Adhyaya 246

Verse 1

अर्जुनेन सुभद्रायाः गोपीवेषेण द्रौपदीसमीपप्रेषणम्।। 1 ।। कृतनतिं सुभद्रांप्रति पृथाद्रौपदीभ्यां आशीर्वादः।। 2 ।। स्वपुरं प्रविष्टेनार्जुनेन भ्रातृश्यः स्वकृततीर्थयात्रावृत्तान्तकथनम्।। 3 ।। वैशंपायन उवाच। क्रोशणात्रे पुरस्यासीद्गोष्ठं पार्थस्य शोभनम्। तत्रापि यात्वा बीभत्सुर्निविष्टो यदुकन्यया।।

arjunena subhadrāyāḥ gopīveṣeṇa draupadīsamīpapreṣaṇam|| 1 || kṛtanatiṃ subhadrāṃprati pṛthādraupadībhyāṃ āśīrvādaḥ|| 2 || svapuraṃ praviṣṭenārjunena bhrātṛśyaḥ svakṛtatīrthayātrāvṛttāntakathanam|| 3 || vaiśaṃpāyana uvāca| krośaṇātre purasyāsīdgoṣṭhaṃ pārthasya śobhanam| tatrāpi yātvā bībhatsurniviṣṭo yadukanyayā||

Verse 2

ततः सुभद्रां सत्कृत्य पार्थो वचनमब्रवीत्। गोपिकानां तु वेषेण गच्छ त्वं वृजिनं पुरम्।।

tataḥ subhadrāṃ satkṛtya pārtho vacanamabravīt| gopikānāṃ tu veṣeṇa gaccha tvaṃ vṛjinaṃ puram||

Verse 3

कामव्याहारिणी कृष्णा रोचतां ते वचो मम। दृष्ट्वा तु परुषं ब्रूयात्सह तत्र मयागताम्।।

kāmavyāhāriṇī kṛṣṇā rocatāṃ te vaco mama| dṛṣṭvā tu paruṣaṃ brūyātsaha tatra mayāgatām||

Verse 4

अन्यवेषेण तु गतां दृष्ट्वा सा त्वां प्रियं वदेत्। यत्तु सा प्रथमं ब्रूयान्न तस्यास्ति निवर्तनम्।।

anyaveṣeṇa tu gatāṃ dṛṣṭvā sā tvāṃ priyaṃ vadet| yattu sā prathamaṃ brūyānna tasyāsti nivartanam||

Verse 5

तस्मान्मानं च दर्पं च व्यपनीय स्वयं व्रज। तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सुभद्रा प्रत्यभाषत।।

tasmānmānaṃ ca darpaṃ ca vyapanīya svayaṃ vraja| tasya tadvacanaṃ śrutvā subhadrā pratyabhāṣata||

Verse 6

एवमेतत्करिष्यामि यथा त्वं पार्थ भाषसे। सुभद्रावचनं श्रुत्वा सुप्रीतः पाकशासनिः।।

evametatkariṣyāmi yathā tvaṃ pārtha bhāṣase| subhadrāvacanaṃ śrutvā suprītaḥ pākaśāsaniḥ||

Verse 7

गोपालान्स समानीय त्वरितो वाक्यमब्रवीत्। तरुम्यः सन्ति यावन्त्यस्ताः सर्वा व्रजयोषितः।।

gopālānsa samānīya tvarito vākyamabravīt| tarumyaḥ santi yāvantyastāḥ sarvā vrajayoṣitaḥ||

Verse 8

आगच्छन्तु गमिष्यन्त्या भद्रया सह सङ्गताः। इन्द्रप्रस्थं पुरवरं कृष्णां द्रष्टुं यशस्विनीम्।।

āgacchantu gamiṣyantyā bhadrayā saha saṅgatāḥ| indraprasthaṃ puravaraṃ kṛṣṇāṃ draṣṭuṃ yaśasvinīm||

Verse 9

एतच्छ्रुत्वा तु गोपालैरानीता व्रजयोषितः। ततस्ताभिः परिवृतां व्रजस्त्रीभिः समन्ततः।।

etacchrutvā tu gopālairānītā vrajayoṣitaḥ| tatastābhiḥ parivṛtāṃ vrajastrībhiḥ samantataḥ||

