Adhyaya 215

Verse 1

युधिष्ठिरादीनां क्रमेण द्रौपद्याः पाणिग्रहणम्।। 1 ।। द्रुपद उवाच। अश्रुत्वैवं वचनं ते महर्षे मया पूर्वं यतितं संविधातुम्। न वै शक्यं विहितस्यापयानं तदेवेदमुपपन्नं विधानम्।।

yudhiṣṭhirādīnāṃ krameṇa draupadyāḥ pāṇigrahaṇam|| 1 || drupada uvāca| aśrutvaivaṃ vacanaṃ te maharṣe mayā pūrvaṃ yatitaṃ saṃvidhātum| na vai śakyaṃ vihitasyāpayānaṃ tadevedamupapannaṃ vidhānam||

Verse 2

दिष्टस्य ग्रन्थिरनिवर्तनीयः स्वकर्मणा विहितं तेन किंचित्। कृतं निमित्तमिह नैकहेतो- स्तदेवेदमुपन्नं विधानम्।।

diṣṭasya granthiranivartanīyaḥ svakarmaṇā vihitaṃ tena kiṃcit| kṛtaṃ nimittamiha naikaheto- stadevedamupannaṃ vidhānam||

Verse 3

यथैव कृष्णोक्तवती पुरस्ता- न्नैकान्पतीन्मे भगवान्ददातु। स चाप्येवं वरमित्यब्रवीत्तां देवो हि वेत्ता परमं यदत्र।।

yathaiva kṛṣṇoktavatī purastā- nnaikānpatīnme bhagavāndadātu| sa cāpyevaṃ varamityabravīttāṃ devo hi vettā paramaṃ yadatra||

Verse 4

यदि चैवं विहितः शङ्करेण धर्मोऽधर्मो वा नात्र ममापराधः। गृह्णन्त्विमे विधितत्पाणिमस्या यथोपजोषं विहितैषां हि कृष्णा।।

yadi caivaṃ vihitaḥ śaṅkareṇa dharmo'dharmo vā nātra mamāparādhaḥ| gṛhṇantvime vidhitatpāṇimasyā yathopajoṣaṃ vihitaiṣāṃ hi kṛṣṇā||

Verse 5

व्यास उवाच। नायं विधिर्मानुषाणां विवाहे देवा ह्येते द्रौपदी चापि लक्ष्मीः। प्राक्कर्मणः सुकृतात्पाण्डवानां पञ्चानां भार्या देवदेवप्रसादात्।।

vyāsa uvāca| nāyaṃ vidhirmānuṣāṇāṃ vivāhe devā hyete draupadī cāpi lakṣmīḥ| prākkarmaṇaḥ sukṛtātpāṇḍavānāṃ pañcānāṃ bhāryā devadevaprasādāt||

Verse 6

तेषामेवायं विहितः स्याद्विवाहो यथा ह्येष द्रौपदीपाण्डवानाम्। अन्येषां नृणां योषितां च न धर्मः स्यान्मानवोक्तो नरेन्द्र।।

teṣāmevāyaṃ vihitaḥ syādvivāho yathā hyeṣa draupadīpāṇḍavānām| anyeṣāṃ nṛṇāṃ yoṣitāṃ ca na dharmaḥ syānmānavokto narendra||

Verse 7

वैशंपायन उवाच। तत आजग्मतुस्तत्र तौ व्यासद्रुपदावुभौ। कुन्ती सपुत्रा यत्रास्ते धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः। ततो द्वैपायनः कृष्णो युधिष्ठिरमथागमत्।।

vaiśaṃpāyana uvāca| tata ājagmatustatra tau vyāsadrupadāvubhau| kuntī saputrā yatrāste dhṛṣṭadyumnaśca pārṣataḥ| tato dvaipāyanaḥ kṛṣṇo yudhiṣṭhiramathāgamat||

Verse 8

ततोऽब्रवीद्भगवान्धर्मराज- मद्यैव पुण्येऽहनि पाण्डवेय। पुण्ये पुष्ये योगमुपैति चन्द्रमाः पाणिं कृष्णायास्त्वं गृहाणाद्य पूर्वं।।

tato'bravīdbhagavāndharmarāja- madyaiva puṇye'hani pāṇḍaveya| puṇye puṣye yogamupaiti candramāḥ pāṇiṃ kṛṣṇāyāstvaṃ gṛhāṇādya pūrvaṃ||

Verse 9

एवमुक्त्वा धर्मराजं भीमादीनप्यभाषत।।

evamuktvā dharmarājaṃ bhīmādīnapyabhāṣata||

Verse 10

क्रमेण पुरुषव्याघ्राः पाणिं गृह्णन्तु पाणिभिः। एवमेव मया सर्वं दृष्टमेतत्पुराऽनघाः।।

krameṇa puruṣavyāghrāḥ pāṇiṃ gṛhṇantu pāṇibhiḥ| evameva mayā sarvaṃ dṛṣṭametatpurā'naghāḥ||

