Adhyaya 241

Verse 1

यतेः सुभद्रागृहे कृष्णेन स्थापनम्।। 1 ।। श्रुतपूर्वपार्थलक्षणदर्शनेन इमं यतिं अर्जुनं शङ्कमानायाः सुभद्रायाः यतिंप्रति अर्जुनादिकुशलप्रश्नः।। 2 ।। अर्जुनेन तत्वे कथिते मोहितायां सुभद्रायां रुक्मिण्या श्वश्रूसमीपे तद्वृत्तकथनम्।। 3 ।। वासुदेवानुमत्या देवक्या सुभद्राश्वासनम्।। 4 ।। गूढं सुभद्राया विवाहचिकीर्षया कृष्णेन महादेवपूजाव्याजेन सर्वयादवैः सह अन्तर्द्वीपगमनम्।। 5 ।। वैशंपायन उवाच। स तथेति प्रतिज्ञाय सहितो यतिना हरिः। कृत्वा तु संविदं तेन प्रहृष्टः केशवोऽभवत्।।

yateḥ subhadrāgṛhe kṛṣṇena sthāpanam|| 1 || śrutapūrvapārthalakṣaṇadarśanena imaṃ yatiṃ arjunaṃ śaṅkamānāyāḥ subhadrāyāḥ yatiṃprati arjunādikuśalapraśnaḥ|| 2 || arjunena tatve kathite mohitāyāṃ subhadrāyāṃ rukmiṇyā śvaśrūsamīpe tadvṛttakathanam|| 3 || vāsudevānumatyā devakyā subhadrāśvāsanam|| 4 || gūḍhaṃ subhadrāyā vivāhacikīrṣayā kṛṣṇena mahādevapūjāvyājena sarvayādavaiḥ saha antardvīpagamanam|| 5 || vaiśaṃpāyana uvāca| sa tatheti pratijñāya sahito yatinā hariḥ| kṛtvā tu saṃvidaṃ tena prahṛṣṭaḥ keśavo'bhavat||

Verse 2

पर्वते तौ विहृत्यैव यथेष्टं कृष्णपाण्डवौ। तां पुरीं प्रविवेशाथ गृह्य हस्तेन पाण्डवम्। प्रविश्य च गृहं रम्यं सर्वभोगसमन्वितम्।।

parvate tau vihṛtyaiva yatheṣṭaṃ kṛṣṇapāṇḍavau| tāṃ purīṃ praviveśātha gṛhya hastena pāṇḍavam| praviśya ca gṛhaṃ ramyaṃ sarvabhogasamanvitam||

Verse 3

पार्थमावेदयामास रुक्मिणीसत्यभामयोः। हृषीकेशवचः श्रुत्वा ते उभे चोचतुर्भृशम्।।

pārthamāvedayāmāsa rukmiṇīsatyabhāmayoḥ| hṛṣīkeśavacaḥ śrutvā te ubhe cocaturbhṛśam||

Verse 4

मनोरथो महानेष हृदि नौ परिवर्तते। कदा द्रक्षाव बीभत्सुं पाण्डवं पुरमागतम्।।

manoratho mahāneṣa hṛdi nau parivartate| kadā drakṣāva bībhatsuṃ pāṇḍavaṃ puramāgatam||

Verse 5

इत्येवं हर्षमाणे ते वदन्त्यौ सुभृशं प्रियम्। रुग्मिणीसत्यभामे वै दृष्ट्वा प्रीतोऽभवद्यतिः।।

ityevaṃ harṣamāṇe te vadantyau subhṛśaṃ priyam| rugmiṇīsatyabhāme vai dṛṣṭvā prīto'bhavadyatiḥ||

Verse 6

सर्वेषां हर्षमाणानां पार्थो हर्षमुपागमत्। प्राप्तमज्ञातरूपेण चागतं चार्जुनं हरिः।।

sarveṣāṃ harṣamāṇānāṃ pārtho harṣamupāgamat| prāptamajñātarūpeṇa cāgataṃ cārjunaṃ hariḥ||

