Adhyaya 230

Verse 1

सुन्दोपसुन्दयोः दिग्विजयः कुरुक्षेत्रे निवासश्च।। 1 ।। नारद उवाच। उत्सवे वृत्तमात्रे तु त्रैलोक्याकाङ्क्षिणावुभौ। मन्त्रयित्वा ततः सेनां तावज्ञापयतां तदा।।

sundopasundayoḥ digvijayaḥ kurukṣetre nivāsaśca|| 1 || nārada uvāca| utsave vṛttamātre tu trailokyākāṅkṣiṇāvubhau| mantrayitvā tataḥ senāṃ tāvajñāpayatāṃ tadā||

Verse 2

सुहृद्भिरप्यनुज्ञातौ दैत्यैर्वृद्धैश्च मन्त्रिभिः। कृत्वा प्रास्थानिकं रात्रौ मघासु ययतुस्तदा।।

suhṛdbhirapyanujñātau daityairvṛddhaiśca mantribhiḥ| kṛtvā prāsthānikaṃ rātrau maghāsu yayatustadā||

Verse 3

गदापिट्टशधारिण्या शूलमुद्गरहस्तया। प्रस्थितौ सह वर्मिण्या महत्या दैत्यसेनया।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि विदुरागमनराज्यलाभपर्वणि त्रिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः।। 230 ।।

gadāpiṭṭaśadhāriṇyā śūlamudgarahastayā| prasthitau saha varmiṇyā mahatyā daityasenayā|| || iti śrīmanmahābhārate ādiparvaṇi vidurāgamanarājyalābhaparvaṇi triṃśadadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ|| 230 ||

Verse 4

मङ्गलैः स्तुतिभिश्चापि विजयप्रतिसंहितैः। चारणैः स्तूयमानौ तौ जग्मतुः परया मुदा।।

maṅgalaiḥ stutibhiścāpi vijayapratisaṃhitaiḥ| cāraṇaiḥ stūyamānau tau jagmatuḥ parayā mudā||

Verse 5

तावन्तरिक्षमुत्प्लुत्य दैत्यौ कामगमावुभौ। देवानामेव भवनं जग्मतुर्युद्दुर्मदौ।।

tāvantarikṣamutplutya daityau kāmagamāvubhau| devānāmeva bhavanaṃ jagmaturyuddurmadau||

Verse 6

तयोरागमनं ज्ञात्वा वरदानं च तत्प्रभोः। हित्वा त्रिविष्टपं जग्मुर्ब्रह्मलोकं ततः सुराः।।

tayorāgamanaṃ jñātvā varadānaṃ ca tatprabhoḥ| hitvā triviṣṭapaṃ jagmurbrahmalokaṃ tataḥ surāḥ||

Verse 7

ताविन्द्रलोकं निर्जित्य यक्षरक्षोगणांस्तदा। खेचराण्यपि भूतानि जघ्नतुस्तीव्रविक्रमौ।।

tāvindralokaṃ nirjitya yakṣarakṣogaṇāṃstadā| khecarāṇyapi bhūtāni jaghnatustīvravikramau||

Verse 8

अन्तर्भूमिगतान्नागाञ्जित्वा तौ च महारथौ। समुद्रवासिनीः सर्वा म्लेच्छजातीर्विजिग्यतुः।।

antarbhūmigatānnāgāñjitvā tau ca mahārathau| samudravāsinīḥ sarvā mlecchajātīrvijigyatuḥ||

Verse 9

ततः सर्वां महीं जेतुमारब्धावुग्रशासनौ। सैनिकांश्च समाहूय सुतीक्ष्णं वाक्यमूचतुः।।

tataḥ sarvāṃ mahīṃ jetumārabdhāvugraśāsanau| sainikāṃśca samāhūya sutīkṣṇaṃ vākyamūcatuḥ||

Verse 10

राजर्षयो महायज्ञैर्हव्यकव्यैर्द्विजातयः। तेजो बलं च देवानां वर्धन्ति श्रियं तथा।।

rājarṣayo mahāyajñairhavyakavyairdvijātayaḥ| tejo balaṃ ca devānāṃ vardhanti śriyaṃ tathā||

Verse 11

तेषामेवं प्रवृत्तानां सर्वेषामसुरद्विषाम्। संभूय सर्वैरस्माभिः कार्यः सर्वात्मना वधः।।

teṣāmevaṃ pravṛttānāṃ sarveṣāmasuradviṣām| saṃbhūya sarvairasmābhiḥ kāryaḥ sarvātmanā vadhaḥ||

Verse 12

एवं सर्वान्समादिश्य पूर्वतीरे महोदधेः। क्रूरां मतिं समास्थाय जग्मतुः सर्वतोमुखौ।।

evaṃ sarvānsamādiśya pūrvatīre mahodadheḥ| krūrāṃ matiṃ samāsthāya jagmatuḥ sarvatomukhau||

Verse 13

यज्ञैर्यजन्ति ये केचिद्याजयन्ति च ये द्विजाः। तान्सर्वान्प्रसभं हत्वा बलिनौ जग्मतुस्ततः।।

yajñairyajanti ye kecidyājayanti ca ye dvijāḥ| tānsarvānprasabhaṃ hatvā balinau jagmatustataḥ||

