Adhyaya 256

Verse 1

प्रज्वलदग्निदर्शनेन जरितायाः स्वपुत्रैः संवादः।। 1 ।। वैशंपायन उवाच। ततः प्रज्वलिते वह्नौ शार्ङ्गकास्ते सुदुःखिताः। व्यथिताः परमोद्विग्ना नाधिजग्मुः परायणम्।।

prajvaladagnidarśanena jaritāyāḥ svaputraiḥ saṃvādaḥ|| 1 || vaiśaṃpāyana uvāca| tataḥ prajvalite vahnau śārṅgakāste suduḥkhitāḥ| vyathitāḥ paramodvignā nādhijagmuḥ parāyaṇam||

Verse 2

निशाम्य पुत्रकान्बालान्माता तेषां तपस्विनी। जरिता शोकदुःखार्ता विललाप सुदुःखिता।।

niśāmya putrakānbālānmātā teṣāṃ tapasvinī| jaritā śokaduḥkhārtā vilalāpa suduḥkhitā||

Verse 3

जरितोवाच। अयमग्निर्दहन्कक्षमित आयाति भीषणः। जगत्संदीपयन्भीमो मम दुःखविवर्धनः।।

jaritovāca| ayamagnirdahankakṣamita āyāti bhīṣaṇaḥ| jagatsaṃdīpayanbhīmo mama duḥkhavivardhanaḥ||

Verse 4

इमे च मां कर्षयन्ति शिशवो मन्दचेतसः। अबर्हाश्चरणैर्हीनाः पूर्वेषां नः परायणाः।।

ime ca māṃ karṣayanti śiśavo mandacetasaḥ| abarhāścaraṇairhīnāḥ pūrveṣāṃ naḥ parāyaṇāḥ||

Verse 5

त्रासयंश्चायमायाति लेलिहानो महीरुहान्। अजातपक्षाश्च सुता न शक्ताः सरणे मम।।

trāsayaṃścāyamāyāti lelihāno mahīruhān| ajātapakṣāśca sutā na śaktāḥ saraṇe mama||

Verse 6

आदाय च न शक्नोमि पुत्रांस्तरितुमात्मना। न च त्यक्तुमहं शक्ता हृदयं दूयतीव मे।।

ādāya ca na śaknomi putrāṃstaritumātmanā| na ca tyaktumahaṃ śaktā hṛdayaṃ dūyatīva me||

Verse 7

कं तु जह्यामहं पुत्रं कमादाय व्रजाम्यहम्। किंनु मे स्यात्कृतं कृत्वा मन्यध्वं पुत्रकाः कथम्।।

kaṃ tu jahyāmahaṃ putraṃ kamādāya vrajāmyaham| kiṃnu me syātkṛtaṃ kṛtvā manyadhvaṃ putrakāḥ katham||

Verse 8

चिन्तयाना विमोक्षं वो नाधिगच्छामि किंचन। छादयिष्यामि वो गात्रैः करिष्ये मरणं सह।।

cintayānā vimokṣaṃ vo nādhigacchāmi kiṃcana| chādayiṣyāmi vo gātraiḥ kariṣye maraṇaṃ saha||

Verse 9

जरितारौ कुलं ह्येतज्ज्येष्ठत्वेन प्रतिष्ठितम्। सारिसृक्कः प्रजायेत पितॄणां कुलवर्धनः।।

jaritārau kulaṃ hyetajjyeṣṭhatvena pratiṣṭhitam| sārisṛkkaḥ prajāyeta pitṝṇāṃ kulavardhanaḥ||

Verse 10

स्तम्बमित्रस्तपः कुर्याद्द्रोणो ब्रह्मविदां वरः। इत्येवमुक्त्वा प्रययौ पिता वो निर्घृणः पुरा।।

stambamitrastapaḥ kuryāddroṇo brahmavidāṃ varaḥ| ityevamuktvā prayayau pitā vo nirghṛṇaḥ purā||

Verse 11

कमुपादाय शक्येयं गन्तुं कष्टाऽऽपदुत्तमा। किं नु कृत्वा कृतं कार्यं भवेदिति च विह्वला। नापश्यत्स्वधिया मोक्षं स्वसुतानां तदानलात्।।

kamupādāya śakyeyaṃ gantuṃ kaṣṭā''paduttamā| kiṃ nu kṛtvā kṛtaṃ kāryaṃ bhavediti ca vihvalā| nāpaśyatsvadhiyā mokṣaṃ svasutānāṃ tadānalāt||

Verse 12

वैशंपायन उवाच। एवं ब्रुवाणां शार्ङ्गास्ते प्रत्यूचुरथ मातरम्। स्नेहमुत्सृज्य मातस्त्वं पत यत्र न हव्यवाट्।।

vaiśaṃpāyana uvāca| evaṃ bruvāṇāṃ śārṅgāste pratyūcuratha mātaram| snehamutsṛjya mātastvaṃ pata yatra na havyavāṭ||