Verse 7

सत्कृत्य पूज्यमानं तु प्रीत्या चैव ह्यपूजयत्। स तं प्रियातिथिं श्रेष्ठं समीक्ष्य यतिमागतम्।।

satkṛtya pūjyamānaṃ tu prītyā caiva hyapūjayat| sa taṃ priyātithiṃ śreṣṭhaṃ samīkṣya yatimāgatam||

Verse 8

सोदर्यां भगिनीं कृष्णः सुभद्रामिदमब्रवीत्। अयं देशातिथिर्भद्रे संशितव्रतवानृषिः।।

sodaryāṃ bhaginīṃ kṛṣṇaḥ subhadrāmidamabravīt| ayaṃ deśātithirbhadre saṃśitavratavānṛṣiḥ||

Verse 9

प्राप्नोतु सततं पूजां तव कन्यापुरे वसन्। आर्येण च परिज्ञातः पूजनीयो यतिस्त्वया।।

prāpnotu satataṃ pūjāṃ tava kanyāpure vasan| āryeṇa ca parijñātaḥ pūjanīyo yatistvayā||

Verse 10

रागाद्भरस्व वार्ष्णेयि भक्ष्यैर्भोज्यैर्यतिं सदा। एष यद्यदृषिर्ब्रूयात्कार्यमेव न संशयः।।

rāgādbharasva vārṣṇeyi bhakṣyairbhojyairyatiṃ sadā| eṣa yadyadṛṣirbrūyātkāryameva na saṃśayaḥ||

Verse 11

सखीभिः सहिता भद्रे भवास्य वशवर्तिनी। पुरा हि यतयो भद्रे ये भैक्षार्थमनुव्रताः।।

sakhībhiḥ sahitā bhadre bhavāsya vaśavartinī| purā hi yatayo bhadre ye bhaikṣārthamanuvratāḥ||

Verse 12

ते बभूवुर्दशार्हाणां कन्यापुरनिवासिनः। तेभ्यो भोज्यानि भक्ष्याणि यथाकालमतन्द्रिताः। कन्यापुरगताः कन्याः प्रयच्छन्ति यशस्विनि।।

te babhūvurdaśārhāṇāṃ kanyāpuranivāsinaḥ| tebhyo bhojyāni bhakṣyāṇi yathākālamatandritāḥ| kanyāpuragatāḥ kanyāḥ prayacchanti yaśasvini||

Verse 13

वैशंपायन उवाच। सा तथेत्यब्रवीत्कृष्णं करिष्यामि यथाऽऽथ माम्। तोषयिष्यामि वृत्तेन कर्मणा च द्विजर्षभम्।।

vaiśaṃpāyana uvāca| sā tathetyabravītkṛṣṇaṃ kariṣyāmi yathā''tha mām| toṣayiṣyāmi vṛttena karmaṇā ca dvijarṣabham||

Verse 14

एवमेतेन रूपेण कंचित्कालं धनञ्जयः। उवास भक्ष्यैर्भोज्यैश्च भद्रया परमार्चितः।।

evametena rūpeṇa kaṃcitkālaṃ dhanañjayaḥ| uvāsa bhakṣyairbhojyaiśca bhadrayā paramārcitaḥ||

Verse 15

तस्य सर्वगुणोपेतां वासुदेवसहोदरीम्। पश्यतः सततं भद्रां प्रादुरासीन्मनोभवः।।

tasya sarvaguṇopetāṃ vāsudevasahodarīm| paśyataḥ satataṃ bhadrāṃ prādurāsīnmanobhavaḥ||

Verse 16

गूहयन्निव चाकारमालोक्य वरवर्णिनीम्। दीर्घमुष्णं विनिश्वस्य पार्थः कामवशं गतः।।

gūhayanniva cākāramālokya varavarṇinīm| dīrghamuṣṇaṃ viniśvasya pārthaḥ kāmavaśaṃ gataḥ||

Verse 17

स कृष्णां द्रौपदीं मेने न रूपे भद्रया समाम्। प्राप्तां भूमान्विन्द्रसेनां साक्षाद्वा वरुणात्मजाम्।।

sa kṛṣṇāṃ draupadīṃ mene na rūpe bhadrayā samām| prāptāṃ bhūmānvindrasenāṃ sākṣādvā varuṇātmajām||

