Adhyaya 220

Verse 1

धृतराष्ट्रदुर्योधनसंवादः।। 1 ।। वैशंपायन उवाच। दुर्योधनेनैवमुक्तः कर्णेन च विशांपते। पुत्रं च सूतपुत्रं च धृतराष्ट्रोऽब्रवीदिदम्।।

dhṛtarāṣṭraduryodhanasaṃvādaḥ|| 1 || vaiśaṃpāyana uvāca| duryodhanenaivamuktaḥ karṇena ca viśāṃpate| putraṃ ca sūtaputraṃ ca dhṛtarāṣṭro'bravīdidam||

Verse 2

धृतराष्ट्र उवाच। अहमप्येवमेवैतच्चिकीर्षामि यथा युवाम्। विवेक्तुं नाहमिच्छामि त्वाकारं विदुरं प्रति।।

dhṛtarāṣṭra uvāca| ahamapyevamevaitaccikīrṣāmi yathā yuvām| vivektuṃ nāhamicchāmi tvākāraṃ viduraṃ prati||

Verse 3

ततस्तेषां गुणानेव कीर्तयामि विशेषतः। नावबुध्येत विदुरो ममाभिप्रायमिङ्गितैः।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि विदुरागमनराज्यलाभपर्वणि विंशत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः।। 220 ।।

tatasteṣāṃ guṇāneva kīrtayāmi viśeṣataḥ| nāvabudhyeta viduro mamābhiprāyamiṅgitaiḥ|| || iti śrīmanmahābhārate ādiparvaṇi vidurāgamanarājyalābhaparvaṇi viṃśatyadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ|| 220 ||

Verse 4

यच्च त्वं मन्यसे प्राप्तं तद्ब्रवीहि सुयोधन। राधेय मन्यसे यच्च प्राप्तकालं वदाशु मे।।

yacca tvaṃ manyase prāptaṃ tadbravīhi suyodhana| rādheya manyase yacca prāptakālaṃ vadāśu me||

Verse 5

दुर्योधन उवाच। अद्य तान्कुशलैर्विप्रैः सुगुप्तैराप्तकारिभिः। कुन्तीपुत्रान्भेदयामो माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ।।

duryodhana uvāca| adya tānkuśalairvipraiḥ suguptairāptakāribhiḥ| kuntīputrānbhedayāmo mādrīputrau ca pāṇḍavau||

Verse 6

अथवा द्रुपदो राजा महद्भिर्वित्तसंचयैः। पुत्राश्चास्य प्रलोभ्यन्ताममात्याश्चैव सर्वशः।।

athavā drupado rājā mahadbhirvittasaṃcayaiḥ| putrāścāsya pralobhyantāmamātyāścaiva sarvaśaḥ||

Verse 7

परित्यजेद्यथा राजा कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम्। अथ तत्रैव वा तेषां निवासं रोचयन्तु ते।।

parityajedyathā rājā kuntīputraṃ yudhiṣṭhiram| atha tatraiva vā teṣāṃ nivāsaṃ rocayantu te||

Verse 8

इहैषां दोषवद्वासं वर्णयन्तु पृथक्पृथक्। ते भिद्यमानास्तत्रैव मनः कुर्वन्तु पाण्डवाः।।

ihaiṣāṃ doṣavadvāsaṃ varṇayantu pṛthakpṛthak| te bhidyamānāstatraiva manaḥ kurvantu pāṇḍavāḥ||

Verse 9

अथवा कुशळाः केचिदुपायनिपुणा नराः। इतरेतरतः पार्थान्भेदयन्त्वनुरागतः।।

athavā kuśaḻāḥ kecidupāyanipuṇā narāḥ| itaretarataḥ pārthānbhedayantvanurāgataḥ||

Verse 10

व्युत्थापयन्तु वा कृष्णां बहुत्वात्सुकरं हि तत्। अथवा पाण्डवांस्तस्यां भेदयन्तु ततश्च ताम्।।

vyutthāpayantu vā kṛṣṇāṃ bahutvātsukaraṃ hi tat| athavā pāṇḍavāṃstasyāṃ bhedayantu tataśca tām||

