Adhyaya 237

Verse 1

प्रसादितेन ब्राह्मणेन कृतस्य शापमोचनप्रकारस्य, नारदनिदेशेनैतत्तीर्थागमनस्य च अर्जुनंप्रति वर्गया कथनम्।। 1 ।। एतत्कथां श्रुतवता अर्जुनेन ग्राहरूपाणाभवशिष्टानां चतसृणामप्यप्सरसां तत्तत्तीर्थेभ्य उद्धरणेन तासां स्वस्वरूपप्राप्तिः।। 2 ।। पुनर्मणलूरमागत्य तत्र चित्राङ्गदायां जातं बभ्रुवाहननामानं स्वपुत्रं च स्वश्वशुरे समर्प्य अर्जुनस्य गोकर्णक्षेत्रगमनम्।। 3 ।। वर्गोवाच। ततो वयं प्रव्यथिताः सर्वा भारतसत्तम। अयाम शरणं विप्रं तं तपोधनमच्युतम्।।

prasāditena brāhmaṇena kṛtasya śāpamocanaprakārasya, nāradanideśenaitattīrthāgamanasya ca arjunaṃprati vargayā kathanam|| 1 || etatkathāṃ śrutavatā arjunena grāharūpāṇābhavaśiṣṭānāṃ catasṛṇāmapyapsarasāṃ tattattīrthebhya uddharaṇena tāsāṃ svasvarūpaprāptiḥ|| 2 || punarmaṇalūramāgatya tatra citrāṅgadāyāṃ jātaṃ babhruvāhananāmānaṃ svaputraṃ ca svaśvaśure samarpya arjunasya gokarṇakṣetragamanam|| 3 || vargovāca| tato vayaṃ pravyathitāḥ sarvā bhāratasattama| ayāma śaraṇaṃ vipraṃ taṃ tapodhanamacyutam||

Verse 2

रूपेण वयसा चैव कन्दर्पेण च दर्पिताः। अयुक्तं कृतवत्यः स्म क्षन्तुमर्हसि नो द्विज।।

rūpeṇa vayasā caiva kandarpeṇa ca darpitāḥ| ayuktaṃ kṛtavatyaḥ sma kṣantumarhasi no dvija||

Verse 3

एष एव वधोऽस्माकं स्वयं प्राप्तस्तपोधन। यद्वयं संशितात्मानं प्रलोब्धुं त्वामिहागताः।।

eṣa eva vadho'smākaṃ svayaṃ prāptastapodhana| yadvayaṃ saṃśitātmānaṃ pralobdhuṃ tvāmihāgatāḥ||

Verse 4

अवध्यास्तु स्त्रियः सृष्टा मन्यन्ते धर्मचारिणः। तस्माद्धर्मेण वर्ध त्वं नास्मन्हिंसितुमर्हसि।।

avadhyāstu striyaḥ sṛṣṭā manyante dharmacāriṇaḥ| tasmāddharmeṇa vardha tvaṃ nāsmanhiṃsitumarhasi||

Verse 5

सर्वभूतेषु धर्मज्ञ मैत्रो ब्राह्मण उच्यते। सत्यो भवतु कल्याण एष वादो मनीषिणाम्।।

sarvabhūteṣu dharmajña maitro brāhmaṇa ucyate| satyo bhavatu kalyāṇa eṣa vādo manīṣiṇām||

Verse 6

शरणं च प्रपन्नानां शिष्टाः कुर्वन्ति पालनम्। शरणं त्वां प्रपन्नाः स्म तस्मात्त्वं क्षन्तुमर्हसि।।

śaraṇaṃ ca prapannānāṃ śiṣṭāḥ kurvanti pālanam| śaraṇaṃ tvāṃ prapannāḥ sma tasmāttvaṃ kṣantumarhasi||

