Adhyaya 23

Verse 1

गरुडोत्पत्तिः।। 1 ।। देवकृतस्तुत्या गरुडकृतं स्वतेजस्संहरणम्।। 2 ।। सौतिरुवाच। तं समुद्रमतिक्रम्य कद्रूर्विनतया सह। न्यपतत्तुरगाभ्याशे न चिरादिव शीघ्रगा।।

garuḍotpattiḥ|| 1 || devakṛtastutyā garuḍakṛtaṃ svatejassaṃharaṇam|| 2 || sautiruvāca| taṃ samudramatikramya kadrūrvinatayā saha| nyapatatturagābhyāśe na cirādiva śīghragā||

Verse 2

ततस्ते तं हयश्रेष्ठं ददृशाते महाजवम्। शशाङ्ककिरणप्रख्यं कालवालमुभे तदा।।

tataste taṃ hayaśreṣṭhaṃ dadṛśāte mahājavam| śaśāṅkakiraṇaprakhyaṃ kālavālamubhe tadā||

Verse 3

निशाम्य च बहून्वालान्कृष्णान्पुच्छसमाश्रितान्। विषण्णरूपां विनतां कद्रूर्दास्ये न्ययोजयत्।।

niśāmya ca bahūnvālānkṛṣṇānpucchasamāśritān| viṣaṇṇarūpāṃ vinatāṃ kadrūrdāsye nyayojayat||

Verse 4

ततः सा विनता तस्मिन्पणितेन पराजिता। अभवद्दुःखसंतप्ता दासीभावं समास्थिता।।

tataḥ sā vinatā tasminpaṇitena parājitā| abhavadduḥkhasaṃtaptā dāsībhāvaṃ samāsthitā||

Verse 5

एतस्मिन्नन्तरे चापि गरुडः काल आगते। विना मात्रा महातेजा विदार्याण्डमजायत।।

etasminnantare cāpi garuḍaḥ kāla āgate| vinā mātrā mahātejā vidāryāṇḍamajāyata||

Verse 6

महासत्त्वबलोपेतः सर्वा विद्योतयन्दिशः। कामरूपः कामगमः कामवीर्यो विहंगमः।।

mahāsattvabalopetaḥ sarvā vidyotayandiśaḥ| kāmarūpaḥ kāmagamaḥ kāmavīryo vihaṃgamaḥ||

Verse 7

अग्निराशिरिवोद्भासन्समिद्धोऽतिभयंकरः। विद्युद्विस्पष्टपिङ्गाक्षो युगान्ताग्निसमप्रभः।।

agnirāśirivodbhāsansamiddho'tibhayaṃkaraḥ| vidyudvispaṣṭapiṅgākṣo yugāntāgnisamaprabhaḥ||

Verse 8

प्रवृद्धः सहसा पक्षी महाकायो नभोगतः। घोरो घोरस्वनो रौद्रो वह्निरौर्व इवापरः।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि आस्तीकपर्वणि त्रयोविंशोऽध्यायः।। 23 ।। -23-2 शशाङ्ककिरणवत्प्रख्या दीप्तिर्यस्य तं तादृशमपि कालवालं कृष्णकेशम्।।

pravṛddhaḥ sahasā pakṣī mahākāyo nabhogataḥ| ghoro ghorasvano raudro vahniraurva ivāparaḥ|| || iti śrīmanmahābhārate ādiparvaṇi āstīkaparvaṇi trayoviṃśo'dhyāyaḥ|| 23 || -23-2 śaśāṅkakiraṇavatprakhyā dīptiryasya taṃ tādṛśamapi kālavālaṃ kṛṣṇakeśam||

Verse 9

तं दृष्ट्वा शरणं जग्मुर्देवाः सर्वे विभावसुम्। प्रमिपत्याब्रुवंश्चैनमासीनं विश्वरूपिणम्।। और्वो वडवाग्निः।।

taṃ dṛṣṭvā śaraṇaṃ jagmurdevāḥ sarve vibhāvasum| pramipatyābruvaṃścainamāsīnaṃ viśvarūpiṇam|| aurvo vaḍavāgniḥ||