Verse 18

अतीतकाले संप्राप्ते सर्वास्तापि सुरस्त्रियः। न समा भद्रया लोके इत्येवं मन्यतेऽर्जुनः।।

atītakāle saṃprāpte sarvāstāpi surastriyaḥ| na samā bhadrayā loke ityevaṃ manyate'rjunaḥ||

Verse 19

अतीतसमये काले सोदर्याणां धनञ्जयः। न सस्मार सुभद्रायां कामाङ्कुशनिवारितः।।

atītasamaye kāle sodaryāṇāṃ dhanañjayaḥ| na sasmāra subhadrāyāṃ kāmāṅkuśanivāritaḥ||

Verse 20

क्रीडारतिपरां भद्रां सखीगणसमावृताम्। प्रीयते स्मार्जुनः पश्यन्स्वाहामिव विभावसुः।।

krīḍāratiparāṃ bhadrāṃ sakhīgaṇasamāvṛtām| prīyate smārjunaḥ paśyansvāhāmiva vibhāvasuḥ||

Verse 21

पाण्डवस्य सुभद्रायाः सकाशे तु यशस्विनः। समुत्पत्तिः प्रभावश्च गदेन कथितः पुरा।।

pāṇḍavasya subhadrāyāḥ sakāśe tu yaśasvinaḥ| samutpattiḥ prabhāvaśca gadena kathitaḥ purā||

Verse 22

श्रुत्वा चाशनिनिर्घोषं केशवेनापि धीमता। उपमामर्जुनं कृत्वा विस्तरः कथितः पुरा।।

śrutvā cāśaninirghoṣaṃ keśavenāpi dhīmatā| upamāmarjunaṃ kṛtvā vistaraḥ kathitaḥ purā||

Verse 23

क्रुद्धमानप्रलापश्च वृष्णीनामर्जुनं प्रति। पौरुषं चोपमां कृत्वा प्रावर्तत धनुष्मताम्।।

kruddhamānapralāpaśca vṛṣṇīnāmarjunaṃ prati| pauruṣaṃ copamāṃ kṛtvā prāvartata dhanuṣmatām||

Verse 24

अन्योन्यकलहे चापि विवादे चापि वृष्णयः। अर्जुनोपि न मे तुल्यः कुतस्त्वमिति चाब्रुवन्।।

anyonyakalahe cāpi vivāde cāpi vṛṣṇayaḥ| arjunopi na me tulyaḥ kutastvamiti cābruvan||

Verse 25

जातांश्च पुत्रान्गृह्णन्त आशिषो वृष्णयोऽब्रवन्। अर्जुनस्य समो वीर्ये भव तात धनुर्धरः।।

jātāṃśca putrāngṛhṇanta āśiṣo vṛṣṇayo'bravan| arjunasya samo vīrye bhava tāta dhanurdharaḥ||

Verse 26

तस्मात्सुभद्रा चकमे पौरुषाद्भरतर्षभम्। सत्यसन्धस्य रूपेण चातुर्येण च मोहिता।।

tasmātsubhadrā cakame pauruṣādbharatarṣabham| satyasandhasya rūpeṇa cāturyeṇa ca mohitā||

Verse 27

चारणातिथिसंघानां गदस्य च निशम्य सा। अदृष्टे कृतभावाभूत्सुभद्रा भरतर्षभे।।

cāraṇātithisaṃghānāṃ gadasya ca niśamya sā| adṛṣṭe kṛtabhāvābhūtsubhadrā bharatarṣabhe||

Verse 28

कीर्तयन्ददृशे यो यः कथंचित्कुरुजाङ्गलम्। तं तमेव तदा भद्रा बीभत्सुं स्म हि पृच्छति।।

kīrtayandadṛśe yo yaḥ kathaṃcitkurujāṅgalam| taṃ tameva tadā bhadrā bībhatsuṃ sma hi pṛcchati||

Verse 29

अभीक्ष्णश्रवणादेवमभीक्ष्णपरिपृच्छनात्। प्रत्यक्ष इव भद्रायाः पाण्डवः प्रत्यपद्यत।।

abhīkṣṇaśravaṇādevamabhīkṣṇaparipṛcchanāt| pratyakṣa iva bhadrāyāḥ pāṇḍavaḥ pratyapadyata||

