Adhyaya 24

Verse 1

राहुणा कृतोपद्रवस्य सूर्यस्य क्रोधः।। 1 ।। ब्रह्माज्ञयाऽरुणस्य सूर्यसारथ्यकरणम्।। 2 ।। सौतिरुवाच। स श्रुत्वाऽथात्मनो देहं सुपर्णः प्रेक्ष्य च स्वयम्। शरीरप्रतिसंहारमात्मनः संप्रचक्रमे।।

rāhuṇā kṛtopadravasya sūryasya krodhaḥ|| 1 || brahmājñayā'ruṇasya sūryasārathyakaraṇam|| 2 || sautiruvāca| sa śrutvā'thātmano dehaṃ suparṇaḥ prekṣya ca svayam| śarīrapratisaṃhāramātmanaḥ saṃpracakrame||

Verse 2

सुपर्ण उवाच। न मे सर्वाणि भूतानि विभियुर्देहदर्शनात्। भीमरूपात्समुद्विग्रास्तस्मात्तेजस्तु संहरे।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि आस्तीकपर्वणि चतुर्विंशोऽध्यायः।। 24 ।।

suparṇa uvāca| na me sarvāṇi bhūtāni vibhiyurdehadarśanāt| bhīmarūpātsamudvigrāstasmāttejastu saṃhare|| || iti śrīmanmahābhārate ādiparvaṇi āstīkaparvaṇi caturviṃśo'dhyāyaḥ|| 24 ||

Verse 3

सौतिरुवाच। ततः कामगमः पक्षी कामवीर्यो विहंगमः। अरुणं चात्मनः पृष्ठमारोप्य स पितुर्गृहात्।।

sautiruvāca| tataḥ kāmagamaḥ pakṣī kāmavīryo vihaṃgamaḥ| aruṇaṃ cātmanaḥ pṛṣṭhamāropya sa piturgṛhāt||

Verse 4

मातुरन्तिकमागच्छत्परं तीरं महोदधेः। तत्रारुणश्च निक्षिप्तो पुरोदेशे महाद्युतेः।।

māturantikamāgacchatparaṃ tīraṃ mahodadheḥ| tatrāruṇaśca nikṣipto purodeśe mahādyuteḥ||

Verse 5

सूर्यस्तेजोभिरत्युग्रैर्लोकान्दग्धुमना यदा। रुरुरुवाच। किमर्थं भगवान्सूर्यो लोकान्दग्धुमनास्तदा।।

sūryastejobhiratyugrairlokāndagdhumanā yadā| rururuvāca| kimarthaṃ bhagavānsūryo lokāndagdhumanāstadā||

Verse 6

किमस्तापहृतं देवैर्येनमं मन्युराविशत्। प्रमतिरुवाच। चन्द्रार्काभ्यां यदा राहुराख्यातो ह्यमृतं पिबन्।।

kimastāpahṛtaṃ devairyenamaṃ manyurāviśat| pramatiruvāca| candrārkābhyāṃ yadā rāhurākhyāto hyamṛtaṃ piban||

Verse 7

वैरानुबन्धं कृतवांश्चन्द्रादित्यौ तदाऽनघ। बाध्यमानं ग्रहेणाथ ह्यादित्यं मन्युराविशत्।। समुद्विग्नाः समुद्विग्नानि।।

vairānubandhaṃ kṛtavāṃścandrādityau tadā'nagha| bādhyamānaṃ graheṇātha hyādityaṃ manyurāviśat|| samudvignāḥ samudvignāni||

Verse 8

सुरार्थाय समुत्पन्नो रोषो राहोस्तु मां प्रति। बह्वनर्थकरं पापमेकोऽहं समवाप्नुयाम्।।

surārthāya samutpanno roṣo rāhostu māṃ prati| bahvanarthakaraṃ pāpameko'haṃ samavāpnuyām||

Verse 9

सहाय एव कार्येषु न च कृच्छ्रेषु दृश्यते। पश्यन्ति ग्रस्यमानं मां सहन्ते वै दिवौकसः।।

sahāya eva kāryeṣu na ca kṛcchreṣu dṛśyate| paśyanti grasyamānaṃ māṃ sahante vai divaukasaḥ||

