Adhyaya 213

Verse 1

कथं नालायनी मत्पुत्री जातेति व्यासं प्रति द्रुपदस्य प्रश्नः।। 1 ।। पुनर्नालायनीकथाकथनं।। 2 ।। कामोपभोगविरक्तेन मौद्गल्येन कामातृप्तायाः नालादन्याः पञ्चपतित्वशापः।। 3 ।। नालायन्या रुद्रमुद्दिश्य तपःकरणम्।। 4 ।। नालयन्या पतिं देहीति पञ्चकृत्वः प्रार्थितेन रुद्रेण अन्यजन्मनि पञ्च ते पतयो भविष्यन्तीति वरदानम्।। 5 ।। पुनः रुद्रात नि कौत्पवरप्राप्तिः।। 6 ।। त्वयि गङ्गाजलस्थायां तत्रागमिष्यन्तमिन्द्रमानयेति नालायनींप्रति रुद्रस्याज्ञापनम्।। 7 ।। द्रुपद उवाच। ब्रूहि तत्कारणं येन ब्रह्मन्नालायनी शुभा। जाता ममाध्वरे कृष्मा सर्ववेदविदां वर।।

kathaṃ nālāyanī matputrī jāteti vyāsaṃ prati drupadasya praśnaḥ|| 1 || punarnālāyanīkathākathanaṃ|| 2 || kāmopabhogaviraktena maudgalyena kāmātṛptāyāḥ nālādanyāḥ pañcapatitvaśāpaḥ|| 3 || nālāyanyā rudramuddiśya tapaḥkaraṇam|| 4 || nālayanyā patiṃ dehīti pañcakṛtvaḥ prārthitena rudreṇa anyajanmani pañca te patayo bhaviṣyantīti varadānam|| 5 || punaḥ rudrāta ni kautpavaraprāptiḥ|| 6 || tvayi gaṅgājalasthāyāṃ tatrāgamiṣyantamindramānayeti nālāyanīṃprati rudrasyājñāpanam|| 7 || drupada uvāca| brūhi tatkāraṇaṃ yena brahmannālāyanī śubhā| jātā mamādhvare kṛṣmā sarvavedavidāṃ vara||

Verse 2

व्यास उवाच। शृणु राजन्यथा ह्यस्या दत्तो रुद्रेण वै वरः। यदर्थं चैव संभूता तव गेहे यशस्विनी।।

vyāsa uvāca| śṛṇu rājanyathā hyasyā datto rudreṇa vai varaḥ| yadarthaṃ caiva saṃbhūtā tava gehe yaśasvinī||

Verse 3

हन्त त कथयिष्यामि कृष्मायाः पौर्वदेहिकम्। इन्द्रसेनेति विख्याता पुरा नालायनी शुभा।।

hanta ta kathayiṣyāmi kṛṣmāyāḥ paurvadehikam| indraseneti vikhyātā purā nālāyanī śubhā||

Verse 4

मौद्गल्यस्य पतिमासाद्य चचार विगतज्वरा। मौद्गल्यस्य महर्षेश्च रममाणस्य वै तया।।

maudgalyasya patimāsādya cacāra vigatajvarā| maudgalyasya maharṣeśca ramamāṇasya vai tayā||

Verse 5

संवत्सरगणा राजन्व्यतीयुः क्षणवत्तदा। ततः कदाचिद्धर्मात्मा तृप्तः कामैर्व्यरज्यत।।

saṃvatsaragaṇā rājanvyatīyuḥ kṣaṇavattadā| tataḥ kadāciddharmātmā tṛptaḥ kāmairvyarajyata||

Verse 6

अन्विच्छन्परमं धर्मं ब्रह्मयोगपरोऽभवत्। उत्ससर्ज स तां विप्रः सा तदा चापतद्भुवि। मौद्गल्यो राजशार्दूल तपोभिर्भावितः सदा।।

anvicchanparamaṃ dharmaṃ brahmayogaparo'bhavat| utsasarja sa tāṃ vipraḥ sā tadā cāpatadbhuvi| maudgalyo rājaśārdūla tapobhirbhāvitaḥ sadā||

