Adhyaya 234

Verse 1

ब्राह्मणैः सह तीर्थान्यटतोऽर्जुनस्य स्नानार्थं गङ्गायामवतरणम्।। 1 ।। तत्र उलूप्या नागकन्यया गृहीतस्यार्जुनस्य नागलोकगमनम्।। 2 ।। संवादपूर्वकमुलूप्याः परिग्रहः।। 3 ।। इरावत उत्पत्तिः।। 4 ।। अर्जुनं पुनर्गङ्गाद्वारमुपनीय उलूप्या स्वलोकगमनम्।। 5 ।। वैशंपायन उवाच। तं प्रयान्तं महाबाहुं कौरवाणां यशस्करम्। अनुजग्मुर्महात्मानो ब्राह्मणा वेदपारगाः।।

brāhmaṇaiḥ saha tīrthānyaṭato'rjunasya snānārthaṃ gaṅgāyāmavataraṇam|| 1 || tatra ulūpyā nāgakanyayā gṛhītasyārjunasya nāgalokagamanam|| 2 || saṃvādapūrvakamulūpyāḥ parigrahaḥ|| 3 || irāvata utpattiḥ|| 4 || arjunaṃ punargaṅgādvāramupanīya ulūpyā svalokagamanam|| 5 || vaiśaṃpāyana uvāca| taṃ prayāntaṃ mahābāhuṃ kauravāṇāṃ yaśaskaram| anujagmurmahātmāno brāhmaṇā vedapāragāḥ||

Verse 2

वेदवेदाङ्गविद्वासस्तथैवाध्यात्मचिन्तकाः। भैक्षाश्च भगवद्भक्ताः सूताः पौराणिकाश्च ये।।

vedavedāṅgavidvāsastathaivādhyātmacintakāḥ| bhaikṣāśca bhagavadbhaktāḥ sūtāḥ paurāṇikāśca ye||

Verse 3

कथकाश्चापरे राजञ्श्रमणाश्च वनौकसः। दिव्याख्यानानि ये चापि पठन्ति मधुरं द्विजाः।।

kathakāścāpare rājañśramaṇāśca vanaukasaḥ| divyākhyānāni ye cāpi paṭhanti madhuraṃ dvijāḥ||

Verse 4

एतैश्चान्यैश्च बहुभिः सहायैः पाण्डुनन्दनः। वृतः श्लक्ष्णकथैः प्रायान्मरुद्भिरिव वासवः।।

etaiścānyaiśca bahubhiḥ sahāyaiḥ pāṇḍunandanaḥ| vṛtaḥ ślakṣṇakathaiḥ prāyānmarudbhiriva vāsavaḥ||

Verse 5

रमणीयानि चित्राणि वनानि च सरांसि च। सरितः सागरांश्चैव देशानपि च भारत।।

ramaṇīyāni citrāṇi vanāni ca sarāṃsi ca| saritaḥ sāgarāṃścaiva deśānapi ca bhārata||

Verse 6

पुण्यान्यपि च तीर्थानि ददर्श भरतर्षभः। स गङ्गाद्वारमाश्रित्य निवेशमकरोत्प्रभुः।।

puṇyānyapi ca tīrthāni dadarśa bharatarṣabhaḥ| sa gaṅgādvāramāśritya niveśamakarotprabhuḥ||

Verse 7

तत्र तस्याद्भुतं कर्म शृणु त्वं जनमेजय। कृतवान्यद्विशुद्धात्मा पाण्डूनां प्रवरो हि सः।।

tatra tasyādbhutaṃ karma śṛṇu tvaṃ janamejaya| kṛtavānyadviśuddhātmā pāṇḍūnāṃ pravaro hi saḥ||

Verse 8

निविष्टे तत्र कौन्तेये ब्राह्मणेषु च भारत। अग्निहोत्राणि विप्रास्ते प्रादुश्चक्रुरनेकशः।।

niviṣṭe tatra kaunteye brāhmaṇeṣu ca bhārata| agnihotrāṇi viprāste prāduścakruranekaśaḥ||

Verse 9

तेषु प्रबोध्यमानेषु ज्वलितेषु हुतेषु च। कृतपुष्पोपहारेषु तीरान्तरगतेषु च।।

teṣu prabodhyamāneṣu jvaliteṣu huteṣu ca| kṛtapuṣpopahāreṣu tīrāntaragateṣu ca||

Verse 10

कृताभिषेकैर्विद्वद्भिर्नियतैः सत्पथे स्थितैः। शुशुभेऽतीव तद्राजन्गङ्गाद्वारं महात्मभिः।।

kṛtābhiṣekairvidvadbhirniyataiḥ satpathe sthitaiḥ| śuśubhe'tīva tadrājangaṅgādvāraṃ mahātmabhiḥ||