Verse 10

तस्माल्लोकविनाशार्थं ह्यवतिष्ठे न संशयः। एवं कृतमतिः सूर्यो ह्यस्तमभ्यगमद्गिरिम्।।

tasmāllokavināśārthaṃ hyavatiṣṭhe na saṃśayaḥ| evaṃ kṛtamatiḥ sūryo hyastamabhyagamadgirim||

Verse 11

तस्माल्लोकविनाशाय संतापयत भास्करः। ततो देवानुपागम्य प्रोचुरेवं महर्षयः।।

tasmāllokavināśāya saṃtāpayata bhāskaraḥ| tato devānupāgamya procurevaṃ maharṣayaḥ||

Verse 12

आद्यार्धरात्रसमये सर्वलोकभयावहः। उत्पत्स्यते महान्दाहस्त्रैलोक्यस्य विनाशनः।। चन्द्रादित्यौ प्रतीति शेषः।।

ādyārdharātrasamaye sarvalokabhayāvahaḥ| utpatsyate mahāndāhastrailokyasya vināśanaḥ|| candrādityau pratīti śeṣaḥ||

Verse 13

ततो देवाः सर्षिगणा उपगम्य पितामहम्। अब्रुवन्किमिवेहाद्य महद्दाहकृतं भयम्।।

tato devāḥ sarṣigaṇā upagamya pitāmaham| abruvankimivehādya mahaddāhakṛtaṃ bhayam||

Verse 14

न तावद्दृश्यते सूर्यः क्षयोऽयं प्रतिभाति च। उदिते भगवन्भानौ कथनेतद्भविष्यति।।

na tāvaddṛśyate sūryaḥ kṣayo'yaṃ pratibhāti ca| udite bhagavanbhānau kathanetadbhaviṣyati||

Verse 15

पितामह उवाच। एष लोकविनाशाय रविरुद्यन्तुमुद्यतः। दृश्यन्नेव हि लोकान्स भस्मराशीकरिष्यति।।

pitāmaha uvāca| eṣa lokavināśāya ravirudyantumudyataḥ| dṛśyanneva hi lokānsa bhasmarāśīkariṣyati||

Verse 16

तस्य प्रतिविधानं च विहितं पूर्वमेव हि। कश्यपस्य सुतो धीमानरुणेत्यभिविश्रुतः।।

tasya pratividhānaṃ ca vihitaṃ pūrvameva hi| kaśyapasya suto dhīmānaruṇetyabhiviśrutaḥ||

Verse 17

महाकायो महातेजाः स स्थास्यति पुरो रवेः। करिष्यति च सारथ्यं तेजश्चास्य हरिष्यति।।

mahākāyo mahātejāḥ sa sthāsyati puro raveḥ| kariṣyati ca sārathyaṃ tejaścāsya hariṣyati||

Verse 18

लोकानां स्वस्ति चैवं स्यादृषीणां च दिवौकसाम्। प्रमतिरुवाच। ततः पितामहाज्ञातः सर्वं चक्रे तदाऽरुणः।।

lokānāṃ svasti caivaṃ syādṛṣīṇāṃ ca divaukasām| pramatiruvāca| tataḥ pitāmahājñātaḥ sarvaṃ cakre tadā'ruṇaḥ||

Verse 19

उदितश्चैव सविता ह्यरुणेन समावृतः। एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्सूर्यं मन्युराविशत्।।

uditaścaiva savitā hyaruṇena samāvṛtaḥ| etatte sarvamākhyātaṃ yatsūryaṃ manyurāviśat||

Verse 20

अरुणश्च यथैवास्य सारथ्यमकरोत्प्रभुः। भूय एवापरं प्रश्नं शृणु पूर्वमुदाहृतम्।।

aruṇaśca yathaivāsya sārathyamakarotprabhuḥ| bhūya evāparaṃ praśnaṃ śṛṇu pūrvamudāhṛtam||