Verse 7

नालायन्युवाच। प्रसीद भगवन्मह्यं न मामुत्स्रष्टुमर्हसि। अवितृप्तास्मि ब्रह्मर्षे कामानां कामसेवनात्।।

nālāyanyuvāca| prasīda bhagavanmahyaṃ na māmutsraṣṭumarhasi| avitṛptāsmi brahmarṣe kāmānāṃ kāmasevanāt||

Verse 8

मौद्गल्य उवाच। यस्मात्त्वं मामनिःशङ्का ह्यवक्तव्यं भाषसे। आचरन्ती तपोविघ्नं तस्माच्छृणु वचो मम।।

maudgalya uvāca| yasmāttvaṃ māmaniḥśaṅkā hyavaktavyaṃ bhāṣase| ācarantī tapovighnaṃ tasmācchṛṇu vaco mama||

Verse 9

भविष्यसि नृलोके त्वं राजपुत्री यशस्वि। पाञ्चालराजस्य सुता द्रुपदस्य महात्मनः।।

bhaviṣyasi nṛloke tvaṃ rājaputrī yaśasvi| pāñcālarājasya sutā drupadasya mahātmanaḥ||

Verse 10

भवितारस्तत्र तव पतयः पञ्च विप्लुताः। तैः सार्धं मधुराकारैश्चिरं रतिमवाप्स्यसि।।

bhavitārastatra tava patayaḥ pañca viplutāḥ| taiḥ sārdhaṃ madhurākāraiściraṃ ratimavāpsyasi||

Verse 11

वैशंपायन उवाच। सैवं शप्ता तु विमना वनं प्रागाद्यशस्विनी। भोगैरतृप्ता देवेशं तपसाऽऽराधयत्तदा।।

vaiśaṃpāyana uvāca| saivaṃ śaptā tu vimanā vanaṃ prāgādyaśasvinī| bhogairatṛptā deveśaṃ tapasā''rādhayattadā||

Verse 12

निराशीर्मारुताहारा निराहारा तथैव च। अनुवर्तमाना त्वादित्यं तथा पञ्चतपाभवत्।।

nirāśīrmārutāhārā nirāhārā tathaiva ca| anuvartamānā tvādityaṃ tathā pañcatapābhavat||

Verse 13

तीव्रेण तपसा तस्यास्तुष्टः पशुपतिः स्वयम्। वचं प्रादात्तदा रुद्रः सर्वलोकेश्वरः प्रभुः।।

tīvreṇa tapasā tasyāstuṣṭaḥ paśupatiḥ svayam| vacaṃ prādāttadā rudraḥ sarvalokeśvaraḥ prabhuḥ||

Verse 14

भविष्यति परं जन्म भविष्यति वराङ्गना। भविष्यन्ति परं भद्रे पतयः पञ्च विश्रुताः।।

bhaviṣyati paraṃ janma bhaviṣyati varāṅganā| bhaviṣyanti paraṃ bhadre patayaḥ pañca viśrutāḥ||

Verse 15

महेन्द्रवपुषः सर्वे महेन्द्रसमविक्रमाः। तत्रस्था च महत्कर्म सुराणां त्वं करिष्यसि।।

mahendravapuṣaḥ sarve mahendrasamavikramāḥ| tatrasthā ca mahatkarma surāṇāṃ tvaṃ kariṣyasi||

Verse 16

स्त्र्युवाच। एकः खलु मया भर्ता वृतः पञ्च त्विमे कथम्। एको भवति नैकस्या बहवस्तद्ब्रवीहि मे।।

stryuvāca| ekaḥ khalu mayā bhartā vṛtaḥ pañca tvime katham| eko bhavati naikasyā bahavastadbravīhi me||

Verse 17

महेश्वर उवाच। पञ्चकृत्वस्त्वया चोक्तः पतिं देहीत्यहं पुनः। पञ्चते पतयो भद्रे भविष्यन्ति सुखावहाः।।

maheśvara uvāca| pañcakṛtvastvayā coktaḥ patiṃ dehītyahaṃ punaḥ| pañcate patayo bhadre bhaviṣyanti sukhāvahāḥ||

Verse 18

स्त्र्युवाच। धर्म एकः पतिः स्त्रीणां पूर्वमे प्रकल्पितः। बहुपत्नीकता पुंसो धर्मश्च बहुभिः कृतः।।

stryuvāca| dharma ekaḥ patiḥ strīṇāṃ pūrvame prakalpitaḥ| bahupatnīkatā puṃso dharmaśca bahubhiḥ kṛtaḥ||