Verse 11

तथा पर्याकुले तस्मिन्निवेशे पाण्डवर्षभः। अभिषेकाय कौन्तेयो गङ्गामवततार ह।।

tathā paryākule tasminniveśe pāṇḍavarṣabhaḥ| abhiṣekāya kaunteyo gaṅgāmavatatāra ha||

Verse 12

तत्राभिषेकं कृत्वा स तर्पयित्वा पितामहान्। उत्तितीर्षुर्जलाद्राजन्नग्निकार्यचिकीर्षया।।

tatrābhiṣekaṃ kṛtvā sa tarpayitvā pitāmahān| uttitīrṣurjalādrājannagnikāryacikīrṣayā||

Verse 13

अपकृष्टो महाबाहुर्नागराजस्य कन्यया। अन्तर्जले महाराज उलूप्या कामयानया।।

apakṛṣṭo mahābāhurnāgarājasya kanyayā| antarjale mahārāja ulūpyā kāmayānayā||

Verse 14

ददर्श पाण्डवस्तत्र पावकं सुसमाहितः। कौरव्यस्याथ नागस्य भवने परमार्चिते।।

dadarśa pāṇḍavastatra pāvakaṃ susamāhitaḥ| kauravyasyātha nāgasya bhavane paramārcite||

Verse 15

तत्राग्निकार्यं कृतवान्कुन्तीपुत्रो धनञ्जयः। अशङ्कमानेन हुतस्तेनातुष्यद्धुताशनः।।

tatrāgnikāryaṃ kṛtavānkuntīputro dhanañjayaḥ| aśaṅkamānena hutastenātuṣyaddhutāśanaḥ||

Verse 16

अग्निकार्यं स कृत्वा तु नागराजसुतां तदा। प्रसहन्निव कौन्तेय इदं वचनमब्रवीत्।।

agnikāryaṃ sa kṛtvā tu nāgarājasutāṃ tadā| prasahanniva kaunteya idaṃ vacanamabravīt||

Verse 17

किमिदं साहसं भीरु कृतवत्यसि भामिनि। कश्चायं सुभगे देशः का च त्वं कस्य वात्मजा।।

kimidaṃ sāhasaṃ bhīru kṛtavatyasi bhāmini| kaścāyaṃ subhage deśaḥ kā ca tvaṃ kasya vātmajā||

Verse 18

उलूप्युवाच। ऐरावतकुले जातः कौरव्यो नाम पन्नगः। तस्यास्मि दुहिता राजन्नुलूपी नाम पन्नगी।।

ulūpyuvāca| airāvatakule jātaḥ kauravyo nāma pannagaḥ| tasyāsmi duhitā rājannulūpī nāma pannagī||

Verse 19

साऽहं त्वामभिषेकार्थमवतीर्णं समुद्गाम्। दृष्ट्वैव पुरुषव्याघ्र कन्दर्पेणाभिमूर्च्छिता।।

sā'haṃ tvāmabhiṣekārthamavatīrṇaṃ samudgām| dṛṣṭvaiva puruṣavyāghra kandarpeṇābhimūrcchitā||

Verse 20

तां मामनङ्गग्लपितां त्वत्कृते कुरुनन्दन। अनन्यां नन्दयस्वाद्य प्रदानेनात्मनोऽनघ।।

tāṃ māmanaṅgaglapitāṃ tvatkṛte kurunandana| ananyāṃ nandayasvādya pradānenātmano'nagha||

Verse 21

अर्जुन उवाच। ब्रह्मचर्यमिदं भद्रे मम द्वादशमासिकम्। धर्मराजेन चादिष्टं नाहमस्मि स्वयं वशः।।

arjuna uvāca| brahmacaryamidaṃ bhadre mama dvādaśamāsikam| dharmarājena cādiṣṭaṃ nāhamasmi svayaṃ vaśaḥ||

Verse 22

तव चापि प्रियं कर्तुमिच्छामि जलचारिणि। अनृतं नोक्तपूर्वं च मया किंचन कर्हिचित्।।

tava cāpi priyaṃ kartumicchāmi jalacāriṇi| anṛtaṃ noktapūrvaṃ ca mayā kiṃcana karhicit||

Verse 23

कथं च नानृतं मे स्यात्तव चापि प्रियं भवेत्। न च पीड्येत मे धर्मस्तथा कुर्या भुजङ्गमे।।

kathaṃ ca nānṛtaṃ me syāttava cāpi priyaṃ bhavet| na ca pīḍyeta me dharmastathā kuryā bhujaṅgame||

Verse 24

उलूप्युवाच। जानाम्यहं पाण्डवेय यथा चरसि मेदिनीम्। यथा च ते ब्रह्मचर्यमिदमादिष्टवान्गुरुः।।

ulūpyuvāca| jānāmyahaṃ pāṇḍaveya yathā carasi medinīm| yathā ca te brahmacaryamidamādiṣṭavānguruḥ||