Verse 11

भीमसेनस्य वा राजन्नुपायकुशलैर्नरैः। मृत्युर्विधीयतां छन्नैः स हि तेषां बलाधिकः।।

bhīmasenasya vā rājannupāyakuśalairnaraiḥ| mṛtyurvidhīyatāṃ channaiḥ sa hi teṣāṃ balādhikaḥ||

Verse 12

तमाश्रित्य हि कौन्तेयः पुरा चास्मान्न मन्यते। सहि तीक्ष्णश्च शूरश्च तेषां चैव परायणम्।।

tamāśritya hi kaunteyaḥ purā cāsmānna manyate| sahi tīkṣṇaśca śūraśca teṣāṃ caiva parāyaṇam||

Verse 13

तस्मिंस्त्वभिहते राजन्हतोत्साहा हतौजसः। यतिष्यन्ते न राज्याय स हि तेषां व्यपाश्रयः।।

tasmiṃstvabhihate rājanhatotsāhā hataujasaḥ| yatiṣyante na rājyāya sa hi teṣāṃ vyapāśrayaḥ||

Verse 14

अजेयो ह्यर्जुनः सङ्ख्ये पृष्ठगोपे वृकोदरे। तमृते फाल्गुनो युद्धे राधेयस्य न पादभाक्।।

ajeyo hyarjunaḥ saṅkhye pṛṣṭhagope vṛkodare| tamṛte phālguno yuddhe rādheyasya na pādabhāk||

Verse 15

ते जानानास्तु दौर्बल्यं भीमसेनमृते महत्। अस्मान्बलवतो ज्ञात्वा न यतिष्यन्ति दुर्बलाः।।

te jānānāstu daurbalyaṃ bhīmasenamṛte mahat| asmānbalavato jñātvā na yatiṣyanti durbalāḥ||

Verse 16

इहागतेषु वा तेषु निदेशवशवर्तिषु। प्रवर्तिष्यामहे राजन्यथाशास्त्रं निबर्हणम्।।

ihāgateṣu vā teṣu nideśavaśavartiṣu| pravartiṣyāmahe rājanyathāśāstraṃ nibarhaṇam||

Verse 17

दर्पं वा वदतां तेषां केचिदत्र मनस्विनः। द्रुपदस्यात्मजा राजन्प्रभिद्यन्ते ततः परैः।।

darpaṃ vā vadatāṃ teṣāṃ kecidatra manasvinaḥ| drupadasyātmajā rājanprabhidyante tataḥ paraiḥ||

Verse 18

अथवा दर्शनीयाभिः प्रमदाभिर्विलोभ्यताम्। एकैकस्तत्र कौन्तेयस्ततः कृष्णा विरज्यताम्।।

athavā darśanīyābhiḥ pramadābhirvilobhyatām| ekaikastatra kaunteyastataḥ kṛṣṇā virajyatām||

Verse 19

प्रेष्यतां चैव राधेयस्तेषामागमनाय वै। तैस्तैः प्रकारैः सन्नीय पात्यन्तामाप्तकारिभिः।।

preṣyatāṃ caiva rādheyasteṣāmāgamanāya vai| taistaiḥ prakāraiḥ sannīya pātyantāmāptakāribhiḥ||

Verse 20

एतेषामप्युपायानां यस्ते निर्दोषवान्मतः। तस्य यप्रोगमातिष्ठ पुरा कालोऽतिवर्तते।।

eteṣāmapyupāyānāṃ yaste nirdoṣavānmataḥ| tasya yaprogamātiṣṭha purā kālo'tivartate||

Verse 21

यावद्ध्यकृतविश्वासा द्रुपदे पार्थिवर्षभे। तावदेव हि ते शक्या न शक्यास्तु ततः परम्।।

yāvaddhyakṛtaviśvāsā drupade pārthivarṣabhe| tāvadeva hi te śakyā na śakyāstu tataḥ param||

Verse 22

एषा मम मतिस्तात निग्रहाय प्रवर्तते। साध्वी वा यदि वाऽसाध्वी किं वा राधेय मन्यसे।।

eṣā mama matistāta nigrahāya pravartate| sādhvī vā yadi vā'sādhvī kiṃ vā rādheya manyase||