Adhyaya 233

Verse 1

तस्करैः कस्यचिद्ब्राह्मणस्य गोहरणम्।। 1 ।। चोरितानां गवां प्रत्याजिहीर्षया धनुर्ग्रहणार्थं द्रौपदीयुधिष्ठिराधिष्ठिते आयुधागारे अर्जुनस्य प्रवेशः।। 2 ।। वैशंपायन उवाच। एवं ते समयं कृत्वा न्यवसंस्तत्र पाण्डवाः। वशे शस्त्रप्रतापेन कुर्वन्तोऽन्यान्महीक्षितः।।

taskaraiḥ kasyacidbrāhmaṇasya goharaṇam|| 1 || coritānāṃ gavāṃ pratyājihīrṣayā dhanurgrahaṇārthaṃ draupadīyudhiṣṭhirādhiṣṭhite āyudhāgāre arjunasya praveśaḥ|| 2 || vaiśaṃpāyana uvāca| evaṃ te samayaṃ kṛtvā nyavasaṃstatra pāṇḍavāḥ| vaśe śastrapratāpena kurvanto'nyānmahīkṣitaḥ||

Verse 2

तेषां मनुजसिंहानां पञ्चानाममितौजसाम्। बभूव कृष्णा सर्वेषां पार्थानां वशवर्तिनी।।

teṣāṃ manujasiṃhānāṃ pañcānāmamitaujasām| babhūva kṛṣṇā sarveṣāṃ pārthānāṃ vaśavartinī||

Verse 3

ते तया तैश्च सा वीरैः पतिभिः सह पञ्चभिः। बभूव परमप्रीता नागैरिव सरस्वती।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि अर्जुनवनवासपर्वणि त्रयस्त्रिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः।। 233 ।।

te tayā taiśca sā vīraiḥ patibhiḥ saha pañcabhiḥ| babhūva paramaprītā nāgairiva sarasvatī|| || iti śrīmanmahābhārate ādiparvaṇi arjunavanavāsaparvaṇi trayastriṃśadadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ|| 233 ||

Verse 4

वर्तमानेषु धर्मेण पाण्डवेषु महात्मसु। व्यवर्धन्कुरवः सर्वे हीनदोषाः सुखान्विताः।।

vartamāneṣu dharmeṇa pāṇḍaveṣu mahātmasu| vyavardhankuravaḥ sarve hīnadoṣāḥ sukhānvitāḥ||

Verse 5

अथ दीर्घेण कालेन ब्राह्मणस्य विशांपते। कस्यचित्तस्करा जह्रुः केचिद्गा नृपसत्तम।।

atha dīrgheṇa kālena brāhmaṇasya viśāṃpate| kasyacittaskarā jahruḥ kecidgā nṛpasattama||

Verse 6

ह्रियमाणे धने तस्मिन्ब्राह्मणः क्रोधमूर्च्छितः। आगम्य खाण्डवप्रस्थमुदक्रोशत्स पाण्डवान्।।

hriyamāṇe dhane tasminbrāhmaṇaḥ krodhamūrcchitaḥ| āgamya khāṇḍavaprasthamudakrośatsa pāṇḍavān||

Verse 7

ह्रियते गोधनं क्षुद्रैर्नृशंसैरकृतात्मभिः। प्रसह्य चास्मद्विषयादभ्यधावत पाण्डवाः।।

hriyate godhanaṃ kṣudrairnṛśaṃsairakṛtātmabhiḥ| prasahya cāsmadviṣayādabhyadhāvata pāṇḍavāḥ||

Verse 8

ब्राह्मणस्य प्रशान्तस्य हविर्ध्वाङ्क्षैः प्रलुप्यते। शार्दूलस्य गुहां शून्यां नीचः क्रोष्टाभिमर्दति।।

brāhmaṇasya praśāntasya havirdhvāṅkṣaiḥ pralupyate| śārdūlasya guhāṃ śūnyāṃ nīcaḥ kroṣṭābhimardati||

Verse 9

अरक्षितारं राजानं बलिषद्भागहारिणम्। तमाहुः सर्वलोकस्य समग्रं पापचारिणम्।।

arakṣitāraṃ rājānaṃ baliṣadbhāgahāriṇam| tamāhuḥ sarvalokasya samagraṃ pāpacāriṇam||

Verse 10

ब्राह्मणस्वे हृते चोरैर्धर्मार्थे च विलोपिते। रोरूयमाणे च मयि क्रियतां हस्तधारणा।।

brāhmaṇasve hṛte corairdharmārthe ca vilopite| rorūyamāṇe ca mayi kriyatāṃ hastadhāraṇā||

