Adhyaya 211

Verse 1

एकस्याः बहुभार्यात्वे शङ्कमानान्द्रुपदादीन्प्रति व्यासेन स्वस्वाभिप्रायकथनानुज्ञा।। 1 ।। द्रुपदादिभिः स्वस्वमते कथिते व्यासेनास्य विवाहस्य धर्म्यत्वकथनम्।। 2 ।। वैशंपायन उवाच। ततस्ते पाण्डवाः सर्वे पाञ्चाल्यश्च महायशाः। प्रत्युथाय महात्मानं कृष्णं सर्वेऽभ्यवादयन्।।

ekasyāḥ bahubhāryātve śaṅkamānāndrupadādīnprati vyāsena svasvābhiprāyakathanānujñā|| 1 || drupadādibhiḥ svasvamate kathite vyāsenāsya vivāhasya dharmyatvakathanam|| 2 || vaiśaṃpāyana uvāca| tataste pāṇḍavāḥ sarve pāñcālyaśca mahāyaśāḥ| pratyuthāya mahātmānaṃ kṛṣṇaṃ sarve'bhyavādayan||

Verse 2

प्रतिनन्द्य स तां पूजां पृष्ट्वा कुशलमन्ततः। आसने काञ्चने शुद्धे निषसाद महामनाः।।

pratinandya sa tāṃ pūjāṃ pṛṣṭvā kuśalamantataḥ| āsane kāñcane śuddhe niṣasāda mahāmanāḥ||

Verse 3

अनुज्ञातास्तु ते सर्वे कृष्णेनामिततेजसा। आसनेषु महार्हेषु निषेदुर्द्विपदां वराः।।

anujñātāstu te sarve kṛṣṇenāmitatejasā| āsaneṣu mahārheṣu niṣedurdvipadāṃ varāḥ||

Verse 4

ततो मुहूर्तान्मधुरां वाणीमुच्चार्य पार्षतः। पप्रच्छ तं महात्मानं द्रौपद्यर्थं विशांपते।।

tato muhūrtānmadhurāṃ vāṇīmuccārya pārṣataḥ| papraccha taṃ mahātmānaṃ draupadyarthaṃ viśāṃpate||

Verse 5

कथमेका बहूनां स्यान्न च स्याद्धर्मसंकरः। एतन्मे भगवान्सर्वं प्रब्रवीतु यथातथम्।।

kathamekā bahūnāṃ syānna ca syāddharmasaṃkaraḥ| etanme bhagavānsarvaṃ prabravītu yathātatham||

Verse 6

व्यास उवाच। अस्मिन्धर्मे विप्रलब्धे लोकवेदविरोधके। यस्य यस्य मतं यद्यच्छ्रोतुमिच्छामि तस्य तत्।।

vyāsa uvāca| asmindharme vipralabdhe lokavedavirodhake| yasya yasya mataṃ yadyacchrotumicchāmi tasya tat||

Verse 7

द्रुपद उवाच। अधर्मोऽयं मम मतो विरुद्धो लोकवेदयोः। न ह्येका विद्यते पत्नी बहूनां द्विजसत्तम।।

drupada uvāca| adharmo'yaṃ mama mato viruddho lokavedayoḥ| na hyekā vidyate patnī bahūnāṃ dvijasattama||

Verse 8

न चाप्याचरितः पूर्वैरयं धर्मो महात्मभिः। न चाप्यधर्मो विद्वद्भिश्चरितव्यः कथंचन।।

na cāpyācaritaḥ pūrvairayaṃ dharmo mahātmabhiḥ| na cāpyadharmo vidvadbhiścaritavyaḥ kathaṃcana||

Verse 9

ततोऽहं न करोम्येनं व्यवसायं क्रियां प्रति। धर्मः सदैव संदिग्धः प्रतिभाति हि मे त्वयम्।।

tato'haṃ na karomyenaṃ vyavasāyaṃ kriyāṃ prati| dharmaḥ sadaiva saṃdigdhaḥ pratibhāti hi me tvayam||

Verse 10

धृष्टद्युम्न उवाच। यवीयसः कथं भार्यां ज्येष्ठो भ्राता द्विजर्षभ। ब्रह्मन्समभिवर्तेत सद्वृत्तः संस्तपोधन।।

dhṛṣṭadyumna uvāca| yavīyasaḥ kathaṃ bhāryāṃ jyeṣṭho bhrātā dvijarṣabha| brahmansamabhivarteta sadvṛttaḥ saṃstapodhana||

Verse 11

न तु धर्मस्य सूक्ष्मत्वाद्गतिं विद्मः कथंचन। अधर्मो धर्म इति वा व्यवसायो न शक्यते।।

na tu dharmasya sūkṣmatvādgatiṃ vidmaḥ kathaṃcana| adharmo dharma iti vā vyavasāyo na śakyate||