Verse 25

परस्परं वर्तमानान्द्रुपदस्यात्मजां प्रति। यो नोऽनुप्रविशेन्मोहात्स वै द्वादशमासिकम्।।

parasparaṃ vartamānāndrupadasyātmajāṃ prati| yo no'nupraviśenmohātsa vai dvādaśamāsikam||

Verse 26

वने चरेद्ब्रह्मचर्यमिति वः समयः कृतः। तदिदं दौपदीहेतोरन्योन्यस्य प्रवासनम्।।

vane caredbrahmacaryamiti vaḥ samayaḥ kṛtaḥ| tadidaṃ daupadīhetoranyonyasya pravāsanam||

Verse 27

कृतवांस्तत्र धर्मार्थमत्र धर्मो न दुष्यति। परित्राणं च कर्तव्यमार्तानां पृथुलोचन।।

kṛtavāṃstatra dharmārthamatra dharmo na duṣyati| paritrāṇaṃ ca kartavyamārtānāṃ pṛthulocana||

Verse 28

कृत्वा मम परित्राणं तव धर्मो न लुप्यते। यदि वाप्यस्य धर्मस्य सूक्ष्मोऽपि स्याद्व्यतिक्रमः।।

kṛtvā mama paritrāṇaṃ tava dharmo na lupyate| yadi vāpyasya dharmasya sūkṣmo'pi syādvyatikramaḥ||

Verse 29

स च ते धर्म एव स्याद्दत्वा प्राणान्ममार्जुन। भक्तां च भज मां पार्थ सतामेतन्मतं प्रभो।।

sa ca te dharma eva syāddatvā prāṇānmamārjuna| bhaktāṃ ca bhaja māṃ pārtha satāmetanmataṃ prabho||

Verse 30

न करिष्यसि चेदेवं मृतां मामुपधारय। प्राणदानान्महाबाहो चर धर्ममनुत्तमम्।।

na kariṣyasi cedevaṃ mṛtāṃ māmupadhāraya| prāṇadānānmahābāho cara dharmamanuttamam||

Verse 31

शरणं च प्रपन्नास्मि त्वामद्य पुरुषोत्तम। दीनाननाथान्कौन्तेय परिरक्षसि नित्यशः।।

śaraṇaṃ ca prapannāsmi tvāmadya puruṣottama| dīnānanāthānkaunteya parirakṣasi nityaśaḥ||

Verse 32

साऽहं शऱणमभ्येमि रोरवीमि च दुःखिता। याचे त्वां चाभिकामाहं तस्मात्कुरु मम प्रियम्। स त्वमात्मप्रदानेन सकामां कर्तुमर्हसि।।

sā'haṃ śaṟaṇamabhyemi roravīmi ca duḥkhitā| yāce tvāṃ cābhikāmāhaṃ tasmātkuru mama priyam| sa tvamātmapradānena sakāmāṃ kartumarhasi||

Verse 33

वैशंपायन उवाच। एवमुक्तस्तु कौन्तेयः पन्नगेश्वरकन्यया। कृतवांस्तत्तथा सर्वं धर्ममुद्दिश्य कारणम्।।

vaiśaṃpāyana uvāca| evamuktastu kaunteyaḥ pannageśvarakanyayā| kṛtavāṃstattathā sarvaṃ dharmamuddiśya kāraṇam||

Verse 34

स नागभवने रात्रिं तामुषित्वा प्रतापवान्। पुत्रमुत्पादयामास स तस्यां सुमनोहरम्।।

sa nāgabhavane rātriṃ tāmuṣitvā pratāpavān| putramutpādayāmāsa sa tasyāṃ sumanoharam||

Verse 35

इरावन्तं महाभागं महाबलपराक्रमम्। उदितेऽभ्युत्थितः सूर्ये कौरव्यस्य निवेशनात्।।

irāvantaṃ mahābhāgaṃ mahābalaparākramam| udite'bhyutthitaḥ sūrye kauravyasya niveśanāt||

Verse 36

आगतस्तु पुनस्तत्र गङ्गाद्वारं तया सह। परित्यज्य गता साध्वी उलूपी निजमन्दिरं।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि अर्जुनवनवासपर्वणि चतुस्त्रिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः।। 234 ।।

āgatastu punastatra gaṅgādvāraṃ tayā saha| parityajya gatā sādhvī ulūpī nijamandiraṃ|| || iti śrīmanmahābhārate ādiparvaṇi arjunavanavāsaparvaṇi catustriṃśadadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ|| 234 ||

Verse 37

दत्त्वा वरमजेयत्वं जले सर्वत्र भारत। साध्या जलचराः सर्वे भविष्यन्ति न संशयः।।

dattvā varamajeyatvaṃ jale sarvatra bhārata| sādhyā jalacarāḥ sarve bhaviṣyanti na saṃśayaḥ||