Adhyaya 240

Verse 1

द्वारकाया उपवने वसतः यतिरूपस्यार्जुतस्य रैवतकपर्वतात्प्रतिनिवृत्तैर्यादवैर्दर्शनम्।। 1 ।। यतिनिवासविषये यादवै पृष्टे सुभद्रागृहे वसत्विति रामोक्तिः।। 2 ।। वैशंपायन उवाच। चैराः संचारिते तस्मिन्ननुज्ञाते युधिष्ठिरे। वासुदेवाभ्यनुज्ञातः कथयित्वेतिकृत्यताम्।।

dvārakāyā upavane vasataḥ yatirūpasyārjutasya raivatakaparvatātpratinivṛttairyādavairdarśanam|| 1 || yatinivāsaviṣaye yādavai pṛṣṭe subhadrāgṛhe vasatviti rāmoktiḥ|| 2 || vaiśaṃpāyana uvāca| cairāḥ saṃcārite tasminnanujñāte yudhiṣṭhire| vāsudevābhyanujñātaḥ kathayitvetikṛtyatām||

Verse 2

कृष्णस्य मतमास्थाय प्रययौ भरतर्षभः। द्वारकाया उपवने तस्थौ वै कार्यसाधनः।।

kṛṣṇasya matamāsthāya prayayau bharatarṣabhaḥ| dvārakāyā upavane tasthau vai kāryasādhanaḥ||

Verse 3

निवृत्ते ह्युत्सवे तस्मिन्गिरौ रैवतके तदा। वृष्णयोऽप्यगमन्सर्वे पुरीं द्वारवतीमनु।।

nivṛtte hyutsave tasmingirau raivatake tadā| vṛṣṇayo'pyagamansarve purīṃ dvāravatīmanu||

Verse 4

चिन्तयानस्ततो भद्रामुपविष्टः शिलातले। रमणीये वनोद्देशे बहुपादपसंवृते।।

cintayānastato bhadrāmupaviṣṭaḥ śilātale| ramaṇīye vanoddeśe bahupādapasaṃvṛte||

Verse 5

सालतालाश्वकर्णैश्च बकुलैरर्जुनैस्तथा। चम्पकाशोकपुन्नागैः केतकैः पाटलैस्तथा।।

sālatālāśvakarṇaiśca bakulairarjunaistathā| campakāśokapunnāgaiḥ ketakaiḥ pāṭalaistathā||

Verse 6

कर्णिकारैरशोकैश्च अङ्कोलैरतिमुक्तकैः। एवमादिभिरन्यैश्च संवृते स शिलातले।।

karṇikārairaśokaiśca aṅkolairatimuktakaiḥ| evamādibhiranyaiśca saṃvṛte sa śilātale||

Verse 7

पुनःपुनश्चिन्तयानः सुभद्रां भद्रभाषिणीम्। यदृच्छया चोपपन्नान्वृष्णिवीरान्ददर्श सः।।

punaḥpunaścintayānaḥ subhadrāṃ bhadrabhāṣiṇīm| yadṛcchayā copapannānvṛṣṇivīrāndadarśa saḥ||

Verse 8

बलदेवं च हार्दिक्यं साम्बं सारणमेव च। प्रद्युम्नं च गदं चैव चारुदेष्णं विदूरथम्।।

baladevaṃ ca hārdikyaṃ sāmbaṃ sāraṇameva ca| pradyumnaṃ ca gadaṃ caiva cārudeṣṇaṃ vidūratham||

Verse 9

भानुं च हरितं चैव विपृथुं पृथुमेव च। तथान्यांश्च बहून्पश्यन्हृदि शोकमधारयत्।।

bhānuṃ ca haritaṃ caiva vipṛthuṃ pṛthumeva ca| tathānyāṃśca bahūnpaśyanhṛdi śokamadhārayat||