Verse 7

वैशंपायन उवाच। एवमुक्तः स धर्मात्मा ब्राह्मणः शुभकर्मकृत्। प्रसादं कृतवान्वीर रविसोमसमप्रभः।।

vaiśaṃpāyana uvāca| evamuktaḥ sa dharmātmā brāhmaṇaḥ śubhakarmakṛt| prasādaṃ kṛtavānvīra ravisomasamaprabhaḥ||

Verse 8

ब्राह्मण उवाच। शतं शतसहस्रं तु सर्वमक्षय्यवाचकम्। परिमाणं शतं त्वेतन्नेदमक्षय्यवाचकम्।।

brāhmaṇa uvāca| śataṃ śatasahasraṃ tu sarvamakṣayyavācakam| parimāṇaṃ śataṃ tvetannedamakṣayyavācakam||

Verse 9

यदा च वो ग्राहभूता गृह्णन्तीः पुरुषाञ्जले। उत्कर्षति जलात्तस्मात्स्थलं पुरुषसत्तमः।।

yadā ca vo grāhabhūtā gṛhṇantīḥ puruṣāñjale| utkarṣati jalāttasmātsthalaṃ puruṣasattamaḥ||

Verse 10

तदा यूयं पुनः सर्वाः स्वं रूपं प्रतिपत्स्यथ। अनृतं नोक्तपूर्वं मे हसतापि कदाचन।।

tadā yūyaṃ punaḥ sarvāḥ svaṃ rūpaṃ pratipatsyatha| anṛtaṃ noktapūrvaṃ me hasatāpi kadācana||

Verse 11

तानि सर्वाणि तीर्थानि ततः प्रभृति चैव ह। नारीतीर्थानि नाम्नेह ख्यातिं यास्यन्ति सर्वशः। पुण्यानि च भविष्यन्ति पावनानि मनीषिणां।।

tāni sarvāṇi tīrthāni tataḥ prabhṛti caiva ha| nārītīrthāni nāmneha khyātiṃ yāsyanti sarvaśaḥ| puṇyāni ca bhaviṣyanti pāvanāni manīṣiṇāṃ||

Verse 12

वर्गोवाच। ततोऽभिवाद्य तं विप्रं कृत्वा चापि प्रदक्षिणम्। अचिन्तयामोऽपसृत्य तस्माद्देशात्सुदुःखिताः।।

vargovāca| tato'bhivādya taṃ vipraṃ kṛtvā cāpi pradakṣiṇam| acintayāmo'pasṛtya tasmāddeśātsuduḥkhitāḥ||

Verse 13

क्व नु नाम वयं सर्वाः कालेनाल्पेन तं नरम्। समागच्छेम यो नस्तद्रूपमापादयेत्पुनः।।

kva nu nāma vayaṃ sarvāḥ kālenālpena taṃ naram| samāgacchema yo nastadrūpamāpādayetpunaḥ||

Verse 14

ता वयं चिन्तयित्वैव मुहूर्तादिव भारत। दृष्टवत्यो महाभागं देवर्षिमुत नारदम्।।

tā vayaṃ cintayitvaiva muhūrtādiva bhārata| dṛṣṭavatyo mahābhāgaṃ devarṣimuta nāradam||

Verse 15

संप्रहृष्टाः स्म तं दृष्ट्वा देवर्षिममितद्युतिम्। अभिवाद्य च तं पार्थ स्थिताः स्म व्रीडिताननाः।।

saṃprahṛṣṭāḥ sma taṃ dṛṣṭvā devarṣimamitadyutim| abhivādya ca taṃ pārtha sthitāḥ sma vrīḍitānanāḥ||

Verse 16

स नोऽपृच्छद्दुःखमूलमुक्तवत्यो वयं च तम्। श्रउत्वा तत्र यथावृत्तमिदं वचनमब्रवीत्।।

sa no'pṛcchadduḥkhamūlamuktavatyo vayaṃ ca tam| śrautvā tatra yathāvṛttamidaṃ vacanamabravīt||

