Adhyaya 33

Verse 1

अमृतसमीपे गरुडस्य गमनम्।। 1 ।। अमृतं गृहीत्वा गच्छतो गरुडस्य विष्णुदर्शनम्।। 2 ।। विष्णुगरुडयोः परस्परं वरदानम्।। 3 ।। गरुडस्य सुपर्णनामप्राप्तिः।। 4 ।। सौतिरुवाच। जाम्बूनदमयो भूत्वा मरीचिनिकरोज्ज्वलः। प्रविवेश बलात्पक्षी वारिवेग इवार्णवम्।।

amṛtasamīpe garuḍasya gamanam|| 1 || amṛtaṃ gṛhītvā gacchato garuḍasya viṣṇudarśanam|| 2 || viṣṇugaruḍayoḥ parasparaṃ varadānam|| 3 || garuḍasya suparṇanāmaprāptiḥ|| 4 || sautiruvāca| jāmbūnadamayo bhūtvā marīcinikarojjvalaḥ| praviveśa balātpakṣī vārivega ivārṇavam||

Verse 2

स चक्रं क्षुरपर्यन्तमपश्यदमृतान्तिके। परिभ्रमन्तमनिशं तीक्ष्णधारमयस्मयम्।।

sa cakraṃ kṣuraparyantamapaśyadamṛtāntike| paribhramantamaniśaṃ tīkṣṇadhāramayasmayam||

Verse 3

ज्वलनार्कप्रभं घोरं छेदनं सोमहारिणाम्। घोररूपं तदत्यर्थं यन्त्रं देवैः सुनिर्मितम्।।

jvalanārkaprabhaṃ ghoraṃ chedanaṃ somahāriṇām| ghorarūpaṃ tadatyarthaṃ yantraṃ devaiḥ sunirmitam||

Verse 4

तस्यान्तरं स दृष्ट्वै पर्यवर्तत खेचरः। अरान्तरेणाभ्यपतत्संक्षिप्याङ्गं क्षणेन ह।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि आस्तीपर्वणि त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः।। 33 ।।

tasyāntaraṃ sa dṛṣṭvai paryavartata khecaraḥ| arāntareṇābhyapatatsaṃkṣipyāṅgaṃ kṣaṇena ha|| || iti śrīmanmahābhārate ādiparvaṇi āstīparvaṇi trayastriṃśo'dhyāyaḥ|| 33 ||

Verse 5

अधश्चक्रस्य चैवात्र दीप्तानलसमद्व्युती। विद्युज्जिह्वौ महावीर्यौ दीप्तास्यौ दीप्तलोचनौ।।

adhaścakrasya caivātra dīptānalasamadvyutī| vidyujjihvau mahāvīryau dīptāsyau dīptalocanau||

Verse 6

चक्षुर्विषौ महाघोरौ नित्यं क्रुद्धौ तरस्विनौ। अमृतस्यैव रक्षार्थं ददर्श भुजगोत्तमौ।।

cakṣurviṣau mahāghorau nityaṃ kruddhau tarasvinau| amṛtasyaiva rakṣārthaṃ dadarśa bhujagottamau||

Verse 7

सदा संरब्धनयनौ सदा चानिमिषेक्षणौ। तयोरेकोऽपि यं पश्येत्स तूर्णं भस्मसाद्भवेत्।।

sadā saṃrabdhanayanau sadā cānimiṣekṣaṇau| tayoreko'pi yaṃ paśyetsa tūrṇaṃ bhasmasādbhavet||

Verse 8

तौ दृष्ट्वा सहसा खेदं जगाम विनतात्मजः। कथमेतौ महावीर्यौ जेतव्यौ हरिभोजिनौ।।

tau dṛṣṭvā sahasā khedaṃ jagāma vinatātmajaḥ| kathametau mahāvīryau jetavyau haribhojinau||

Verse 9

इति संचिन्त्य गरुडस्तयोस्तूर्णं निराकरः। तयोश्चक्षूंषि रजसा सुपर्णः सहसाऽऽवृणोत्। ताभ्यामदृष्टरूपोऽसौ सर्वतः समताडयत्।।

iti saṃcintya garuḍastayostūrṇaṃ nirākaraḥ| tayoścakṣūṃṣi rajasā suparṇaḥ sahasā''vṛṇot| tābhyāmadṛṣṭarūpo'sau sarvataḥ samatāḍayat||

Verse 10

तयोरङ्गे समाक्रम्य वैनतेयोऽन्तरिक्षगः। आच्छिनत्तरसा मध्ये सोममभ्यद्रवत्ततः।। संक्षिप्य अणुतरं कृत्वा।।

tayoraṅge samākramya vainateyo'ntarikṣagaḥ| ācchinattarasā madhye somamabhyadravattataḥ|| saṃkṣipya aṇutaraṃ kṛtvā||

Verse 11

समुत्पाट्यामृतं तत्र वैनतेयस्ततो बली। उत्पपात जवेनैव यन्त्रमुन्मथ्य वीर्यवान्।। तयोः अङ्गे देहौ आच्छिनत् खण्डशः कृतवान्।।

samutpāṭyāmṛtaṃ tatra vainateyastato balī| utpapāta javenaiva yantramunmathya vīryavān|| tayoḥ aṅge dehau ācchinat khaṇḍaśaḥ kṛtavān||

Verse 12

अपीत्वैवामृतं पक्षी परिगृह्याशु निःसृतः। आगच्छदपरिश्रान्त आवार्यार्कप्रभां ततः।। यन्त्रमुन्मथ्य अमृतं अमृतकुम्भं समुत्पाठ्य उत्पपातेत्यन्वयः।।

apītvaivāmṛtaṃ pakṣī parigṛhyāśu niḥsṛtaḥ| āgacchadapariśrānta āvāryārkaprabhāṃ tataḥ|| yantramunmathya amṛtaṃ amṛtakumbhaṃ samutpāṭhya utpapātetyanvayaḥ||