Verse 10

ततस्ते सहिताः सर्वे यतिं दृष्ट्वा समुत्सुकाः। वृष्णयो विनयोपेताः परिवार्योपतस्थिरे।।

tataste sahitāḥ sarve yatiṃ dṛṣṭvā samutsukāḥ| vṛṣṇayo vinayopetāḥ parivāryopatasthire||

Verse 11

ततोऽर्जुनः प्रीतमनाः स्वागतं व्याजहार सः। आस्यतामास्यतां सर्वै रमणीये शिलातले।।

tato'rjunaḥ prītamanāḥ svāgataṃ vyājahāra saḥ| āsyatāmāsyatāṃ sarvai ramaṇīye śilātale||

Verse 12

इत्येवमुक्ता यतिना प्रीतास्ते यादवर्षभाः। उपोपविविशुः सर्वे ते स्वागतमिति ब्रुवन्।।

ityevamuktā yatinā prītāste yādavarṣabhāḥ| upopaviviśuḥ sarve te svāgatamiti bruvan||

Verse 13

परितः सन्निविष्टेषु वृष्णिवीरेषु पाण्डवः। आकारं गूहमानस्तु कुशलप्रश्नमब्रवीत्।।

paritaḥ sanniviṣṭeṣu vṛṣṇivīreṣu pāṇḍavaḥ| ākāraṃ gūhamānastu kuśalapraśnamabravīt||

Verse 14

सर्वत्र कुशलं चोक्त्वा बलदेवोऽब्रवीदिदम्। प्रसादं कुरु मे विप्र कुतस्त्वं चागतो ह्यसि।।

sarvatra kuśalaṃ coktvā baladevo'bravīdidam| prasādaṃ kuru me vipra kutastvaṃ cāgato hyasi||

Verse 15

त्वया दृष्टानि पुण्यानि वद त्वं वदतांवर। पर्वतांश्चैव तीर्थानि वनान्यायतनानि च।।

tvayā dṛṣṭāni puṇyāni vada tvaṃ vadatāṃvara| parvatāṃścaiva tīrthāni vanānyāyatanāni ca||

Verse 16

वैशंपायन उवाच। तीर्थानां दर्शनं चैव पर्वतानां च भारत। आपगानां वनानां च कथयामास ताः कथाः।।

vaiśaṃpāyana uvāca| tīrthānāṃ darśanaṃ caiva parvatānāṃ ca bhārata| āpagānāṃ vanānāṃ ca kathayāmāsa tāḥ kathāḥ||

Verse 17

श्रुत्वा धर्मकथाः पुण्या वृष्णिवीरा मुदान्विताः। अपूजयंस्तदा भिक्षुं कथान्ते जनमेजय।।

śrutvā dharmakathāḥ puṇyā vṛṣṇivīrā mudānvitāḥ| apūjayaṃstadā bhikṣuṃ kathānte janamejaya||

Verse 18

ततस्तु यादवाः सर्वे मन्त्रयन्ति स्म भारत। अयं देशातिथिः श्रीमान्यतिलिङ्गधरो द्विजः।।

tatastu yādavāḥ sarve mantrayanti sma bhārata| ayaṃ deśātithiḥ śrīmānyatiliṅgadharo dvijaḥ||

Verse 19

आवासं कमुपाश्रित्य वसेत निरुपद्रवः। इत्येवं प्रब्रुवन्तस्तु रौहिणेयं च यादवाः।।

āvāsaṃ kamupāśritya vaseta nirupadravaḥ| ityevaṃ prabruvantastu rauhiṇeyaṃ ca yādavāḥ||

Verse 20

ददृशुः कृष्णमायान्तं सर्वे यादवनन्दनम्। एहि केशव तातेति रौहिणेयो वचोऽब्रवीत्।।

dadṛśuḥ kṛṣṇamāyāntaṃ sarve yādavanandanam| ehi keśava tāteti rauhiṇeyo vaco'bravīt||