Verse 11

वैशंपायन उवाच। ततो राजा यज्ञसेनः सपुत्रो जन्यार्थणुक्तं बहु तत्तदग्र्यम्। समर्थयामास महानुभावो हृष्टः सपुत्रः सहबन्धुवर्गः। समानयामास सुतां च कृष्णा- माप्लाव्य रत्नैर्बहुभिर्विभूष्य।।

vaiśaṃpāyana uvāca| tato rājā yajñasenaḥ saputro janyārthaṇuktaṃ bahu tattadagryam| samarthayāmāsa mahānubhāvo hṛṣṭaḥ saputraḥ sahabandhuvargaḥ| samānayāmāsa sutāṃ ca kṛṣṇā- māplāvya ratnairbahubhirvibhūṣya||

Verse 12

ततस्तु सर्वे सुहृदो नृपस्य समाजग्मुः सहिता मन्त्रिणश्च। द्रष्टुं विवाहं परमप्रतीता द्विजाश्च पौराश्च यथाप्रधानाः।।

tatastu sarve suhṛdo nṛpasya samājagmuḥ sahitā mantriṇaśca| draṣṭuṃ vivāhaṃ paramapratītā dvijāśca paurāśca yathāpradhānāḥ||

Verse 13

ततोऽस्य वेश्माग्र्यजनोपशोभितं विस्तीर्णपद्मोत्पलभूषिताजिरम्। बलौघरत्नौघविचित्रमाबभौ नभो यथा निर्मलतारकान्वितम्।।

tato'sya veśmāgryajanopaśobhitaṃ vistīrṇapadmotpalabhūṣitājiram| balaugharatnaughavicitramābabhau nabho yathā nirmalatārakānvitam||

Verse 14

ततस्तु ते कौरवराजपुत्रा विभूषिताः कुण्डलिनो युवानः। महार्हवस्त्राम्बरचन्दनोक्षिताः कृताभिषेकाः कृतमङ्गलक्रियाः।।

tatastu te kauravarājaputrā vibhūṣitāḥ kuṇḍalino yuvānaḥ| mahārhavastrāmbaracandanokṣitāḥ kṛtābhiṣekāḥ kṛtamaṅgalakriyāḥ||

Verse 15

पुरोहितेनाग्निसमानवर्चसा सहैव धौम्येन यताविधि प्रभो। क्रमेण सर्वे विविशुस्ततः सदो महर्षभा गोष्ठमिवाभिनन्दिनः।।

purohitenāgnisamānavarcasā sahaiva dhaumyena yatāvidhi prabho| krameṇa sarve viviśustataḥ sado maharṣabhā goṣṭhamivābhinandinaḥ||

Verse 16

ततः समाधाय स वेदपरागो जुहाव मन्त्रैर्ज्वलितं हुताशनम्। युधिष्ठिरं चाप्युपनीय मन्त्रवि- न्नियोजयामास सहैव कृष्णया।।

tataḥ samādhāya sa vedaparāgo juhāva mantrairjvalitaṃ hutāśanam| yudhiṣṭhiraṃ cāpyupanīya mantravi- nniyojayāmāsa sahaiva kṛṣṇayā||

Verse 17

प्रदक्षिणं तौ प्रगृहीतपाणी समानयामास स वेदपरागः। विप्रांश्च संतर्प्य युधिष्ठिरो धनै- र्गोभिश्च रत्नैर्विविधैश्च पूर्वम्।।

pradakṣiṇaṃ tau pragṛhītapāṇī samānayāmāsa sa vedaparāgaḥ| viprāṃśca saṃtarpya yudhiṣṭhiro dhanai- rgobhiśca ratnairvividhaiśca pūrvam||

Verse 18

तदा स राजा द्रुपदस्य पुत्रिका- पाणिं प्रजग्राह हुताशनाग्रतः। धौम्येन मन्त्रैर्विधिवद्भुतेऽग्नौ सहाग्निकल्पैर्ऋषिभिः समेत्य।।

tadā sa rājā drupadasya putrikā- pāṇiṃ prajagrāha hutāśanāgrataḥ| dhaumyena mantrairvidhivadbhute'gnau sahāgnikalpairṛṣibhiḥ sametya||

Verse 19

ततोऽन्तरिक्षात्कुसुमानि पेतु- र्ववौ च वायुः सुमनोज्ञगन्धः। ततोऽभ्यनुज्ञाप्य समाजशोभितं युधिष्ठिरं राजपुरोहितस्तदा।।

tato'ntarikṣātkusumāni petu- rvavau ca vāyuḥ sumanojñagandhaḥ| tato'bhyanujñāpya samājaśobhitaṃ yudhiṣṭhiraṃ rājapurohitastadā||