Verse 17

दक्षिणे सागरानूपे पञ्च तीर्थानि सन्ति वै। पुण्यानि रमणीयानि तानि गच्छत मा चिरं।।

dakṣiṇe sāgarānūpe pañca tīrthāni santi vai| puṇyāni ramaṇīyāni tāni gacchata mā ciraṃ||

Verse 18

तत्राशु पुरुषव्याघ्रः पाण्डवेयो धनञ्जयः। मोक्षयिष्यति शुद्धात्मा दुःखादस्मान्न संशयः।।

tatrāśu puruṣavyāghraḥ pāṇḍaveyo dhanañjayaḥ| mokṣayiṣyati śuddhātmā duḥkhādasmānna saṃśayaḥ||

Verse 19

इत्युक्त्वा नारदः सर्वास्तत्रैवान्तरधीयत। तस्य सर्वा वयं वीर श्रुत्वा वाक्यमितो गताः। तदिदं सत्यमेवाद्य मोक्षिताहं त्वयाऽनघ।।

ityuktvā nāradaḥ sarvāstatraivāntaradhīyata| tasya sarvā vayaṃ vīra śrutvā vākyamito gatāḥ| tadidaṃ satyamevādya mokṣitāhaṃ tvayā'nagha||

Verse 20

एतास्तु मम ताः सख्यश्चतस्रोऽन्या जले श्रिताः। कुरु कर्म शुभं वीर एताः सर्वा विमोक्षय।।

etāstu mama tāḥ sakhyaścatasro'nyā jale śritāḥ| kuru karma śubhaṃ vīra etāḥ sarvā vimokṣaya||

Verse 21

वैशंपायन उवाच। ततस्ताः पाण्डवश्रेष्ठः सर्वा एव विशांपते। अवगाह्य च तत्तीर्थं गृहीतो ग्राहिभिस्तदा।।

vaiśaṃpāyana uvāca| tatastāḥ pāṇḍavaśreṣṭhaḥ sarvā eva viśāṃpate| avagāhya ca tattīrthaṃ gṛhīto grāhibhistadā||

Verse 22

ग्राहीभिश्चोत्तताराशु तरयामास तत्क्षणात्। सा चाप्सरा बभूवाशु सर्वाभरणभूषिता।।

grāhībhiścottatārāśu tarayāmāsa tatkṣaṇāt| sā cāpsarā babhūvāśu sarvābharaṇabhūṣitā||

Verse 23

एवं क्रमेण ताः सर्वा मोक्षयामास वीर्यवान्।।

evaṃ krameṇa tāḥ sarvā mokṣayāmāsa vīryavān||

Verse 24

उत्थाय च जलात्तस्मात्प्रतिलभ्य वपुः स्वकम्। तास्तदाऽप्सरसो राजन्नदृश्यन्त यथा पुरा।।

utthāya ca jalāttasmātpratilabhya vapuḥ svakam| tāstadā'psaraso rājannadṛśyanta yathā purā||

Verse 25

तीर्थानि शोधयित्वा तु तथानुज्ञाय ताः प्रभुः। चित्राङ्गदां पुनर्द्रष्टुं मणलूरं पुनर्ययौ।।

tīrthāni śodhayitvā tu tathānujñāya tāḥ prabhuḥ| citrāṅgadāṃ punardraṣṭuṃ maṇalūraṃ punaryayau||

Verse 26

तस्यामजनयत्पुत्रं राजानं बभ्रुवाहनम्। तं दृष्ट्वा पाण्डवो राजंश्चित्रवाहनमब्रवीत्।।

tasyāmajanayatputraṃ rājānaṃ babhruvāhanam| taṃ dṛṣṭvā pāṇḍavo rājaṃścitravāhanamabravīt||

Verse 27

चित्राङ्गदायाः शुल्कं त्वं गृहाण बभ्रुवाहनम्। अनेन च भविष्यामि ऋणान्मुक्तो नराधिप।।

citrāṅgadāyāḥ śulkaṃ tvaṃ gṛhāṇa babhruvāhanam| anena ca bhaviṣyāmi ṛṇānmukto narādhipa||