Verse 30

भुजौ भुजगसङ्काशौ ज्याघातेन किणीकृतौ। पार्थोऽयमिति पश्यन्त्या निःशंसयमजायत।।

bhujau bhujagasaṅkāśau jyāghātena kiṇīkṛtau| pārtho'yamiti paśyantyā niḥśaṃsayamajāyata||

Verse 31

यथारूपं हि शुश्राव सुभद्रा भरतर्षभम्। तथारूपमवेक्ष्यैनं परां प्रीतिमवाप सा।।

yathārūpaṃ hi śuśrāva subhadrā bharatarṣabham| tathārūpamavekṣyainaṃ parāṃ prītimavāpa sā||

Verse 32

सा कदाचिदुपासीनं पप्रच्छ कुरुनन्दनम्। कथं देशाश्च चरिता नानाजनपदाः कथम्।।

sā kadācidupāsīnaṃ papraccha kurunandanam| kathaṃ deśāśca caritā nānājanapadāḥ katham||

Verse 33

सरांसि सरितश्चैव वनानि च कथं यते। दिशः काश्च कथं प्राप्ताश्चरता भवता सदा।।

sarāṃsi saritaścaiva vanāni ca kathaṃ yate| diśaḥ kāśca kathaṃ prāptāścaratā bhavatā sadā||

Verse 34

स तथोक्तस्तदा भद्रां बहुनर्मामृतं ब्रुवन्। उवाच परमप्रीतस्तथा बहुविधाः कथाः।।

sa tathoktastadā bhadrāṃ bahunarmāmṛtaṃ bruvan| uvāca paramaprītastathā bahuvidhāḥ kathāḥ||

Verse 35

निशण्य विविधं तस्य लोके चरितमात्मनः। तथा परिगतो भावः कन्यायाः समपद्यत।।

niśaṇya vividhaṃ tasya loke caritamātmanaḥ| tathā parigato bhāvaḥ kanyāyāḥ samapadyata||

Verse 36

पर्वसन्धौ तु कस्मिंश्चित्सुभद्रा भरतर्षभम्। रहस्येकान्तमासाद्य हर्षमाणाऽभ्यभाषत।।

parvasandhau tu kasmiṃścitsubhadrā bharatarṣabham| rahasyekāntamāsādya harṣamāṇā'bhyabhāṣata||

Verse 37

यतिना रचता देशान्खाण्डवप्रस्थवासिनी। कश्चिद्भगवता दृष्टा पृथाऽस्माकं पितृष्वसा।।

yatinā racatā deśānkhāṇḍavaprasthavāsinī| kaścidbhagavatā dṛṣṭā pṛthā'smākaṃ pitṛṣvasā||

Verse 38

भ्रातृभिः प्रीयते सर्वैर्दृष्टः कच्चिद्युधिष्ठिरः। कच्चिद्धर्मपरो भीमो धर्मराजस्य धीमतः।।

bhrātṛbhiḥ prīyate sarvairdṛṣṭaḥ kaccidyudhiṣṭhiraḥ| kacciddharmaparo bhīmo dharmarājasya dhīmataḥ||

Verse 39

निवृत्तसमयः कच्चिदपराधाद्धनञ्जयः। नियमे कामभोगानां वर्तमानः प्रिये रतः।।

nivṛttasamayaḥ kaccidaparādhāddhanañjayaḥ| niyame kāmabhogānāṃ vartamānaḥ priye rataḥ||

Verse 40

क्व नु पार्थश्चरत्यद्य बहिः स वसतीर्वसन्। सुखोचितो ह्यदुःखार्हो दीर्घबाहुररिन्दमः।।

kva nu pārthaścaratyadya bahiḥ sa vasatīrvasan| sukhocito hyaduḥkhārho dīrghabāhurarindamaḥ||

Verse 41

कच्चिच्छ्रुतो वा दृष्टो वा पार्थो भगवताऽर्जुनः। निशम्य वचनं तस्यास्तामुवाच हसन्निव।।

kaccicchruto vā dṛṣṭo vā pārtho bhagavatā'rjunaḥ| niśamya vacanaṃ tasyāstāmuvāca hasanniva||