Verse 10

सुभद्रां त्वरमाणश्च रक्तकौशेयवासिनीम्। पार्थः प्रस्थापयामास कृत्वा गोपालिकावपुः।।

subhadrāṃ tvaramāṇaśca raktakauśeyavāsinīm| pārthaḥ prasthāpayāmāsa kṛtvā gopālikāvapuḥ||

Verse 11

साऽधिकं तेन रूपेण शोभमाना यशस्विनी। गोपालिकामध्यगता प्रययौ वृजिनं पुरम्।।

sā'dhikaṃ tena rūpeṇa śobhamānā yaśasvinī| gopālikāmadhyagatā prayayau vṛjinaṃ puram||

Verse 12

त्वरिता खाण्डवप्रस्थमाससाद विवेश च। भवनं श्रेष्ठमासाद्य वीरपत्नी वराङ्गना।।

tvaritā khāṇḍavaprasthamāsasāda viveśa ca| bhavanaṃ śreṣṭhamāsādya vīrapatnī varāṅganā||

Verse 13

ववन्दे पृथुताम्राक्षी पृथां भद्रा पितृष्वसाम्। तां कुन्ती चारुसर्वाङ्गीमुपाजिघ्रत मूर्धनि।।

vavande pṛthutāmrākṣī pṛthāṃ bhadrā pitṛṣvasām| tāṃ kuntī cārusarvāṅgīmupājighrata mūrdhani||

Verse 14

प्रीत्या परमया युक्ता आशीर्भिर्युञ्जताऽतुलाम्। ततोऽभिगम्य त्वरिता पूर्णेन्दुसदृशानना।।

prītyā paramayā yuktā āśīrbhiryuñjatā'tulām| tato'bhigamya tvaritā pūrṇendusadṛśānanā||

Verse 15

ववन्दे द्रौपदीं भद्रा प्रेष्याऽहमिति चाब्रवीत्। प्रत्युत्थाय तदा कृष्णा स्वसारं माधवस्य च।।

vavande draupadīṃ bhadrā preṣyā'hamiti cābravīt| pratyutthāya tadā kṛṣṇā svasāraṃ mādhavasya ca||

Verse 16

परिष्वज्यावदत्प्रीत्या निःसपत्नोस्तु ते पतिः। वीरसूर्भव भद्रे त्वं भव भर्तृप्रिया तथा।।

pariṣvajyāvadatprītyā niḥsapatnostu te patiḥ| vīrasūrbhava bhadre tvaṃ bhava bhartṛpriyā tathā||

Verse 17

ओजसा निर्मिता बह्वीरुवाच परमाशिषः। तथैव मुदिता भद्रा तामुवाच तथास्त्विति।।

ojasā nirmitā bahvīruvāca paramāśiṣaḥ| tathaiva muditā bhadrā tāmuvāca tathāstviti||

Verse 18

ततः सुभद्रां वार्ष्णेयी परिष्वज्य शुभाननाम्। अङ्के निवेश्य मुदिता वसुदेवं प्रशस्य च।।

tataḥ subhadrāṃ vārṣṇeyī pariṣvajya śubhānanām| aṅke niveśya muditā vasudevaṃ praśasya ca||

Verse 19

ततः किलकिलाशब्दः क्षणेन समपद्यत। हर्षादानर्तयोधानामासाद्य वृजिनं पुरम्।।

tataḥ kilakilāśabdaḥ kṣaṇena samapadyata| harṣādānartayodhānāmāsādya vṛjinaṃ puram||

Verse 20

देवपुत्रप्रकाशास्ते जाम्बूनदमयध्वजाः। पृष्ठतोऽनुययुः पार्थं पुरुहूतमिवामराः।।

devaputraprakāśāste jāmbūnadamayadhvajāḥ| pṛṣṭhato'nuyayuḥ pārthaṃ puruhūtamivāmarāḥ||

Verse 21

गोभिरुष्ट्रैः सदश्वैश्च युक्तानि बहुला जनाः। ददृशुर्यानमुख्यानि दाशार्हपुरवासिनाम्।।

gobhiruṣṭraiḥ sadaśvaiśca yuktāni bahulā janāḥ| dadṛśuryānamukhyāni dāśārhapuravāsinām||