Verse 21

यतिलिङ्गधरो विद्वान्देशातिथिरयं द्विजः। वर्षमासनिवासार्थमागतो नः पुरं प्रति। स्थाने यस्मिन्निवसतु तन्मे ब्रूहि जनार्दन।।

yatiliṅgadharo vidvāndeśātithirayaṃ dvijaḥ| varṣamāsanivāsārthamāgato naḥ puraṃ prati| sthāne yasminnivasatu tanme brūhi janārdana||

Verse 22

श्रीकृष्ण उवाच। त्वयि स्थिते महाभाग परवानस्मि धर्मतः। स्वयं तु रुचिरे स्थाने वासयेर्यदुनन्दन।।

śrīkṛṣṇa uvāca| tvayi sthite mahābhāga paravānasmi dharmataḥ| svayaṃ tu rucire sthāne vāsayeryadunandana||

Verse 23

प्रीतः स तेन वाक्येन परिष्वज्य जनार्दनम्। बलदेवोऽब्रवीद्वाक्यं चिन्तयित्वा महाबलः।।

prītaḥ sa tena vākyena pariṣvajya janārdanam| baladevo'bravīdvākyaṃ cintayitvā mahābalaḥ||

Verse 24

आरामे तु वसेद्धीमांश्चतुरो वर्षमासकान्। कन्यागृहे सुभद्राया भुक्त्वा भोजनमिच्छया।।

ārāme tu vaseddhīmāṃścaturo varṣamāsakān| kanyāgṛhe subhadrāyā bhuktvā bhojanamicchayā||

Verse 25

लतागृहेषु वसतामिति मे धीयते मतिः। लब्धानुज्ञास्त्वया तात मन्यन्ते सर्वयादवाः।।

latāgṛheṣu vasatāmiti me dhīyate matiḥ| labdhānujñāstvayā tāta manyante sarvayādavāḥ||

Verse 26

श्रीकृष्ण उवाच। बलवान्दर्शनीयश्च वाग्मी श्रीमान्बहुश्रुतः। कन्यापुरसमीपे तु न युक्तमिति मे मतिः।।

śrīkṛṣṇa uvāca| balavāndarśanīyaśca vāgmī śrīmānbahuśrutaḥ| kanyāpurasamīpe tu na yuktamiti me matiḥ||

Verse 27

गुरुः शास्ता च नेता च शास्त्रज्ञो धर्मवित्तमः। त्वयोक्तं न विरुध्येहं करिष्यामि वचस्तव।।

guruḥ śāstā ca netā ca śāstrajño dharmavittamaḥ| tvayoktaṃ na virudhyehaṃ kariṣyāmi vacastava||

Verse 28

शुभाशुभस्य विज्ञाता नान्योऽस्मि भुवि कश्चन।।

śubhāśubhasya vijñātā nānyo'smi bhuvi kaścana||

Verse 29

बलदेव उवाच। अयं देशातिथिः श्रीमान्सर्वधर्मभृतां वरः। धृतिमान्विनयोपेतः सत्यबादी जितेन्द्रियः।।

baladeva uvāca| ayaṃ deśātithiḥ śrīmānsarvadharmabhṛtāṃ varaḥ| dhṛtimānvinayopetaḥ satyabādī jitendriyaḥ||

Verse 30

यतिलिङ्गधरो ह्येष को विजानाति मानसम्। त्वमिमं पुण्डरीकाक्ष नीत्वा कन्यापुरं शुभम्।।

yatiliṅgadharo hyeṣa ko vijānāti mānasam| tvamimaṃ puṇḍarīkākṣa nītvā kanyāpuraṃ śubham||

Verse 31

निवेदय सुभद्रायै मद्वाक्यपरिचोदितः। भक्ष्यैर्भोज्यैश्च पानैश्च अन्नैरिष्टैश्च पूजय।।

nivedaya subhadrāyai madvākyaparicoditaḥ| bhakṣyairbhojyaiśca pānaiśca annairiṣṭaiśca pūjaya||