Verse 42

आर्या कुशलिनी कुन्ती सहपुत्रा सहस्नुषा। प्रीयते पश्यती पुत्रान्खाण्डवप्रस्थ आसते।।

āryā kuśalinī kuntī sahaputrā sahasnuṣā| prīyate paśyatī putrānkhāṇḍavaprastha āsate||

Verse 43

अनुज्ञातश्च मात्रा च सोदरैश्च धनञ्जयः। द्वारकामावसत्येको यतिलिङ्गेन पाण्डवः।।

anujñātaśca mātrā ca sodaraiśca dhanañjayaḥ| dvārakāmāvasatyeko yatiliṅgena pāṇḍavaḥ||

Verse 44

पश्यन्ती सततं कस्मान्नाभिजानासि माधवि। निशण्य वचनं तस्य वासुदेवसहोदरी।।

paśyantī satataṃ kasmānnābhijānāsi mādhavi| niśaṇya vacanaṃ tasya vāsudevasahodarī||

Verse 45

निश्वासबहुला तस्थौ क्षितिं विलिखती तदा। ततः परमसंहृष्टः सर्वशस्त्रभृतां वरः।।

niśvāsabahulā tasthau kṣitiṃ vilikhatī tadā| tataḥ paramasaṃhṛṣṭaḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ||

Verse 46

अर्जुनोऽहमिति प्रीतस्तामुवाच धनञ्जयः। यथा तव गतो भावः श्रवणान्मयि भामिनि।।

arjuno'hamiti prītastāmuvāca dhanañjayaḥ| yathā tava gato bhāvaḥ śravaṇānmayi bhāmini||

Verse 47

त्वद्गतः सततं भावस्तथा तव गुणैर्मम। प्रशस्तेऽहनि धर्मेण भद्रे स्वयमहं वृतः।।

tvadgataḥ satataṃ bhāvastathā tava guṇairmama| praśaste'hani dharmeṇa bhadre svayamahaṃ vṛtaḥ||

Verse 48

सत्यवानिव सावित्र्या भविष्यामि पतिस्तव।।

satyavāniva sāvitryā bhaviṣyāmi patistava||

Verse 49

वैशंपायन उवाच। एवमुक्त्वा ततः पार्थः प्रविवेश लतागृहम्। ततः सुभद्रा ललिता लज्जाभावसमन्विता।।

vaiśaṃpāyana uvāca| evamuktvā tataḥ pārthaḥ praviveśa latāgṛham| tataḥ subhadrā lalitā lajjābhāvasamanvitā||

Verse 50

मुमोह शयने दिव्ये शयाना न तथोचिता। नाकरोद्यतिपूजां सा लज्जाभावमुपेयुषी।।

mumoha śayane divye śayānā na tathocitā| nākarodyatipūjāṃ sā lajjābhāvamupeyuṣī||

Verse 51

कन्यापुरे तु यद्वृत्तं ज्ञात्वा दिव्येन चक्षुषा। शशास रुक्मिणीं कृष्णो भोजनादि तदार्जुने।।

kanyāpure tu yadvṛttaṃ jñātvā divyena cakṣuṣā| śaśāsa rukmiṇīṃ kṛṣṇo bhojanādi tadārjune||

Verse 52

तदाप्रभृति तां भद्रां चिन्तयन्वै धनञ्जयः। आस्ते स्म स तदाऽऽरामे कामेन भृशपीडितः।।

tadāprabhṛti tāṃ bhadrāṃ cintayanvai dhanañjayaḥ| āste sma sa tadā''rāme kāmena bhṛśapīḍitaḥ||

Verse 53

सुभद्रा चापि न स्वस्था पार्थं प्रति बभूव सा। कृशा विवर्णवदना चिन्ताशोकपरायणा।।

subhadrā cāpi na svasthā pārthaṃ prati babhūva sā| kṛśā vivarṇavadanā cintāśokaparāyaṇā||

Verse 54

निश्वासपरमा भद्रा मानसेन मनस्विनी। न शय्यासनभोगेषु रतिं विन्दति केनचित्।।

niśvāsaparamā bhadrā mānasena manasvinī| na śayyāsanabhogeṣu ratiṃ vindati kenacit||