Verse 11

वैशंपायन उवाच। रोरूयमाणस्याभ्याशे भृशं विप्रस्य पाण्डवः। तानि वाक्यानि शुश्राव कुन्तीपुत्रो धनञ्जयः।।

vaiśaṃpāyana uvāca| rorūyamāṇasyābhyāśe bhṛśaṃ viprasya pāṇḍavaḥ| tāni vākyāni śuśrāva kuntīputro dhanañjayaḥ||

Verse 12

श्रुत्वैव च महाबाहुर्मा भैरित्याह तं द्विजम्। आयुधानि च यत्रासन्पाण्डवानां महात्मनां।।

śrutvaiva ca mahābāhurmā bhairityāha taṃ dvijam| āyudhāni ca yatrāsanpāṇḍavānāṃ mahātmanāṃ||

Verse 13

कृष्णया सह तत्रास्ते धर्मराजो युधिष्ठिरः। संप्रवेशाय चाशक्तो गमनाय च पाण्डवः।।

kṛṣṇayā saha tatrāste dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ| saṃpraveśāya cāśakto gamanāya ca pāṇḍavaḥ||

Verse 14

तस्य चार्तस्य तैर्वाक्यैश्चोद्यमानः पुनःपुनः। आक्रन्दे तत्र कौन्तेयश्चिन्तयामास दुःखितः।।

tasya cārtasya tairvākyaiścodyamānaḥ punaḥpunaḥ| ākrande tatra kaunteyaścintayāmāsa duḥkhitaḥ||

Verse 15

ह्रियमाणे धने तस्मिन्ब्राह्मणस्य तपस्विनः। अश्रुप्रमार्जनं तस्य कर्तव्यमिति निश्चयः।।

hriyamāṇe dhane tasminbrāhmaṇasya tapasvinaḥ| aśrupramārjanaṃ tasya kartavyamiti niścayaḥ||

Verse 16

उपर्रेक्षणजोऽधर्मः सुमहान्स्यान्महीपतेः। यद्यस्य रुदतो द्वारि न करोम्यद्य रक्षणम्।। नागैर्गजवधूरिव इति ङ. पाठः।।

uparrekṣaṇajo'dharmaḥ sumahānsyānmahīpateḥ| yadyasya rudato dvāri na karomyadya rakṣaṇam|| nāgairgajavadhūriva iti ṅa. pāṭhaḥ||

Verse 17

अनास्तिक्यं च सर्वेषामस्माकमपि रक्षणे। प्रतितिष्ठेत लोकेऽस्मिन्नधर्मश्चैव नो भवेत्।। उपप्रेक्षणज उपेक्षाजन्यः।।

anāstikyaṃ ca sarveṣāmasmākamapi rakṣaṇe| pratitiṣṭheta loke'sminnadharmaścaiva no bhavet|| upaprekṣaṇaja upekṣājanyaḥ||

Verse 18

अनापृच्छय तु राजानं गते मयि न संशयः। अजातशत्रोर्नृपतेर्मयि चैवानृतं भवेत्।।

anāpṛcchaya tu rājānaṃ gate mayi na saṃśayaḥ| ajātaśatrornṛpatermayi caivānṛtaṃ bhavet||

Verse 19

अनुप्रवेशे राज्ञस्तु वनवासो भवेन्मम। सर्वमन्यत्परिहृतं धर्षणात्तु महीपतेः।।

anupraveśe rājñastu vanavāso bhavenmama| sarvamanyatparihṛtaṃ dharṣaṇāttu mahīpateḥ||

Verse 20

अधर्मो वै महानस्तु वने वा मरणं मम। शरीरस्य विनाशेन धर्म एव विशिष्यते।।

adharmo vai mahānastu vane vā maraṇaṃ mama| śarīrasya vināśena dharma eva viśiṣyate||

Verse 21

एवं विनिश्चित्य ततः कुन्तीपुत्रो धनञ्जयः। अनुप्रविश्य राजानमापृच्छय च विशांपते।।

evaṃ viniścitya tataḥ kuntīputro dhanañjayaḥ| anupraviśya rājānamāpṛcchaya ca viśāṃpate||

Verse 22

मुखमाच्छाद्य निबिडमुत्तरीयेण वाससा। अग्रजं चार्जुनो गेहादभिवाद्याशु निःसृतः।।

mukhamācchādya nibiḍamuttarīyeṇa vāsasā| agrajaṃ cārjuno gehādabhivādyāśu niḥsṛtaḥ||

Verse 23

धनुरादाय संहृष्टो ब्राह्मणं प्रत्यभाषत। ब्राह्मणा गम्यतां शीघ्रं यावत्परधनैर्षिणः।।

dhanurādāya saṃhṛṣṭo brāhmaṇaṃ pratyabhāṣata| brāhmaṇā gamyatāṃ śīghraṃ yāvatparadhanairṣiṇaḥ||

