi| saṃgṛhyatāmidānīṃ me sakhyamatyantamuttamam||

Verse 9

न कार्यं यदि सोमेन मम सोमः प्रदीयताम्। अस्मांस्ते हि प्रबाधेयुर्येभ्यो दद्याद्भवानिमम्।।

na kāryaṃ yadi somena mama somaḥ pradīyatām| asmāṃste hi prabādheyuryebhyo dadyādbhavānimam||

Verse 10

गरुड उवाच। किंचित्कारणमुद्दिश्य सोमोऽयं नीयते मया। न दास्यामि समापातुं सोमं कस्मैचिदप्यहम्।।

garuḍa uvāca| kiṃcitkāraṇamuddiśya somo'yaṃ nīyate mayā| na dāsyāmi samāpātuṃ somaṃ kasmaicidapyaham||

Verse 11

यत्रेमं तु सहस्राक्ष निक्षिपेयमहं स्वयम्। त्वमादाय ततस्तृर्णं हरेथास्त्रिदिवेश्वर।।

yatremaṃ tu sahasrākṣa nikṣipeyamahaṃ svayam| tvamādāya tatastṛrṇaṃ harethāstridiveśvara||

Verse 12

शक्र उवाच। वाक्येनानेन तुष्टोऽहं यत्त्वयोक्तमिहाण्डज। यमिच्छसि वरं मत्तस्तं गृहाण खगोत्तम।।

śakra uvāca| vākyenānena tuṣṭo'haṃ yattvayoktamihāṇḍaja| yamicchasi varaṃ mattastaṃ gṛhāṇa khagottama||

Verse 13

सौतिरुवाच। इत्युक्तः प्रत्युवाचेदं कद्रूपुत्राननुस्मरन्। भवेयुर्भुजगाः शक्र मम भक्ष्या महाबलाः।। किरीटी इन्द्रः।।

sautiruvāca| ityuktaḥ pratyuvācedaṃ kadrūputrānanusmaran| bhaveyurbhujagāḥ śakra mama bhakṣyā mahābalāḥ|| kirīṭī indraḥ||

Verse 14

गरुड उवाच। ईशोऽहमपि सर्वस्य करिष्यामि तु तेऽर्थिताम्। भवेयुर्भुजगाः शक्र मम भक्ष्या महाबलाः।। उपधिकृतं छलकृतम्।।

garuḍa uvāca| īśo'hamapi sarvasya kariṣyāmi tu te'rthitām| bhaveyurbhujagāḥ śakra mama bhakṣyā mahābalāḥ|| upadhikṛtaṃ chalakṛtam||

Verse 15

सौतिरुवाच। तथेत्युक्त्वाऽन्वगच्छत्तं ततो दानवसूदनः। देवदेवं महात्मानं योगिनामीश्वरं हरिम्।।

sautiruvāca| tathetyuktvā'nvagacchattaṃ tato dānavasūdanaḥ| devadevaṃ mahātmānaṃ yogināmīśvaraṃ harim||

Verse 16

स चान्वमोदत्तं चार्थं यथोक्तं गरुडेन वै। इदं भूयो वचः प्राह भगवांस्त्रिदशेश्वरः।।

sa cānvamodattaṃ cārthaṃ yathoktaṃ garuḍena vai| idaṃ bhūyo vacaḥ prāha bhagavāṃstridaśeśvaraḥ||

Verse 17

हरिष्यामि विनिक्षिप्तं सोममित्यनुभाष्य तम्। आजगाम ततस्तूर्णं सुपर्णी मातुरन्तिकम्।। ईशः समर्थः। अर्थितां अन्यस्मै अमृतं न देयमित्यर्थेप्सुताम्।।

hariṣyāmi vinikṣiptaṃ somamityanubhāṣya tam| ājagāma tatastūrṇaṃ suparṇī māturantikam|| īśaḥ samarthaḥ| arthitāṃ anyasmai amṛtaṃ na deyamityarthepsutām||

Verse 18

विनयावनतो भूत्वा वचनं चेदमब्रवीत्। इदमानीतममृतं देवानां भवनान्मया।।

vinayāvanato bhūtvā vacanaṃ cedamabravīt| idamānītamamṛtaṃ devānāṃ bhavanānmayā||

Verse 19

प्रशाधि किमितो मातः करिष्यामि शुभव्रते। विनतोवाच। परितुष्टाऽहमेतेन कर्मणा तव पुत्रक।।

praśādhi kimito mātaḥ kariṣyāmi śubhavrate| vinatovāca| parituṣṭā'hametena karmaṇā tava putraka||

Verse 20

अजरश्चाभरश्चैव देवानां सुप्रियो भव। सौतिरुवाच। अथ सर्पानुवाचेदं सर्वान्परमहृष्टवत्। गरुड उवाच। इदमानीतममृतं निक्षेप्स्यामि कुशेषु वः।। अनुभाष्य हे गरुडेति संबोध्य।।

ajaraścābharaścaiva devānāṃ supriyo bhava| sautiruvāca| atha sarpānuvācedaṃ sarvānparamahṛṣṭavat| garuḍa uvāca| idamānītamamṛtaṃ nikṣepsyāmi kuśeṣu vaḥ|| anubhāṣya he garuḍeti saṃbodhya||