Verse 55

न नक्तं न दिवा शेते बभूवोन्मत्तदर्शना। एवं शोकपरां भद्रां देवी वाक्यमथाब्रवीत्। मा शोकं कुरु वार्ष्णेयि धृतिमालम्ब्य शोभने।।

na naktaṃ na divā śete babhūvonmattadarśanā| evaṃ śokaparāṃ bhadrāṃ devī vākyamathābravīt| mā śokaṃ kuru vārṣṇeyi dhṛtimālambya śobhane||

Verse 56

रुक्मिण्येवं सुभद्रां तां कृष्णस्यानुमते तदा। रहोगत्य तदा श्वश्रूं देवकीं वाक्यमब्रवीत्।।

rukmiṇyevaṃ subhadrāṃ tāṃ kṛṣṇasyānumate tadā| rahogatya tadā śvaśrūṃ devakīṃ vākyamabravīt||

Verse 57

अर्जुनो यतिरूपेण ह्यागतः सुसमाहितः। कन्यापुरमथाविश्य पूजितो भद्रया मुदा।।

arjuno yatirūpeṇa hyāgataḥ susamāhitaḥ| kanyāpuramathāviśya pūjito bhadrayā mudā||

Verse 58

तं विदित्वा सुभद्रापि लज्जया परिमोहिता। दिवानिशं शयाना सा नाकरोद्भोजनादिकम्।।

taṃ viditvā subhadrāpi lajjayā parimohitā| divāniśaṃ śayānā sā nākarodbhojanādikam||

Verse 59

एवमुक्ता तया देवी भद्रां शोकपरायणाम्। तत्समीपं समागत्य श्लक्ष्णं वाक्यमथाब्रवीत्।।

evamuktā tayā devī bhadrāṃ śokaparāyaṇām| tatsamīpaṃ samāgatya ślakṣṇaṃ vākyamathābravīt||

Verse 60

मा शोकं कुरु वार्ष्णेयि धृतिमालम्ब्य शोभने। राज्ञे निवेदयित्वापि वसुदेवाय धीमते।।

mā śokaṃ kuru vārṣṇeyi dhṛtimālambya śobhane| rājñe nivedayitvāpi vasudevāya dhīmate||

Verse 61

कृष्णायापि तथा भद्रे प्रहर्षं कारयामि ते। पश्चाज्जानामि ते वार्तां मा शोकं कुरु भामिनि।।

kṛṣṇāyāpi tathā bhadre praharṣaṃ kārayāmi te| paścājjānāmi te vārtāṃ mā śokaṃ kuru bhāmini||

Verse 62

एवमुक्त्वा तु सा माता भद्रायाः प्रियकारिणी। निवेदयामास तदा भद्रामानकदुन्दुभेः।।

evamuktvā tu sā mātā bhadrāyāḥ priyakāriṇī| nivedayāmāsa tadā bhadrāmānakadundubheḥ||

Verse 63

रहस्येकासना तत्र भद्राऽस्वस्थेति चाब्रवीत्। आरामे तु यतिः श्रीमानर्जुनश्चेति नः श्रुतम्।।

rahasyekāsanā tatra bhadrā'svastheti cābravīt| ārāme tu yatiḥ śrīmānarjunaśceti naḥ śrutam||

Verse 64

अक्रूराय च कृष्माय आहुकाय च सात्येकः। निवेद्यतां महाप्राज्ञ श्रोतव्यं यदि बान्धवैः।।

akrūrāya ca kṛṣmāya āhukāya ca sātyekaḥ| nivedyatāṃ mahāprājña śrotavyaṃ yadi bāndhavaiḥ||

Verse 65

वैशंपायन उवाच। वसुदेवस्तु तच्छ्रुत्वा अक्रूराहुकयोस्तथा। निवेदयित्वा कृष्णेन मन्त्रयामास तैस्तदा।।

vaiśaṃpāyana uvāca| vasudevastu tacchrutvā akrūrāhukayostathā| nivedayitvā kṛṣṇena mantrayāmāsa taistadā||

Verse 66

इदं कार्यमिदं कृत्यमिदमेवेति निश्चितः। अक्रूरश्चोग्रसेनश्च सात्यकिश्च गदस्तथा।।

idaṃ kāryamidaṃ kṛtyamidameveti niścitaḥ| akrūraścograsenaśca sātyakiśca gadastathā||

