Adhyaya 32

Verse 1

देवगरुडयुद्धं तत्र देवानां पराजयः।। 1 ।। सौतिरुवाच। ततस्तस्माद्गिरिवरात्समुदीर्णमहाबलः। गरुडः पक्षिराट् तूर्णं संप्राप्तो विबुधान्प्रति।।

devagaruḍayuddhaṃ tatra devānāṃ parājayaḥ|| 1 || sautiruvāca| tatastasmādgirivarātsamudīrṇamahābalaḥ| garuḍaḥ pakṣirāṭ tūrṇaṃ saṃprāpto vibudhānprati||

Verse 2

तं दृष्ट्वातिबलं चैव प्राकम्पन्त सुरास्ततः। परस्परं च प्रत्यघ्नन्सर्वप्रहरणान्युत।।

taṃ dṛṣṭvātibalaṃ caiva prākampanta surāstataḥ| parasparaṃ ca pratyaghnansarvapraharaṇānyuta||

Verse 3

तत्र चासीदमेयात्मा विद्युदग्निसमप्रभः। भौमनः सुमहावीर्यः सोमस्य परिरक्षिता।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि आस्तीकपर्वणि द्वात्रिंशोऽध्यायः।। 32 ।।

tatra cāsīdameyātmā vidyudagnisamaprabhaḥ| bhaumanaḥ sumahāvīryaḥ somasya parirakṣitā|| || iti śrīmanmahābhārate ādiparvaṇi āstīkaparvaṇi dvātriṃśo'dhyāyaḥ|| 32 ||

Verse 4

स तेन पतगेन्द्रेण पक्षतुण्डनखैः क्षतः। मुहूर्तमतुलं युद्धं कृत्वा विनिहतो युधि।। भौमनः विश्वकर्मा।।

sa tena patagendreṇa pakṣatuṇḍanakhaiḥ kṣataḥ| muhūrtamatulaṃ yuddhaṃ kṛtvā vinihato yudhi|| bhaumanaḥ viśvakarmā||

Verse 5

रजश्चोद्धूय सुमहत्पक्षवातेन खेचरः। कृत्वा लोकान्निरालोकांस्तेन देवानवाकिरत्।।

rajaścoddhūya sumahatpakṣavātena khecaraḥ| kṛtvā lokānnirālokāṃstena devānavākirat||

Verse 6

तेनावकीर्णा रजसा देवा मोहमुपागमन्। न चैवं ददृशुश्छन्ना रजसाऽमृतरक्षिणः।।

tenāvakīrṇā rajasā devā mohamupāgaman| na caivaṃ dadṛśuśchannā rajasā'mṛtarakṣiṇaḥ||

Verse 7

एवं संलोडयामास गरुडस्त्रिदिवालयम्। पक्षतुण्डप्रहारैस्तु देवान्स विददार ह।।

evaṃ saṃloḍayāmāsa garuḍastridivālayam| pakṣatuṇḍaprahāraistu devānsa vidadāra ha||

Verse 8

ततो देवः सहस्राक्षस्तूर्णं वायुमचोदयत्। विक्षिपेमां रजोवृष्टिं तवेदं कर्म मारुत।।

tato devaḥ sahasrākṣastūrṇaṃ vāyumacodayat| vikṣipemāṃ rajovṛṣṭiṃ tavedaṃ karma māruta||

Verse 9

सौतिरुवाच। अथ वायुरपोवाह तद्रजस्तरसा बली। ततो वितिमिरे जाते देवाः शकुनिमार्दयन्।। विनिहतः मृतकल्पः कृतः।।

sautiruvāca| atha vāyurapovāha tadrajastarasā balī| tato vitimire jāte devāḥ śakunimārdayan|| vinihataḥ mṛtakalpaḥ kṛtaḥ||

Verse 10

ननादोच्चैः स बलवान्महामेघ इवाम्बरे। वध्यमानः सुरगणैः सर्वभूतानि भीषयन्।।

nanādoccaiḥ sa balavānmahāmegha ivāmbare| vadhyamānaḥ suragaṇaiḥ sarvabhūtāni bhīṣayan||

Verse 11

उत्पपात महावीर्यः पक्षिराट् परवीरहा। समुत्पत्यान्तरिक्षस्थं देवानामुपरि स्थितम्।।

utpapāta mahāvīryaḥ pakṣirāṭ paravīrahā| samutpatyāntarikṣasthaṃ devānāmupari sthitam||

Verse 12

वर्मिमो विबुधाः सर्वे नानाशस्त्रैरवाकिरन्। पट्टिशैः परिधैः शूलैर्गदाभिश्च सवासवाः।।

varmimo vibudhāḥ sarve nānāśastrairavākiran| paṭṭiśaiḥ paridhaiḥ śūlairgadābhiśca savāsavāḥ||

