Adhyaya 221

Verse 1

दुर्योधनं प्रति कर्णोनोक्तं श्रुतवतो धृतराष्ट्रस्य भीष्मादिभिः सह मन्त्रणम्।। 1 ।। कर्ण उवाच। दुर्योधन तव प्रज्ञा न सम्यगिति मे मतिः। न ह्युपायेन ते शक्याः पाण्डवाः कुरुवर्धन।।

duryodhanaṃ prati karṇonoktaṃ śrutavato dhṛtarāṣṭrasya bhīṣmādibhiḥ saha mantraṇam|| 1 || karṇa uvāca| duryodhana tava prajñā na samyagiti me matiḥ| na hyupāyena te śakyāḥ pāṇḍavāḥ kuruvardhana||

Verse 2

पूर्वमेव हि ते सूक्ष्मैरुपायैर्यतितास्त्वया। निग्रहीतुं तदा वीर न चैव शकितास्त्वया।।

pūrvameva hi te sūkṣmairupāyairyatitāstvayā| nigrahītuṃ tadā vīra na caiva śakitāstvayā||

Verse 3

इहैव वर्तमानास्ते समीपे तव पार्थिव। अजातपक्षाः शिशवः शकिता नैव बाधितुम्।।

ihaiva vartamānāste samīpe tava pārthiva| ajātapakṣāḥ śiśavaḥ śakitā naiva bādhitum||

Verse 4

जातपक्षा विदेशस्था विवृद्धाः सर्वशोऽद्य ते। नोपायसाध्याः कौन्तेया ममैषा मतिरच्युता।।

jātapakṣā videśasthā vivṛddhāḥ sarvaśo'dya te| nopāyasādhyāḥ kaunteyā mamaiṣā matiracyutā||

Verse 5

न च ते व्यसनैर्योक्तुं शक्या दिष्टकृतेन च। शकिताश्चेप्सवश्चैव पितृपैतामहं पदम्।।

na ca te vyasanairyoktuṃ śakyā diṣṭakṛtena ca| śakitāścepsavaścaiva pitṛpaitāmahaṃ padam||

Verse 6

परस्परेण भेदश्च नाधातुं तेषु शक्यते। एकस्यां ये रताः पत्न्यां न भिद्यन्ते परस्परम्।।

paraspareṇa bhedaśca nādhātuṃ teṣu śakyate| ekasyāṃ ye ratāḥ patnyāṃ na bhidyante parasparam||

Verse 7

न चापि कृष्णा शक्येत तेभ्यो भेदयितुं परैः। परिद्यूनान्वृतवती किमुताद्य मृजावतः।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि विदुरागमनराज्यलाभपर्वणि एकविंशत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः।। 221 ।।

na cāpi kṛṣṇā śakyeta tebhyo bhedayituṃ paraiḥ| paridyūnānvṛtavatī kimutādya mṛjāvataḥ|| || iti śrīmanmahābhārate ādiparvaṇi vidurāgamanarājyalābhaparvaṇi ekaviṃśatyadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ|| 221 ||

Verse 8

ईप्सितश्च गुणः स्त्रीणामेकस्या बहुभर्तृता। तं च प्राप्तवती कृष्णा न सा भेदयितुं क्षमा।।

īpsitaśca guṇaḥ strīṇāmekasyā bahubhartṛtā| taṃ ca prāptavatī kṛṣṇā na sā bhedayituṃ kṣamā||

Verse 9

आर्यव्रतश्च पाञ्चाल्यो न स राजा धनप्रियः। न संत्यक्ष्यति कौन्तेयान्राज्यदानैरपि ध्रुवम्।।

āryavrataśca pāñcālyo na sa rājā dhanapriyaḥ| na saṃtyakṣyati kaunteyānrājyadānairapi dhruvam||

Verse 10

तथाऽस्म पुत्रो गुणवाननुरक्तश्च पाण्डवान्। तस्मान्नोपायसाध्यांस्तानहं मन्ये कथंचन।।

tathā'sma putro guṇavānanuraktaśca pāṇḍavān| tasmānnopāyasādhyāṃstānahaṃ manye kathaṃcana||

Verse 11

इदं त्वद्य क्षमं कर्तुमस्माकं पुरुषर्षभ। यावन्न कृतमूलास्ते पाण्डवेया विशांपते।।

idaṃ tvadya kṣamaṃ kartumasmākaṃ puruṣarṣabha| yāvanna kṛtamūlāste pāṇḍaveyā viśāṃpate||

Verse 12

तावत्प्रहरणीयास्ते तत्तुभ्यं तात रोचताम्। अस्मत्पक्षो महान्यावद्यावत्पाञ्चालको लघुः। तावत्प्रहरणं तेषां क्रियतां मा विचारय।।

tāvatpraharaṇīyāste tattubhyaṃ tāta rocatām| asmatpakṣo mahānyāvadyāvatpāñcālako laghuḥ| tāvatpraharaṇaṃ teṣāṃ kriyatāṃ mā vicāraya||