Verse 67

पृथुश्रवाश्च कृष्णश्च सहिताः शिनिना मुहुः। रुक्मिणी सत्यभामा च देवकी रोहिणी तथा।।

pṛthuśravāśca kṛṣṇaśca sahitāḥ śininā muhuḥ| rukmiṇī satyabhāmā ca devakī rohiṇī tathā||

Verse 68

वसुदेवेन सहिताः पुरोहितमते स्थिताः। विवाहं मन्त्रयामासुर्द्वादशेऽहनि भारत।।

vasudevena sahitāḥ purohitamate sthitāḥ| vivāhaṃ mantrayāmāsurdvādaśe'hani bhārata||

Verse 69

अज्ञातं रौहिणेयस्य उद्धवस्य च भारत। विवाहं तु सुभद्रायाः कर्तुकामो गदाग्रजः।।

ajñātaṃ rauhiṇeyasya uddhavasya ca bhārata| vivāhaṃ tu subhadrāyāḥ kartukāmo gadāgrajaḥ||

Verse 70

महादेवस्य पूजार्थं महोत्सव इति ब्रुवन्। चतुस्त्रिंशदहोरात्रं सुभद्रार्तिप्रशान्तये।।

mahādevasya pūjārthaṃ mahotsava iti bruvan| catustriṃśadahorātraṃ subhadrārtipraśāntaye||

Verse 71

नगरे घोषयास हितार्थं सव्यसाचिनः। इतश्चतुर्थे त्वहनि अन्तर्द्वीपं तु गम्यताम्।।

nagare ghoṣayāsa hitārthaṃ savyasācinaḥ| itaścaturthe tvahani antardvīpaṃ tu gamyatām||

Verse 72

सदारैः सानुयात्रैश्च सपुत्रैः सहबाधवैः। गन्तव्यं सर्ववर्मैश्च गन्तव्यं सर्वयादवैः।।

sadāraiḥ sānuyātraiśca saputraiḥ sahabādhavaiḥ| gantavyaṃ sarvavarmaiśca gantavyaṃ sarvayādavaiḥ||

Verse 73

एवमुक्तास्तु ते सर्वे तथा चक्रुश्च सर्वशः। ततः सर्वदशार्हाणामन्तर्द्वीपे च भारत।।

evamuktāstu te sarve tathā cakruśca sarvaśaḥ| tataḥ sarvadaśārhāṇāmantardvīpe ca bhārata||

Verse 74

चतुस्त्रिंशदहोरात्रं बभूव परमोत्सवः। कृष्णरामाहुकाक्रूरप्रद्युम्नशिनिसत्यकाः।।

catustriṃśadahorātraṃ babhūva paramotsavaḥ| kṛṣṇarāmāhukākrūrapradyumnaśinisatyakāḥ||

Verse 75

समुद्रं प्रययुर्हृष्टाः कुकुरान्धकवृष्णयः। युक्तयन्त्रपताकाभिर्वृष्णयो ब्राह्मणैः सह।।

samudraṃ prayayurhṛṣṭāḥ kukurāndhakavṛṣṇayaḥ| yuktayantrapatākābhirvṛṣṇayo brāhmaṇaiḥ saha||

Verse 76

समुद्रं प्रययुर्नौभिः सर्वे पुरनिवासिनः। ततस्त्वरितमागत्य दाशार्हगणपूजितम्।।

samudraṃ prayayurnaubhiḥ sarve puranivāsinaḥ| tatastvaritamāgatya dāśārhagaṇapūjitam||

Verse 77

सुभद्रा पुण्डरीकाक्षमब्रवीद्यतिशासनात्। कृत्यवान्द्वादशाहानि स्थाता स भगवानिह।।

subhadrā puṇḍarīkākṣamabravīdyatiśāsanāt| kṛtyavāndvādaśāhāni sthātā sa bhagavāniha||

Verse 78

तिष्ठतस्तस्य कः कुर्यादुपस्थानविधिं सदा। तमुवाच हृषीकेशः कस्त्वदन्यो विशेषतः।।

tiṣṭhatastasya kaḥ kuryādupasthānavidhiṃ sadā| tamuvāca hṛṣīkeśaḥ kastvadanyo viśeṣataḥ||