Verse 20

विप्रांश्च सर्वान्सुहृदश्च राज्ञः समेत्य राजानमदीनसत्वम्। जगाद भूयोऽपि महानुभावो वचोऽर्थयुक्तं मनुजेश्वरं तम्।।

viprāṃśca sarvānsuhṛdaśca rājñaḥ sametya rājānamadīnasatvam| jagāda bhūyo'pi mahānubhāvo vaco'rthayuktaṃ manujeśvaraṃ tam||

Verse 21

गृह्णन्त्वथान्ये नरदेवकन्या- पाणिं यथावन्नरदेवपुत्राः। तमभ्यनन्दद्द्रुपदस्तथा द्विजं तथा कुरुष्वेति तमादिदेश।।

gṛhṇantvathānye naradevakanyā- pāṇiṃ yathāvannaradevaputrāḥ| tamabhyanandaddrupadastathā dvijaṃ tathā kuruṣveti tamādideśa||

Verse 22

पुरोहितस्यानुमतेन राज्ञ- स्ते राजपुत्रा मुदिता बभूवुः। क्रमेण चान्ये च नराधिपात्मजा वरस्त्रियास्ते जगृहुः करं तदा।।

purohitasyānumatena rājña- ste rājaputrā muditā babhūvuḥ| krameṇa cānye ca narādhipātmajā varastriyāste jagṛhuḥ karaṃ tadā||

Verse 23

अहन्यहन्युत्तमरूपधारिणो महारथाः कौरववंशवर्धनाः।।

ahanyahanyuttamarūpadhāriṇo mahārathāḥ kauravavaṃśavardhanāḥ||

Verse 24

इदं च तत्राद्भुतरूपमुत्तमं जगाद देवर्षिरतीतमानुषम्। महानुभावा किल सा सुमध्यमा बभूव कन्यैव गते गतेऽहनि।।

idaṃ ca tatrādbhutarūpamuttamaṃ jagāda devarṣiratītamānuṣam| mahānubhāvā kila sā sumadhyamā babhūva kanyaiva gate gate'hani||

Verse 25

पतिश्वशुरता ज्येष्ठे पतिदेवरताऽनुजे। मध्यमेषु च पाञ्चाल्यास्त्रितयं त्रितयं त्रिषु।।

patiśvaśuratā jyeṣṭhe patidevaratā'nuje| madhyameṣu ca pāñcālyāstritayaṃ tritayaṃ triṣu||

Verse 26

कृते विवाहे द्रुपदो धनं ददौ महारथेभ्यो बहुरूपमुत्तमम्। शतं रथानां वरहेममालिनां चतुर्युजां हेमखलीनमालिनाम्।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि वैवाहिकपर्वणि पञ्चदशाधिकद्विशततमोऽध्यायः।। 215 ।।

kṛte vivāhe drupado dhanaṃ dadau mahārathebhyo bahurūpamuttamam| śataṃ rathānāṃ varahemamālināṃ caturyujāṃ hemakhalīnamālinām|| || iti śrīmanmahābhārate ādiparvaṇi vaivāhikaparvaṇi pañcadaśādhikadviśatatamo'dhyāyaḥ|| 215 ||

Verse 27

शतं गजानामपि पद्मिनां तथा शतं गिरिणामिव हेमशृङ्गिणाम्। तथैव दासीशतमग्र्ययौवनं महार्हवेषाभरणाम्बरस्रजम्।।

śataṃ gajānāmapi padmināṃ tathā śataṃ giriṇāmiva hemaśṛṅgiṇām| tathaiva dāsīśatamagryayauvanaṃ mahārhaveṣābharaṇāmbarasrajam||

Verse 28

पृथक्पृथग्दिव्यदृशां पुनर्ददौ तदा धनं सौमकिरग्निसाक्षिकम्। तथैव वस्त्राणि विभूषणानि प्रभावयुक्तानि महानुभावः।।

pṛthakpṛthagdivyadṛśāṃ punardadau tadā dhanaṃ saumakiragnisākṣikam| tathaiva vastrāṇi vibhūṣaṇāni prabhāvayuktāni mahānubhāvaḥ||

Verse 29

कृते विवाहे च ततस्तु पाण्डवाः प्रभूतरत्नामुपलभ्य तां श्रियम्। विजह्रुरिन्द्रप्रतिमा महाबलाः पुरे तु पाञ्चालनृपस्य तस्य ह।।

kṛte vivāhe ca tatastu pāṇḍavāḥ prabhūtaratnāmupalabhya tāṃ śriyam| vijahrurindrapratimā mahābalāḥ pure tu pāñcālanṛpasya tasya ha||