Verse 10

अग्ने मा त्वं प्रवर्धिष्ठाः कच्चिन्नो न दिधक्षसि। असौ हि राशिः सुमहान्समिद्धस्तव सर्पति।। विभावसुं अग्निम्।।

agne mā tvaṃ pravardhiṣṭhāḥ kaccinno na didhakṣasi| asau hi rāśiḥ sumahānsamiddhastava sarpati|| vibhāvasuṃ agnim||

Verse 11

अग्निरुवाच। नैतदेवं यथा यूयं मन्यध्वमसुरार्दनाः। गरुडो बलवानेष मम तुल्यश्च तेजसा।।

agniruvāca| naitadevaṃ yathā yūyaṃ manyadhvamasurārdanāḥ| garuḍo balavāneṣa mama tulyaśca tejasā||

Verse 12

जातः परमतेजस्वी विनतानन्दवर्धनः। तेजोराशिमिमं दृष्ट्वा युष्मान्मोहः समाविशत्।।

jātaḥ paramatejasvī vinatānandavardhanaḥ| tejorāśimimaṃ dṛṣṭvā yuṣmānmohaḥ samāviśat||

Verse 13

नागक्षयकरश्चै काश्यपेयो महाबलः। देवानां च हिते युक्तस्त्वहितो दैत्यरक्षसाम्।।

nāgakṣayakaraścai kāśyapeyo mahābalaḥ| devānāṃ ca hite yuktastvahito daityarakṣasām||

Verse 14

न भीः कार्या कथं चात्र पश्यध्वं सहिता मया। सौतिरुवाच। एवमुक्तास्तदा गत्वा गरुडं वाग्भिरस्तुवन्।।

na bhīḥ kāryā kathaṃ cātra paśyadhvaṃ sahitā mayā| sautiruvāca| evamuktāstadā gatvā garuḍaṃ vāgbhirastuvan||

Verse 15

ते दूरादभ्युपेत्यैनं देवाः सर्षिगणास्तदा। देवा ऊचुः। त्वमृषिस्त्वं महाभागस्त्वं देवः पतगेश्वरः।।

te dūrādabhyupetyainaṃ devāḥ sarṣigaṇāstadā| devā ūcuḥ| tvamṛṣistvaṃ mahābhāgastvaṃ devaḥ patageśvaraḥ||

Verse 16

त्वं प्रभुस्तपनः सूर्यः परमेष्ठी प्रजापतिः। त्वमिन्द्रस्त्वं हयमुखस्त्वं शर्वस्त्वं जगत्पतिः।।

tvaṃ prabhustapanaḥ sūryaḥ parameṣṭhī prajāpatiḥ| tvamindrastvaṃ hayamukhastvaṃ śarvastvaṃ jagatpatiḥ||

Verse 17

त्वं मुखं पद्मजी विप्रस्त्वमग्निः पवनस्तथा। त्वं हि धाता विधाता च त्वं विष्णुः सुरसत्तमः।।

tvaṃ mukhaṃ padmajī viprastvamagniḥ pavanastathā| tvaṃ hi dhātā vidhātā ca tvaṃ viṣṇuḥ surasattamaḥ||

Verse 18

त्वं महानभिभूः शश्वदमृतं त्वं महद्यशः। त्वं प्रभास्त्वमभिप्रेतं त्वं नस्त्राणमनुत्तमम्।।

tvaṃ mahānabhibhūḥ śaśvadamṛtaṃ tvaṃ mahadyaśaḥ| tvaṃ prabhāstvamabhipretaṃ tvaṃ nastrāṇamanuttamam||