Verse 12

कर्तुमस्मद्विधैर्ब्रह्मंस्ततोऽयं न व्यवस्यते। पञ्चानां महिषी कृष्णा भवत्विति कथंचन।।

kartumasmadvidhairbrahmaṃstato'yaṃ na vyavasyate| pañcānāṃ mahiṣī kṛṣṇā bhavatviti kathaṃcana||

Verse 13

युधिष्ठिर उवाच। न मे वागनृतं प्राह नाधर्मे धीयते मतिः। वर्तते हि मनो मेऽत्र नैषोऽधर्मः कथंचन।।

yudhiṣṭhira uvāca| na me vāganṛtaṃ prāha nādharme dhīyate matiḥ| vartate hi mano me'tra naiṣo'dharmaḥ kathaṃcana||

Verse 14

श्रूयते हि पुराणेऽपि जटिला नाम गौतमी। ऋषीनध्यासितवती सप्त धर्मभृतां वरा।।

śrūyate hi purāṇe'pi jaṭilā nāma gautamī| ṛṣīnadhyāsitavatī sapta dharmabhṛtāṃ varā||

Verse 15

तथैव मुनिजा वार्क्षी तपोभिर्भावितात्मनः। संगताभूद्दश भ्रातॄनकेन्म्नः प्रचेतसः।।

tathaiva munijā vārkṣī tapobhirbhāvitātmanaḥ| saṃgatābhūddaśa bhrātṝnakenmnaḥ pracetasaḥ||

Verse 16

गुरोर्हि वचनं प्राहुर्धर्म्यं धर्मज्ञसत्तम। गुरूणां चैव सर्वेषां माता परमको गुरुः।।

gurorhi vacanaṃ prāhurdharmyaṃ dharmajñasattama| gurūṇāṃ caiva sarveṣāṃ mātā paramako guruḥ||

Verse 17

सा चाप्युक्तवती वाचं भैक्षवद्भुज्यतामिति। तस्मादेतदहं मन्ये परं धर्मं द्विजोत्तम।।

sā cāpyuktavatī vācaṃ bhaikṣavadbhujyatāmiti| tasmādetadahaṃ manye paraṃ dharmaṃ dvijottama||

Verse 18

कुन्त्युवाच। एतमेतद्यथा प्राह धर्मचारी युधिष्ठिरः। भुज्यतां भ्रातृभिः सार्धमित्यर्जुनमचोदयम्। अनृतान्मे भयं तीव्रं मुच्येऽहमनृतात्कथम्।।

kuntyuvāca| etametadyathā prāha dharmacārī yudhiṣṭhiraḥ| bhujyatāṃ bhrātṛbhiḥ sārdhamityarjunamacodayam| anṛtānme bhayaṃ tīvraṃ mucye'hamanṛtātkatham||

Verse 19

व्यास उवाच। अनृतान्मोक्ष्यसे भद्रे धर्मश्चैव सनातनः। ननु वक्ष्यामि सर्वेषां पाञ्चाल शृमु मे स्वयम्।।

vyāsa uvāca| anṛtānmokṣyase bhadre dharmaścaiva sanātanaḥ| nanu vakṣyāmi sarveṣāṃ pāñcāla śṛmu me svayam||

Verse 20

यथाऽयं विहितो धर्मो यतश्चायं सनातनः। यथा च प्राह कौन्तेयस्तथा धर्मो न संशयः।।

yathā'yaṃ vihito dharmo yataścāyaṃ sanātanaḥ| yathā ca prāha kaunteyastathā dharmo na saṃśayaḥ||

Verse 21

वैशंपायन उवाच। तत उत्थाय भगवान्व्यासो द्वैपायनः प्रभुः। करे गृहीत्वा राजानं राजवेश्म समाविशत्।।

vaiśaṃpāyana uvāca| tata utthāya bhagavānvyāso dvaipāyanaḥ prabhuḥ| kare gṛhītvā rājānaṃ rājaveśma samāviśat||

Verse 22

पाण्डवाश्चापि कुन्ती च धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः। विविशुस्तेऽपि तत्रैव प्रतीक्षन्ते स्म तावुभौ।।

pāṇḍavāścāpi kuntī ca dhṛṣṭadyumnaśca pārṣataḥ| viviśuste'pi tatraiva pratīkṣante sma tāvubhau||

Verse 23

ततो द्वैपायनस्त्समै नरेन्द्राय महात्मने। आचख्यौ तद्यथा धर्मो बहूनामेकपत्निता।।

tato dvaipāyanastsamai narendrāya mahātmane| ācakhyau tadyathā dharmo bahūnāmekapatnitā||

Verse 24

यथा च ते ददुश्चैव राजपुत्र्याः पुरा वरम्। धर्माद्यास्तपसा तुष्टाः पञ्चपत्नीत्वमीश्वराः।।

yathā ca te daduścaiva rājaputryāḥ purā varam| dharmādyāstapasā tuṣṭāḥ pañcapatnītvamīśvarāḥ||