Verse 13

क्षुरप्रैर्ज्वलितैश्चापि चक्रैरादित्यरूपिभिः। नानाशस्त्रविसर्गैस्तैर्वध्यमानः समन्ततः।।

kṣuraprairjvalitaiścāpi cakrairādityarūpibhiḥ| nānāśastravisargaistairvadhyamānaḥ samantataḥ||

Verse 14

कुर्वन्सुतुमुलं युद्धं पक्षिराण्ण व्यकम्पत। निर्दहन्निव चाकाशे वैनतेयः प्रतापवान्। पक्षाभ्यामुरसा चैव समन्ताद्व्यक्षिपत्सुरान्।।

kurvansutumulaṃ yuddhaṃ pakṣirāṇṇa vyakampata| nirdahanniva cākāśe vainateyaḥ pratāpavān| pakṣābhyāmurasā caiva samantādvyakṣipatsurān||

Verse 15

ते विक्षिप्तास्ततो देवा दुद्रुवुर्गरुडार्दिताः। नखतुण्डक्षताश्चैव सुस्रुवुः शोणितं बहु।।

te vikṣiptāstato devā dudruvurgaruḍārditāḥ| nakhatuṇḍakṣatāścaiva susruvuḥ śoṇitaṃ bahu||

Verse 16

साध्याः प्राचीं सगन्धर्वा वसवो दक्षिणां दिशम्। प्रजग्मुः सहिता रुद्राः पतगेन्द्रप्रधर्षिताः।।

sādhyāḥ prācīṃ sagandharvā vasavo dakṣiṇāṃ diśam| prajagmuḥ sahitā rudrāḥ patagendrapradharṣitāḥ||

Verse 17

दिशं प्रतीचीमादित्या नासत्यावुत्तरां दिशम्। मुहुर्मुहुः प्रेक्षमाणा युध्यमानं महौजसः।।

diśaṃ pratīcīmādityā nāsatyāvuttarāṃ diśam| muhurmuhuḥ prekṣamāṇā yudhyamānaṃ mahaujasaḥ||

Verse 18

अश्वक्रन्देन वीरेण रेणुकेन च पक्षिराट्। क्रथनेन च शूरेण तपनेन च खेचरः।।

aśvakrandena vīreṇa reṇukena ca pakṣirāṭ| krathanena ca śūreṇa tapanena ca khecaraḥ||

Verse 19

उलूकश्वसनाभ्यां च निमेषेण च पक्षिराट्। प्ररुजेन च संग्रामं चकार पुलिनेन च।।

ulūkaśvasanābhyāṃ ca nimeṣeṇa ca pakṣirāṭ| prarujena ca saṃgrāmaṃ cakāra pulinena ca||

Verse 20

तान्पक्षनखतुण्डाग्रैरभिनद्विनतासुतः। युगान्तकाले संक्रुद्धः पिनाकीव परंतप।।

tānpakṣanakhatuṇḍāgrairabhinadvinatāsutaḥ| yugāntakāle saṃkruddhaḥ pinākīva paraṃtapa||

Verse 21

महाबला महोत्साहास्तेन ते बहुधा क्षताः। रेजुरभ्रघनप्रख्या रुधिरौघप्रवर्षिणः।।

mahābalā mahotsāhāstena te bahudhā kṣatāḥ| rejurabhraghanaprakhyā rudhiraughapravarṣiṇaḥ||

Verse 22

तान्कृत्वा पतगश्रेष्ठः सर्वानुत्क्रान्तजीवितान्। अतिक्रान्तोऽमृतस्यार्थे सर्वतोऽग्निमपश्यत।।

tānkṛtvā patagaśreṣṭhaḥ sarvānutkrāntajīvitān| atikrānto'mṛtasyārthe sarvato'gnimapaśyata||

Verse 23

आवृण्वानं महाज्वालमर्चिर्भिः सर्वतोऽम्बरम्। दहन्तमिव तीक्ष्णांशुं चण्डवायुसमीरितम्।।

āvṛṇvānaṃ mahājvālamarcirbhiḥ sarvato'mbaram| dahantamiva tīkṣṇāṃśuṃ caṇḍavāyusamīritam||

Verse 24

अपोवाह अपसारितवान्।।

apovāha apasāritavān||

Verse 25

सुशीघ्रमागम्य पुनर्जवेन।। 1-33-24e ज्वलन्तमग्निं तममित्रतापनः समास्तरत्पत्ररथो नदीभिः। ततः प्रचक्रे वपुरन्यदल्पं प्रवेष्टुकामोऽग्निमभिप्रशाम्य।। नवत्याः नवतीः शताधिकाष्टसाहस्रीः।।

suśīghramāgamya punarjavena|| 1-33-24e jvalantamagniṃ tamamitratāpanaḥ samāstaratpatraratho nadībhiḥ| tataḥ pracakre vapuranyadalpaṃ praveṣṭukāmo'gnimabhipraśāmya|| navatyāḥ navatīḥ śatādhikāṣṭasāhasrīḥ||