Verse 19

ह्यनागतं चोपगतं च सर्वम्।।

hyanāgataṃ copagataṃ ca sarvam||

Verse 20

त्वमुत्तमः सर्वमिदं चराचरं गभस्तिभिर्भानुरिवावभाससे। समाक्षिपन्भानुमतः प्रभां मुहु- स्त्वमन्तकः सर्वमिदं ध्रुवाध्रुवम्।।

tvamuttamaḥ sarvamidaṃ carācaraṃ gabhastibhirbhānurivāvabhāsase| samākṣipanbhānumataḥ prabhāṃ muhu- stvamantakaḥ sarvamidaṃ dhruvādhruvam||

Verse 21

दिवाकरः परिकुपितो यथा दहे- त्प्रजास्तथा दहसि हुताशनप्रभ। भयंकरः प्रलय इवाग्निरुत्थितो विनाशयन्युगपरिवर्तनान्तकृत्।।

divākaraḥ parikupito yathā dahe- tprajāstathā dahasi hutāśanaprabha| bhayaṃkaraḥ pralaya ivāgnirutthito vināśayanyugaparivartanāntakṛt||

Verse 22

खगेश्वरं शरणमुपागता वयं महौजसं ज्वलनसमानवर्चसम्। तडित्प्रभं वितिमिरमभ्रगोचरं महाबलं गरुडमुपेत्य खेचरम्।।

khageśvaraṃ śaraṇamupāgatā vayaṃ mahaujasaṃ jvalanasamānavarcasam| taḍitprabhaṃ vitimiramabhragocaraṃ mahābalaṃ garuḍamupetya khecaram||

Verse 23

परावरं वरदमजय्यविक्रमं तवौजस सर्वमिदं प्रतापितम्। जगत्प्रभो तप्तसुवर्णवर्चसा त्वं पाहि सर्वांश्च सुरान्महात्मनः।।

parāvaraṃ varadamajayyavikramaṃ tavaujasa sarvamidaṃ pratāpitam| jagatprabho taptasuvarṇavarcasā tvaṃ pāhi sarvāṃśca surānmahātmanaḥ||

Verse 24

भयान्विता नभसि विमानगामिनो विमानिता विपथगतिं प्रयान्ति ते। ऋषेः सुतस्त्वमसि दयावतः प्रभो महात्मनः खगवर कश्यपस्य ह।।

bhayānvitā nabhasi vimānagāmino vimānitā vipathagatiṃ prayānti te| ṛṣeḥ sutastvamasi dayāvataḥ prabho mahātmanaḥ khagavara kaśyapasya ha||

Verse 25

स मा क्रुधः कुरु जगतो दयां परां त्वमीश्वरः प्रशममुपैहि पाहि नः। महाशनिस्फुरितसमस्वनेन ते दिशोऽम्बरं त्रिदिवमियं च मेदिनी।। अग्ने मात्वमिति देवानां भ्रमवर्णनं अग्निगरुडयोरति सादृश्यकथनार्थम्।।

sa mā krudhaḥ kuru jagato dayāṃ parāṃ tvamīśvaraḥ praśamamupaihi pāhi naḥ| mahāśanisphuritasamasvanena te diśo'mbaraṃ tridivamiyaṃ ca medinī|| agne mātvamiti devānāṃ bhramavarṇanaṃ agnigaruḍayorati sādṛśyakathanārtham||

Verse 26

शिवश्च नो भव भगवन्सुखावहः।। चलन्तीत्युत्तरादपकृष्यते।।

śivaśca no bhava bhagavansukhāvahaḥ|| calantītyuttarādapakṛṣyate||

Verse 27

सौतिरुवाच। एवं स्तुतः सुपर्णस्तु देवैः सर्षिगणैस्तदा। तेजसः प्रतिसंहारमात्मनः स चकार ह।।

sautiruvāca| evaṃ stutaḥ suparṇastu devaiḥ sarṣigaṇaistadā| tejasaḥ pratisaṃhāramātmanaḥ sa cakāra ha||