Verse 21

स्नाता मङ्गलसंयुक्तास्ततः प्राश्नीत पन्नगाः। भवद्भिरिदमासीनैर्यदुक्तं तद्वचस्तदा।।

snātā maṅgalasaṃyuktāstataḥ prāśnīta pannagāḥ| bhavadbhiridamāsīnairyaduktaṃ tadvacastadā||

Verse 22

अदासी चैव मातेयमद्यप्रभृति चास्तु मे। यथोक्तं भवतामेतद्वचो मे प्रतिपादितम्।।

adāsī caiva māteyamadyaprabhṛti cāstu me| yathoktaṃ bhavatāmetadvaco me pratipāditam||

Verse 23

सौतिरुवाच। ततः स्नातुं गताः सर्पाः प्रत्युक्त्वा तं तथेत्युत। शक्रोऽप्यमृतमाक्षिप्य जगाम त्रिदिवं पुनः।।

sautiruvāca| tataḥ snātuṃ gatāḥ sarpāḥ pratyuktvā taṃ tathetyuta| śakro'pyamṛtamākṣipya jagāma tridivaṃ punaḥ||

Verse 24

अथागतास्तमुद्देशं सर्पाः सोमार्थिनस्तदा। स्नाताश्च कुतजप्याश्च प्रहृष्टाः कृतमङ्गलाः।।

athāgatāstamuddeśaṃ sarpāḥ somārthinastadā| snātāśca kutajapyāśca prahṛṣṭāḥ kṛtamaṅgalāḥ||

Verse 25

परस्परकृतद्वेषाः सोमप्राशनकर्मणि। अहं पूर्वमहं पूर्वमित्युक्त्वा ते समाद्रवन्।।

parasparakṛtadveṣāḥ somaprāśanakarmaṇi| ahaṃ pūrvamahaṃ pūrvamityuktvā te samādravan||

Verse 26

यत्रैतदमृतं चापि स्थापितं कुशसंस्तरे। तद्विज्ञाय हृतं सर्पाः प्रतिमायाकृतं च तत्।। इदं वः युष्माकममृतं न तु मम।।

yatraitadamṛtaṃ cāpi sthāpitaṃ kuśasaṃstare| tadvijñāya hṛtaṃ sarpāḥ pratimāyākṛtaṃ ca tat|| idaṃ vaḥ yuṣmākamamṛtaṃ na tu mama||

Verse 27

सोमस्थानमिदं चेति दर्भांस्ते लिलिहुस्तदा। ततो द्विधा कृता जिह्वाः सर्पाणां तेन कर्मणा।।

somasthānamidaṃ ceti darbhāṃste lilihustadā| tato dvidhā kṛtā jihvāḥ sarpāṇāṃ tena karmaṇā||

Verse 28

अभवंश्चामृतस्पर्शाद्दर्भास्तेऽथ पवित्रिणः। नागाश्च वञ्चिता भूत्वा विसृज्य विनतां ततः। विषादमगमंस्तीव्रं गरुडस्य बलात्प्रभो।।

abhavaṃścāmṛtasparśāddarbhāste'tha pavitriṇaḥ| nāgāśca vañcitā bhūtvā visṛjya vinatāṃ tataḥ| viṣādamagamaṃstīvraṃ garuḍasya balātprabho||

Verse 29

एवं तदमृतं तेन हृतमाहृतमेव च। द्विजिह्वाश्च कृताः सर्पा गरुडेन महात्मना।।

evaṃ tadamṛtaṃ tena hṛtamāhṛtameva ca| dvijihvāśca kṛtāḥ sarpā garuḍena mahātmanā||

Verse 30

ततः सुपर्णः परमप्रहर्षवा- न्विहृत्य मात्रा सह तत्र कानने। भुजंगभक्षः परमार्चितः खगै- रहीनकीर्तिर्विनतामनन्दयत्।।

tataḥ suparṇaḥ paramapraharṣavā- nvihṛtya mātrā saha tatra kānane| bhujaṃgabhakṣaḥ paramārcitaḥ khagai- rahīnakīrtirvinatāmanandayat||

Verse 31

इमां कथां यः शृणुयान्नरः सदा पठेत वा द्विजगणमुख्यसंसदि। असंशयं त्रिदिवमियात्स पुण्यभा- ङ्महात्मनः पतगपतेः प्रकीर्तनात्।।

imāṃ kathāṃ yaḥ śṛṇuyānnaraḥ sadā paṭheta vā dvijagaṇamukhyasaṃsadi| asaṃśayaṃ tridivamiyātsa puṇyabhā- ṅmahātmanaḥ patagapateḥ prakīrtanāt||