Verse 13

वाहनानि प्रभूतानि मित्राणि च कुलानि च। यावन्न तेषां गान्धारे तावद्विक्रम पार्थिव।।

vāhanāni prabhūtāni mitrāṇi ca kulāni ca| yāvanna teṣāṃ gāndhāre tāvadvikrama pārthiva||

Verse 14

यावच्च राजा पाञ्चाल्यो नोद्यमे कुरुते मनः। सह पुत्रैर्महावीर्यैस्तावद्विक्रम पार्थिव।।

yāvacca rājā pāñcālyo nodyame kurute manaḥ| saha putrairmahāvīryaistāvadvikrama pārthiva||

Verse 15

यावन्नायाति वार्ष्णेयः कर्षन्यादववाहिनीम्। राज्यार्थे पाण्डवेयानां पाञ्चाल्यसदनं प्रति।।

yāvannāyāti vārṣṇeyaḥ karṣanyādavavāhinīm| rājyārthe pāṇḍaveyānāṃ pāñcālyasadanaṃ prati||

Verse 16

वसूनि विविधान्भोगान्राज्यमेव च केवलम्। नात्याज्यमस्ति कृष्णस्य पाण्डवार्थे कथंचन।।

vasūni vividhānbhogānrājyameva ca kevalam| nātyājyamasti kṛṣṇasya pāṇḍavārthe kathaṃcana||

Verse 17

विक्रमेण मही प्राप्ता भरतेन महात्मना। विक्रमेण च लोकांस्त्रीञ्जितवान्पाकशासनः।।

vikrameṇa mahī prāptā bharatena mahātmanā| vikrameṇa ca lokāṃstrīñjitavānpākaśāsanaḥ||

Verse 18

विक्रमं च प्रशंसन्ति क्षत्रियस्य विशांपते। स्वको हि धर्मः शूराणां विक्रमः पार्थिवर्षभ।।

vikramaṃ ca praśaṃsanti kṣatriyasya viśāṃpate| svako hi dharmaḥ śūrāṇāṃ vikramaḥ pārthivarṣabha||

Verse 19

ते बलेन वयं राजन्महता चतुरङ्गिणा। प्रमथ्य द्रुपदं शीघ्रमानयामेह पाण्डवान्।।

te balena vayaṃ rājanmahatā caturaṅgiṇā| pramathya drupadaṃ śīghramānayāmeha pāṇḍavān||

Verse 20

न हि साम्ना न दानेन न भदेन च पाण्डवाः। शक्याः साधयितुं तस्माद्विक्रमेणैव ताञ्जहि।।

na hi sāmnā na dānena na bhadena ca pāṇḍavāḥ| śakyāḥ sādhayituṃ tasmādvikrameṇaiva tāñjahi||

Verse 21

तान्विक्रमेण जित्वेमामखिलां भुङ्क्ष्व मेदिनीम्। अतो नान्यं प्रपश्यामि कार्योपायं जनाधिप।।

tānvikrameṇa jitvemāmakhilāṃ bhuṅkṣva medinīm| ato nānyaṃ prapaśyāmi kāryopāyaṃ janādhipa||

Verse 22

वैशंपायन उवाच। श्रुत्वा तु राधेयवचो धृतराष्ट्रः प्रतापवान्। अभिपूज्य ततः पश्चादिदं वचनमब्रवीत्।।

vaiśaṃpāyana uvāca| śrutvā tu rādheyavaco dhṛtarāṣṭraḥ pratāpavān| abhipūjya tataḥ paścādidaṃ vacanamabravīt||

Verse 23

उपपन्नं महाप्राज्ञे कृतास्त्रे सूतनन्दने। त्वयि विक्रमसंपन्नमिदं वचनमीदृशम्।।

upapannaṃ mahāprājñe kṛtāstre sūtanandane| tvayi vikramasaṃpannamidaṃ vacanamīdṛśam||

Verse 24

भूय एव तु भीष्मश्च द्रोणो विदुर एव च। युवां च कुरुतं बुद्धिं भवेद्या नः सुखोदया।।

bhūya eva tu bhīṣmaśca droṇo vidura eva ca| yuvāṃ ca kurutaṃ buddhiṃ bhavedyā naḥ sukhodayā||

Verse 25

तत आनाय्य तान्सर्वान्मन्त्रिणः सुमहायशाः। धृतराष्ट्रो महाराज मन्त्रयामास वै तदा।।

tata ānāyya tānsarvānmantriṇaḥ sumahāyaśāḥ| dhṛtarāṣṭro mahārāja mantrayāmāsa vai tadā||