Verse 79

तमृषिं प्रत्युपस्थातुमितो नार्हति माधवि। त्वमेवास्मन्मतेनाद्य महर्षेर्वशवर्तिनी।।

tamṛṣiṃ pratyupasthātumito nārhati mādhavi| tvamevāsmanmatenādya maharṣervaśavartinī||

Verse 80

कुरु सर्वाणि कार्याणि कीर्तिं धर्ममवेक्ष्य च। तस्य चातिथिमुख्यस्य सर्वेषां च तपस्विनाम्।।

kuru sarvāṇi kāryāṇi kīrtiṃ dharmamavekṣya ca| tasya cātithimukhyasya sarveṣāṃ ca tapasvinām||

Verse 81

संविधानपरा भद्रे भव त्वं वशवर्तिनी।।

saṃvidhānaparā bhadre bhava tvaṃ vaśavartinī||

Verse 82

वैशंपायन उवाच। एवमादिश्य भिक्षां च भद्रां च मधुसूदनः। ययौ शङ्खप्रणादेन भेरीणां निस्वनेन च।।

vaiśaṃpāyana uvāca| evamādiśya bhikṣāṃ ca bhadrāṃ ca madhusūdanaḥ| yayau śaṅkhapraṇādena bherīṇāṃ nisvanena ca||

Verse 83

ततस्तु द्वीपमासाद्य दानधर्मपरायणाः। उग्रसेनमुखाश्चान्ये विजहुः कुकुरान्धकाः।।

tatastu dvīpamāsādya dānadharmaparāyaṇāḥ| ugrasenamukhāścānye vijahuḥ kukurāndhakāḥ||

Verse 84

पटहानां प्रणादैश्च भेरीणां निस्वनेन च। सप्तयोजनविस्तार आयतो दशयोजनम्।।

paṭahānāṃ praṇādaiśca bherīṇāṃ nisvanena ca| saptayojanavistāra āyato daśayojanam||

Verse 85

बभूव स महाद्वीपः सपर्वतमहावनः। सेतुपुष्करिणीजालैराक्रीडः सर्वसात्वताम्।।

babhūva sa mahādvīpaḥ saparvatamahāvanaḥ| setupuṣkariṇījālairākrīḍaḥ sarvasātvatām||

Verse 86

वापीपल्वलसङ्घैश्च काननैश्च मनोरमैः। वासुदेवस्य क्रीडार्थं योग्यः सर्वप्रहर्षतः।।

vāpīpalvalasaṅghaiśca kānanaiśca manoramaiḥ| vāsudevasya krīḍārthaṃ yogyaḥ sarvapraharṣataḥ||

Verse 87

कुकुरान्धकवृष्णीनां तथा प्रियकरस्तदा। बभूव परमोपेतस्त्रिविष्टप इवापरः।।

kukurāndhakavṛṣṇīnāṃ tathā priyakarastadā| babhūva paramopetastriviṣṭapa ivāparaḥ||

Verse 88

चतुस्त्रिंशदहोरात्रं दानधर्मपरायणाः। उग्रसेनमुखाः सर्वे विजहुः कुकुरान्धकाः।।

catustriṃśadahorātraṃ dānadharmaparāyaṇāḥ| ugrasenamukhāḥ sarve vijahuḥ kukurāndhakāḥ||

Verse 89

विचित्रमाल्याभरणाश्चित्रगन्धानुलेपनाः। विहाराभिगताः सर्वे यादवा हर्षसंयुताः।।

vicitramālyābharaṇāścitragandhānulepanāḥ| vihārābhigatāḥ sarve yādavā harṣasaṃyutāḥ||

Verse 90

सुनृत्तगीतवादित्रै रममाणास्तदाऽभवन्। प्रतियाते दशार्हाणामृषभे शार्ङ्गधन्वनि। सुभध्रोद्वाहनं पार्थः प्राप्तकालममन्यत।।

sunṛttagītavāditrai ramamāṇāstadā'bhavan| pratiyāte daśārhāṇāmṛṣabhe śārṅgadhanvani| subhadhrodvāhanaṃ pārthaḥ prāptakālamamanyata||