Verse 19

स्त्रीधर्मः पूर्वमेवायं निर्मितो मुनिभिः सदा। सहधर्मचरी भर्तुरेका एकस्य चोच्यते।।

strīdharmaḥ pūrvamevāyaṃ nirmito munibhiḥ sadā| sahadharmacarī bharturekā ekasya cocyate||

Verse 20

एको हि भर्ता नारीणां कौमार इति लौकिकः। आपत्सु च नियोगेन भर्तुर्नार्याः परः स्मृतः।।

eko hi bhartā nārīṇāṃ kaumāra iti laukikaḥ| āpatsu ca niyogena bharturnāryāḥ paraḥ smṛtaḥ||

Verse 21

गच्छेत न तृतीयं तु तस्या निष्कृतिरुच्यते। चतुर्थे पतिता नारी पञ्चमे वर्धकी भवेत्।।

gaccheta na tṛtīyaṃ tu tasyā niṣkṛtirucyate| caturthe patitā nārī pañcame vardhakī bhavet||

Verse 22

एवं गते धर्मपथे न वृणे बहुपुंस्कताम्। अलोकाचरितात्त्समात्कथं मुच्येय सङ्करात्।।

evaṃ gate dharmapathe na vṛṇe bahupuṃskatām| alokācaritāttsamātkathaṃ mucyeya saṅkarāt||

Verse 23

महेश्वर उवाच। अनावृताः पुरा नार्यो ह्यासञ्शुध्यन्ति चार्तवे। सकृदुक्तं त्वया नैतन्नाधर्मस्ते भविष्यति।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि वैवाहिकपर्वणि त्रयोदशाधिकद्विशततमोऽध्यायः।। 213 ।।

maheśvara uvāca| anāvṛtāḥ purā nāryo hyāsañśudhyanti cārtave| sakṛduktaṃ tvayā naitannādharmaste bhaviṣyati|| || iti śrīmanmahābhārate ādiparvaṇi vaivāhikaparvaṇi trayodaśādhikadviśatatamo'dhyāyaḥ|| 213 ||

Verse 24

स्त्र्युवाच। यदि मे पतयः पञ्च रतिमिच्छामि तैर्मिथः। कौमारं च भवेत्सर्वैः संगमे संगमे च मे।।

stryuvāca| yadi me patayaḥ pañca ratimicchāmi tairmithaḥ| kaumāraṃ ca bhavetsarvaiḥ saṃgame saṃgame ca me||

Verse 25

पतिशुश्रूषया चैव सिद्धिः प्राप्ता मया पुरा। भोगेच्छा च मया प्राप्ता स च भोगश्च मे भवेत्।।

patiśuśrūṣayā caiva siddhiḥ prāptā mayā purā| bhogecchā ca mayā prāptā sa ca bhogaśca me bhavet||

Verse 26

रुद्र उवाच। रतिश्च भद्रे सिद्धिश्च न भजेते परस्परम्। भोगानाप्स्यसि सिद्धिं च योगेन च महत्त्वताम्।।

rudra uvāca| ratiśca bhadre siddhiśca na bhajete parasparam| bhogānāpsyasi siddhiṃ ca yogena ca mahattvatām||

Verse 27

अन्यदेहान्तरे चैव रूपभाग्यगुणान्विता। पञ्चभिः प्राप्य कौमारं महाभागा भविष्यसि।।

anyadehāntare caiva rūpabhāgyaguṇānvitā| pañcabhiḥ prāpya kaumāraṃ mahābhāgā bhaviṣyasi||

Verse 28

गच्छ गङ्गाजलस्था च नरं पश्यसि यं शुभे। तमानय ममाभ्याशं सुरराजं शुचिस्मिते।।

gaccha gaṅgājalasthā ca naraṃ paśyasi yaṃ śubhe| tamānaya mamābhyāśaṃ surarājaṃ śucismite||

Verse 29

इत्युक्ता विश्वरूपेण रुद्रं कृत्वा प्रदक्षिणम्। जगाम गङ्गामुद्दिश्य पुण्यां त्रिपथगां नदीम्।।

ityuktā viśvarūpeṇa rudraṃ kṛtvā pradakṣiṇam| jagāma gaṅgāmuddiśya puṇyāṃ tripathagāṃ nadīm||