Verse 13

विष्णुना च तदाकाशे वैनतेयः समेयिवान्। तस्य नारायणस्तुष्टस्तेनालौल्येन कर्मणा।। आवार्य वारयित्वा तिरस्कृत्येत्यर्थः।।

viṣṇunā ca tadākāśe vainateyaḥ sameyivān| tasya nārāyaṇastuṣṭastenālaulyena karmaṇā|| āvārya vārayitvā tiraskṛtyetyarthaḥ||

Verse 14

तमुवाचाव्ययो देवो वरदोऽस्मीति खेचरम्। स वव्रे तव तिष्ठेयमुपरीत्यन्तरिक्षगः।। अलौल्येन अमृतपानलोभराहित्येन।।

tamuvācāvyayo devo varado'smīti khecaram| sa vavre tava tiṣṭheyamuparītyantarikṣagaḥ|| alaulyena amṛtapānalobharāhityena||

Verse 15

उवाच चैनं भूयोऽपि नारायणमिदं वचः। अजरश्चामरश्च स्याममृतेन विनाऽप्यहम्।।

uvāca cainaṃ bhūyo'pi nārāyaṇamidaṃ vacaḥ| ajaraścāmaraśca syāmamṛtena vinā'pyaham||

Verse 16

सौतिरुवाच। एवमस्त्विति तं विष्णुरुवाच विनतासुतम्। प्रतिगृह्य वनौ तौ च गरुडो विष्णुमब्रवीत्।।

sautiruvāca| evamastviti taṃ viṣṇuruvāca vinatāsutam| pratigṛhya vanau tau ca garuḍo viṣṇumabravīt||

Verse 17

भवतेपि वरं दद्यां वृणोतु भगवानपि। तं वव्रे वाहनं विष्णुर्नरुत्मन्तं महाबलम्।।

bhavatepi varaṃ dadyāṃ vṛṇotu bhagavānapi| taṃ vavre vāhanaṃ viṣṇurnarutmantaṃ mahābalam||

Verse 18

ध्वजं च चक्रे भगवानुपरि स्थास्यसीति तम्। एवमस्त्विति तं देवमुक्त्वा नारायणं खगः।।

dhvajaṃ ca cakre bhagavānupari sthāsyasīti tam| evamastviti taṃ devamuktvā nārāyaṇaṃ khagaḥ||

Verse 19

वव्राज तरसा वेगाद्वायुं स्पर्धन्महाजवः। तं व्रजन्तं खगश्रेष्ठं वज्रेणेन्द्रोऽभ्यताडयत्।। उपरि ध्वजे इत्यर्थः।।

vavrāja tarasā vegādvāyuṃ spardhanmahājavaḥ| taṃ vrajantaṃ khagaśreṣṭhaṃ vajreṇendro'bhyatāḍayat|| upari dhvaje ityarthaḥ||

Verse 20

हरन्तममृतं रोषाद्गरुडं पक्षिणां वरम्। तमुवाचेन्द्रमाक्रन्दे गरुडः पततां वरः।। स्पर्धावानिवाचरतीति स्पर्धन्।।

harantamamṛtaṃ roṣādgaruḍaṃ pakṣiṇāṃ varam| tamuvācendramākrande garuḍaḥ patatāṃ varaḥ|| spardhāvānivācaratīti spardhan||

Verse 21

प्रहसञ्श्लक्ष्णया वाचा तथा वज्रसमाहतः। ऋषेर्मानं करिष्यामि वज्रं यस्यास्थिसंभवम्।। आक्रन्दे कलकले।।

prahasañślakṣṇayā vācā tathā vajrasamāhataḥ| ṛṣermānaṃ kariṣyāmi vajraṃ yasyāsthisaṃbhavam|| ākrande kalakale||

Verse 22

वज्रस्य च करिष्यामि तवैव च शतक्रतो। एतत्पत्रं त्यजाम्येकं यस्यान्तं नोपलप्स्यसे।।

vajrasya ca kariṣyāmi tavaiva ca śatakrato| etatpatraṃ tyajāmyekaṃ yasyāntaṃ nopalapsyase||

Verse 23

न च वज्रनिपातेन रुजा मेऽस्तीह काचन। एवमुक्त्वा ततः पुत्रमुत्ससर्ज स पक्षिराट्।।

na ca vajranipātena rujā me'stīha kācana| evamuktvā tataḥ putramutsasarja sa pakṣirāṭ||

Verse 24

तदुत्सृष्टमभिप्रेक्ष्य तस्य पर्णमनुत्तमम्। हृष्टानि सर्धभूतानि नाम चक्रुर्गरुत्मतः।।

tadutsṛṣṭamabhiprekṣya tasya parṇamanuttamam| hṛṣṭāni sardhabhūtāni nāma cakrurgarutmataḥ||

Verse 25

सुरूपं पत्रमालक्ष्य सुपर्णोऽयं भवत्विति। तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं सहस्राक्षः पुरंदरः। खगो महदिदं भूतमिति मत्वाऽभ्यभाषत।।

surūpaṃ patramālakṣya suparṇo'yaṃ bhavatviti| taddṛṣṭvā mahadāścaryaṃ sahasrākṣaḥ puraṃdaraḥ| khago mahadidaṃ bhūtamiti matvā'bhyabhāṣata||

Verse 26

बलं विज्ञातुमिच्छामि यत्ते परमनुत्तमम्। सख्यं चानन्तमिच्छामि त्वया सह खगोत्तम।।

balaṃ vijñātumicchāmi yatte paramanuttamam| sakhyaṃ cānantamicchāmi tvayā saha khagottama||