Verse 14

आश्रमेष्वग्निहोत्राणि मुनीनां भावितात्मनाम्। गृहीत्वा प्रक्षिपन्त्यप्सु विश्रब्धं सैनिकास्तयोः।।

āśrameṣvagnihotrāṇi munīnāṃ bhāvitātmanām| gṛhītvā prakṣipantyapsu viśrabdhaṃ sainikāstayoḥ||

Verse 15

तपोधनैश्च ये क्रुद्धैः शापा उक्ता महात्मभिः। नाक्रामन्त तयोस्तेऽपि वरदाननिराकृताः।।

tapodhanaiśca ye kruddhaiḥ śāpā uktā mahātmabhiḥ| nākrāmanta tayoste'pi varadānanirākṛtāḥ||

Verse 16

नाक्रामन्त यदा शापा बाणा मुक्ताः शिलास्विव। नियमान्संपरित्यज्य व्यद्रवन्त द्विजातयः।।

nākrāmanta yadā śāpā bāṇā muktāḥ śilāsviva| niyamānsaṃparityajya vyadravanta dvijātayaḥ||

Verse 17

पृथिव्यां ये तपःसिद्धा दान्ताः शमपरायणाः। तयोर्भयाद्दुद्रुवुस्ते वैनतेयादिवोरगाः।।

pṛthivyāṃ ye tapaḥsiddhā dāntāḥ śamaparāyaṇāḥ| tayorbhayāddudruvuste vainateyādivoragāḥ||

Verse 18

मथितैराश्रमैर्भग्नैर्विकीर्णकलशस्रुवैः। शून्यमासीज्जगत्सर्वं कालेनेव हतं तदा।।

mathitairāśramairbhagnairvikīrṇakalaśasruvaiḥ| śūnyamāsījjagatsarvaṃ kāleneva hataṃ tadā||

Verse 19

ततो राजन्नदृश्यद्भिर्ऋषिभिश्च महासुरौ। उभौ विनिश्चयं कृत्वा विकुर्वाते वधैषिणौ।। प्रस्थितौ सहधर्मिण्या इति ख.पाठः। जयमरणरूपतुल्यधर्म पत्येत्यर्थः। रत्नo।।

tato rājannadṛśyadbhirṛṣibhiśca mahāsurau| ubhau viniścayaṃ kṛtvā vikurvāte vadhaiṣiṇau|| prasthitau sahadharmiṇyā iti kha.pāṭhaḥ| jayamaraṇarūpatulyadharma patyetyarthaḥ| ratnao||

Verse 20

प्रभिन्नकरटौ मत्तौ भूत्वा कुञ्जररूपिणौ। संलीनमपि दुर्गेषु निन्यतुर्यमसादनम्।।

prabhinnakaraṭau mattau bhūtvā kuñjararūpiṇau| saṃlīnamapi durgeṣu ninyaturyamasādanam||

Verse 21

सिंहौ भूत्वा पुनर्व्याघ्रौ पुनश्चान्तर्हितावुभौ। तैस्तैरुपायैस्तौ क्रूरावृषीन्दृष्ट्वा निजघ्नतुः।।

siṃhau bhūtvā punarvyāghrau punaścāntarhitāvubhau| taistairupāyaistau krūrāvṛṣīndṛṣṭvā nijaghnatuḥ||

Verse 22

निवृत्तयज्ञस्वाध्याया प्रनष्टनृपतिद्विजा। उत्सन्नोत्सवयज्ञा च बभूव वसुधा तदा।।

nivṛttayajñasvādhyāyā pranaṣṭanṛpatidvijā| utsannotsavayajñā ca babhūva vasudhā tadā||

Verse 23

हाहाभूता भयार्ता च निवृत्तविपणापणा। निवृत्तदेवकार्या च पुण्योद्वाहविवर्जिता।।

hāhābhūtā bhayārtā ca nivṛttavipaṇāpaṇā| nivṛttadevakāryā ca puṇyodvāhavivarjitā||

Verse 24

निवृत्तकृषिगोरक्षा विध्वस्तनगराश्रमा। अस्थिकङ्कालसंकीर्णा भूर्बभूवोग्रदर्शना।।

nivṛttakṛṣigorakṣā vidhvastanagarāśramā| asthikaṅkālasaṃkīrṇā bhūrbabhūvogradarśanā||

Verse 25

निवृत्तपितृकार्यं च निर्वषट्कारमङ्गलम्। जगत्प्रतिभयाकारं दुष्प्रेक्ष्यमभवत्तदा।।

nivṛttapitṛkāryaṃ ca nirvaṣaṭkāramaṅgalam| jagatpratibhayākāraṃ duṣprekṣyamabhavattadā||

Verse 26

चन्द्रादित्यौ ग्रहास्तारा नक्षत्राणि दिवौकसः। जग्मुर्विषादं तत्कर्म दृष्ट्वा सुन्दोपसुन्दयोः।।

candrādityau grahāstārā nakṣatrāṇi divaukasaḥ| jagmurviṣādaṃ tatkarma dṛṣṭvā sundopasundayoḥ||

Verse 27

एवं सर्वा दिशो दैत्यौ जित्वा क्रूरेण कर्मणा। निःसपत्नौ कुरुक्षेत्रे निवेशमभिचक्रतुः।।

evaṃ sarvā diśo daityau jitvā krūreṇa karmaṇā| niḥsapatnau kurukṣetre niveśamabhicakratuḥ||