Verse 22

ततः पुरवरे यूनां पुंसां वाच उदीरिताः। अर्जुने प्रतियाति स्म अश्रूयन्त समन्ततः।।

tataḥ puravare yūnāṃ puṃsāṃ vāca udīritāḥ| arjune pratiyāti sma aśrūyanta samantataḥ||

Verse 23

प्रवासादागतं पार्थं दृष्ट्वा स्वमिव बान्धवम्। सोऽभिगम्य नरश्रेष्ठो दाशार्हशतसंवृतः।

pravāsādāgataṃ pārthaṃ dṛṣṭvā svamiva bāndhavam| so'bhigamya naraśreṣṭho dāśārhaśatasaṃvṛtaḥ|

Verse 24

पौरैः पुरवरं प्रीत्या परया चाभिनन्दितः। प्राप्य चान्तःपुरद्वारमवरुह्य नरर्षभः।।

pauraiḥ puravaraṃ prītyā parayā cābhinanditaḥ| prāpya cāntaḥpuradvāramavaruhya nararṣabhaḥ||

Verse 25

ववन्दे धौम्यमासाद्य मातरं च धनञ्जयः। स्पृष्ट्वा च चरणौ राज्ञो भीमस्य च धनञ्जयः।।

vavande dhaumyamāsādya mātaraṃ ca dhanañjayaḥ| spṛṣṭvā ca caraṇau rājño bhīmasya ca dhanañjayaḥ||

Verse 26

यमाभ्यां वन्दितो हृष्टः सस्वजे तौ ननन्द च। ब्राह्मणप्रमुखान्सर्वान्भ्रातृभिः सह सङ्गतः।।

yamābhyāṃ vandito hṛṣṭaḥ sasvaje tau nananda ca| brāhmaṇapramukhānsarvānbhrātṛbhiḥ saha saṅgataḥ||

Verse 27

यथार्हं मानयामास पौरजानपदानपि। तत्रस्थान्यनुयातानि तीर्थान्यायतनानि च।।

yathārhaṃ mānayāmāsa paurajānapadānapi| tatrasthānyanuyātāni tīrthānyāyatanāni ca||

Verse 28

निवेदयामास तदा राज्ञे सर्वं स्वनुष्ठितम्। भ्रातृभ्यश्चैव सर्वेभ्यः कथयामास भारत।।

nivedayāmāsa tadā rājñe sarvaṃ svanuṣṭhitam| bhrātṛbhyaścaiva sarvebhyaḥ kathayāmāsa bhārata||

Verse 29

श्रुत्वा सर्वं महाप्राज्ञो धर्मराजो युधिष्ठिरः। पुरस्तादेव तेषां तु पूजयामास चार्जुनम्।।

śrutvā sarvaṃ mahāprājño dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ| purastādeva teṣāṃ tu pūjayāmāsa cārjunam||

Verse 30

पाण्डवेन यथार्हं तु पूजार्हेण सुपूजितः। न्यविशच्चाभ्यनुज्ञातो राज्ञा तुष्टो यशस्विना।।

pāṇḍavena yathārhaṃ tu pūjārheṇa supūjitaḥ| nyaviśaccābhyanujñāto rājñā tuṣṭo yaśasvinā||

Verse 31

तामदीनां सुपूजार्हां सुभद्रां प्रीतिवर्धिनीम्। साक्षाच्छ्रियममन्यन्त पार्थाः कृष्णसहोदराम्।।

tāmadīnāṃ supūjārhāṃ subhadrāṃ prītivardhinīm| sākṣācchriyamamanyanta pārthāḥ kṛṣṇasahodarām||

Verse 32

गुरूणां श्वशुराणां च देवराणां तथैव च। सुभद्रा स्वेन वृत्तेन बभूव परमप्रिया।।

gurūṇāṃ śvaśurāṇāṃ ca devarāṇāṃ tathaiva ca| subhadrā svena vṛttena babhūva paramapriyā||

Verse 33

ततस्ते हृष्टमनसः पाण्डवेया महारथाः। कुन्ती च परमप्रीता कृष्णा च सततं तथा।।

tataste hṛṣṭamanasaḥ pāṇḍaveyā mahārathāḥ| kuntī ca paramaprītā kṛṣṇā ca satataṃ tathā||