Verse 13

अस्मास्विह विनष्टेषु भवितारः सुतास्तव। त्वयि मातर्विनष्टायां न नः स्यात्कुलसन्ततिः।।

asmāsviha vinaṣṭeṣu bhavitāraḥ sutāstava| tvayi mātarvinaṣṭāyāṃ na naḥ syātkulasantatiḥ||

Verse 14

अन्ववेक्ष्यैतदुभयं क्षेमं स्याद्यत्कुलस्य नः। तद्वै कर्तुं परः कालो मातरेष भवेत्तव।।

anvavekṣyaitadubhayaṃ kṣemaṃ syādyatkulasya naḥ| tadvai kartuṃ paraḥ kālo mātareṣa bhavettava||

Verse 15

मा त्वं सर्वविनाशाय स्नेहं कार्षीः सुतेषु नः। न हीदं कर्म मोघं स्याल्लोककामस्य नः पितुः।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि मयदर्शनपर्वणि षट्पञ्चाशदधिकद्विशततमोऽध्यायः।। 256 ।।

mā tvaṃ sarvavināśāya snehaṃ kārṣīḥ suteṣu naḥ| na hīdaṃ karma moghaṃ syāllokakāmasya naḥ pituḥ|| || iti śrīmanmahābhārate ādiparvaṇi mayadarśanaparvaṇi ṣaṭpañcāśadadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ|| 256 ||

Verse 16

जरितोवाच। इदमाखोर्बिलं भूमौ वृक्षस्यास्य समीपतः। तदाविशध्वं त्वरिता वह्नेरत्र न वो भयम्।।

jaritovāca| idamākhorbilaṃ bhūmau vṛkṣasyāsya samīpataḥ| tadāviśadhvaṃ tvaritā vahneratra na vo bhayam||

Verse 17

ततोऽहं पांसुना छिद्रमपिधास्यामि पुत्रकाः। एवं प्रतिकृतं मन्ये ज्वलतः कृष्णवर्त्मनः।।

tato'haṃ pāṃsunā chidramapidhāsyāmi putrakāḥ| evaṃ pratikṛtaṃ manye jvalataḥ kṛṣṇavartmanaḥ||

Verse 18

तत एष्याम्यतीतेऽग्नौ विहन्तुं पांसुशंचयम्। रोचतामेष वो वादो मोक्षार्थं च हुताशनात्।। नोऽस्माकं सर्वविनाशाय सर्वेषां विनाशाय सुतेषु स्नेहं माकार्षीरिति संबन्धः।।

tata eṣyāmyatīte'gnau vihantuṃ pāṃsuśaṃcayam| rocatāmeṣa vo vādo mokṣārthaṃ ca hutāśanāt|| no'smākaṃ sarvavināśāya sarveṣāṃ vināśāya suteṣu snehaṃ mākārṣīriti saṃbandhaḥ||

Verse 19

शार्ङ्गका ऊचुः। अबर्हान्मांसभूतान्नः क्रव्यादाखुर्विनाशयेत्। पश्यमाना भयमिदं प्रवेष्टुं नात्र शक्नुमः।। विहन्तुं दूरीकर्तुंम्। वादो वचनम्।।

śārṅgakā ūcuḥ| abarhānmāṃsabhūtānnaḥ kravyādākhurvināśayet| paśyamānā bhayamidaṃ praveṣṭuṃ nātra śaknumaḥ|| vihantuṃ dūrīkartuṃm| vādo vacanam||

Verse 20

कथमग्निर्न नो धक्ष्येत्कथमाखुर्न नाशयेत्। कथं न स्यात्पिता मोघः कथं माता ध्रियेत नः।। क्रव्यादाखुर्मांसाद उन्दुरुः। पश्यमानाः पश्यन्तः।।

kathamagnirna no dhakṣyetkathamākhurna nāśayet| kathaṃ na syātpitā moghaḥ kathaṃ mātā dhriyeta naḥ|| kravyādākhurmāṃsāda unduruḥ| paśyamānāḥ paśyantaḥ||

Verse 21

बिल आखोर्विनाशः स्यादग्नेराकाशचारिणाम्। अन्ववेक्ष्यैतदुभयं श्रेयान्दाहो न भक्षणम्।।

bila ākhorvināśaḥ syādagnerākāśacāriṇām| anvavekṣyaitadubhayaṃ śreyāndāho na bhakṣaṇam||

Verse 22

गर्हितं मरणं नः स्यादाखुना भक्षिते बिले। शिष्टादिष्टः परित्यागः शरीरस्य हुताशनात्।। मोघो निष्फलाऽपत्योत्पत्तिः। ध्रियेत जीवेत।।

garhitaṃ maraṇaṃ naḥ syādākhunā bhakṣite bile| śiṣṭādiṣṭaḥ parityāgaḥ śarīrasya hutāśanāt|| mogho niṣphalā'patyotpattiḥ| dhriyeta jīveta||

Verse 23

अग्निदाहे तु नियतं ब्रह्मलोके ध्रुवा गतिः।।

agnidāhe tu niyataṃ brahmaloke dhruvā gatiḥ||