Verse 24

न दूरे ते गताः क्षुद्रास्तावद्गच्छावहे सह। यावन्निवर्तयाम्यद्य चोरहस्ताद्धनं तव।।

na dūre te gatāḥ kṣudrāstāvadgacchāvahe saha| yāvannivartayāmyadya corahastāddhanaṃ tava||

Verse 25

सोऽनुसृत्य महाबाहुर्धन्वी वर्मी रथी ध्वजी। शरैर्विध्वस्य तांश्चोरानवजित्य च तद्धनम्।।

so'nusṛtya mahābāhurdhanvī varmī rathī dhvajī| śarairvidhvasya tāṃścorānavajitya ca taddhanam||

Verse 26

ब्राह्मणं समुपाकृत्य यशः प्राप्य च पाण्डवः। ततस्तद्गेधनं पार्थो दत्त्वा तस्मै द्विजातये।।

brāhmaṇaṃ samupākṛtya yaśaḥ prāpya ca pāṇḍavaḥ| tatastadgedhanaṃ pārtho dattvā tasmai dvijātaye||

Verse 27

आजगाम पुरं वीरः सव्यसाची धनञ्जयः। सोऽभिवाद्य गुरून्सर्वान्सर्वैश्चाप्यभिनन्दितः।।

ājagāma puraṃ vīraḥ savyasācī dhanañjayaḥ| so'bhivādya gurūnsarvānsarvaiścāpyabhinanditaḥ||

Verse 28

धर्मराजमुवाचेदं व्रतमादिश मे प्रभो। समयः समतिक्रान्तो भवत्संदर्शने मया।।

dharmarājamuvācedaṃ vratamādiśa me prabho| samayaḥ samatikrānto bhavatsaṃdarśane mayā||

Verse 29

वनवासं गमिष्यामि समयो ह्येष नः कृतः। इत्युक्तो धर्मरास्तु सहसा वाक्यमप्रियम्।।

vanavāsaṃ gamiṣyāmi samayo hyeṣa naḥ kṛtaḥ| ityukto dharmarāstu sahasā vākyamapriyam||

Verse 30

कथमित्यब्रवीद्वाचा शोकार्तः सज्जमानया। युधिष्ठिरो गुडाकेशं भ्राता भ्रातरमच्युतम्।। अनास्तिक्यमास्तिक्याभावः।।

kathamityabravīdvācā śokārtaḥ sajjamānayā| yudhiṣṭhiro guḍākeśaṃ bhrātā bhrātaramacyutam|| anāstikyamāstikyābhāvaḥ||

Verse 31

उवाच दीनो राजा च धनञ्जयमिदं वचः। प्रमाणमस्मि यदि ते मत्तः शृणु वचोऽनघ।।

uvāca dīno rājā ca dhanañjayamidaṃ vacaḥ| pramāṇamasmi yadi te mattaḥ śṛṇu vaco'nagha||

Verse 32

अनुप्रवेशे यद्वीर कृतवांस्त्वं ममाप्रियम्। सर्वं तदनुजानामि व्यलीकं न च मे हृदि।।

anupraveśe yadvīra kṛtavāṃstvaṃ mamāpriyam| sarvaṃ tadanujānāmi vyalīkaṃ na ca me hṛdi||

Verse 33

गुरोरनुप्रवेशो हि नोपघातो यवीयसः। यवीयसोऽनुप्रवेशो ज्येष्ठस्य विधिलोपकः।।

guroranupraveśo hi nopaghāto yavīyasaḥ| yavīyaso'nupraveśo jyeṣṭhasya vidhilopakaḥ||

Verse 34

निवर्तस्व महाबाहो कुरुष्व वचनं मम। न हि ते धर्मलोपोऽस्ति न च ते धर्पणा कृता।।

nivartasva mahābāho kuruṣva vacanaṃ mama| na hi te dharmalopo'sti na ca te dharpaṇā kṛtā||

Verse 35

अर्जुन उवाच। न व्याजेन चरेद्धर्ममिति मे भवतः श्रुतम्। न सत्याद्विचलिष्यामि सत्येनायुधमालभे।।

arjuna uvāca| na vyājena careddharmamiti me bhavataḥ śrutam| na satyādvicaliṣyāmi satyenāyudhamālabhe||

Verse 36

वैशंपायन उवाच। सोऽभ्यनुज्ञाय राजानं वनचर्याय दीक्षितः। वने द्वादश मासांस्तु वासायानुजगाम ह।। सज्जमानया स्खलन्त्या।।

vaiśaṃpāyana uvāca| so'bhyanujñāya rājānaṃ vanacaryāya dīkṣitaḥ| vane dvādaśa māsāṃstu vāsāyānujagāma ha|| sajjamānayā skhalantyā||