Verse 28

चित्राङ्गदां पुनर्वाक्यमब्रवीत्पाण्डुनन्दनः। इहैव भव भद्रं ते वर्धेथा बभ्रुवाहनम्।।

citrāṅgadāṃ punarvākyamabravītpāṇḍunandanaḥ| ihaiva bhava bhadraṃ te vardhethā babhruvāhanam||

Verse 29

इन्द्रपस्थनिवासं मे त्वं तत्रागत्य रंस्यसि। कुन्ती युधिष्ठिरं भीमं भ्रातरौ मे कनीयसौ।।

indrapasthanivāsaṃ me tvaṃ tatrāgatya raṃsyasi| kuntī yudhiṣṭhiraṃ bhīmaṃ bhrātarau me kanīyasau||

Verse 30

आगत्य तत्र पश्येथा अन्यानपि च बान्धवान्। बान्धवैः सहिताः सर्वैर्नन्दसे त्वमनिन्दिते।।

āgatya tatra paśyethā anyānapi ca bāndhavān| bāndhavaiḥ sahitāḥ sarvairnandase tvamanindite||

Verse 31

धर्मे स्थितः सत्यधृतिः कौन्तेयोऽथ युधिष्ठिरः। जित्वा तु पृथिवीं सर्वां राजसूयं करिष्यति।।

dharme sthitaḥ satyadhṛtiḥ kaunteyo'tha yudhiṣṭhiraḥ| jitvā tu pṛthivīṃ sarvāṃ rājasūyaṃ kariṣyati||

Verse 32

तत्रागच्छन्ति राजानः पृथिव्यां नृपसंज्ञिताः। बहूनि रत्नान्यादाय आगमिष्यति ते पिता।।

tatrāgacchanti rājānaḥ pṛthivyāṃ nṛpasaṃjñitāḥ| bahūni ratnānyādāya āgamiṣyati te pitā||

Verse 33

एकसार्थं प्रयातासि चित्रवाहनसेवया। द्रक्ष्यामि राजसूये त्वां पुत्रं पालय मा शुचः।।

ekasārthaṃ prayātāsi citravāhanasevayā| drakṣyāmi rājasūye tvāṃ putraṃ pālaya mā śucaḥ||

Verse 34

बभ्रुवाहननाम्ना तु मम प्राणो बहिश्चरः। तस्माद्भरस्व पुत्रं वै पुरुषं वंशवर्धनम्।।

babhruvāhananāmnā tu mama prāṇo bahiścaraḥ| tasmādbharasva putraṃ vai puruṣaṃ vaṃśavardhanam||

Verse 35

चित्रावाहनदायादं धर्मात्पौरवनन्दनम्। पाण्डवानां प्रियं पुत्रं तस्मात्पालय सर्वदा।।

citrāvāhanadāyādaṃ dharmātpauravanandanam| pāṇḍavānāṃ priyaṃ putraṃ tasmātpālaya sarvadā||

Verse 36

विप्रयोगेण संतापं मा कृथास्त्वमनिन्दिते। चित्राङ्गदामेवमुक्त्वा सागरानूपमाश्रितः।।

viprayogeṇa saṃtāpaṃ mā kṛthāstvamanindite| citrāṅgadāmevamuktvā sāgarānūpamāśritaḥ||

Verse 37

स्थानं दूरं समाप्लुत्य दत्त्वा बहुधनं तदा। केरलान्समतिक्रम्य गोकर्णमभितोऽगमत्।।

sthānaṃ dūraṃ samāplutya dattvā bahudhanaṃ tadā| keralānsamatikramya gokarṇamabhito'gamat||

Verse 38

आद्यं पशुपतेः स्थानं दर्शनादेव मुक्तिदम्। यत्र पापोऽपि मनुजः प्राप्नोत्यभयदं पदम्।।

ādyaṃ paśupateḥ sthānaṃ darśanādeva muktidam| yatra pāpo'pi manujaḥ prāpnotyabhayadaṃ padam||