Adhyaya 210

Verse 1

द्रुपदप्रश्नानन्तरं युधिष्ठिरेण स्वेषां पाण्डवत्वकथनम्।। 1 ।। द्रौपद्याः पञ्चपत्नीत्वे द्रुपदस्य विवादः।। 2 ।। व्यासागमनम्।। 3 ।। वैशंपायन उवाच। तत आहूय पाञ्चाल्यो राजपुत्रं युधिष्ठिरम्। परिग्रहेण ब्राह्मेण परिगृह्य महाद्युतिः।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि वैवाहिकपर्वणि दशाधिकद्विशततमोऽध्यायः।। 210 ।।

drupadapraśnānantaraṃ yudhiṣṭhireṇa sveṣāṃ pāṇḍavatvakathanam|| 1 || draupadyāḥ pañcapatnītve drupadasya vivādaḥ|| 2 || vyāsāgamanam|| 3 || vaiśaṃpāyana uvāca| tata āhūya pāñcālyo rājaputraṃ yudhiṣṭhiram| parigraheṇa brāhmeṇa parigṛhya mahādyutiḥ|| || iti śrīmanmahābhārate ādiparvaṇi vaivāhikaparvaṇi daśādhikadviśatatamo'dhyāyaḥ|| 210 ||

Verse 2

पर्यपृच्छददीनात्मा कुन्तीपुत्रं सुवर्चसम्। कथं जानीम भवतः क्षत्रियान्ब्राह्मणानुत।।

paryapṛcchadadīnātmā kuntīputraṃ suvarcasam| kathaṃ jānīma bhavataḥ kṣatriyānbrāhmaṇānuta||

Verse 3

वैश्यान्वा गुणसंपन्नानथ वा शूद्रयोनिजान्। मायामास्थाय वा सिद्धांश्चरतः सर्वतोदिशम्।।

vaiśyānvā guṇasaṃpannānatha vā śūdrayonijān| māyāmāsthāya vā siddhāṃścarataḥ sarvatodiśam||

Verse 4

कृष्णाहेतोरनुप्राप्ता देवाः संदर्शनार्थिनः। ब्रवीतु नो भवान्सत्यं सन्देहो ह्यत्र नो महान्।।

kṛṣṇāhetoranuprāptā devāḥ saṃdarśanārthinaḥ| bravītu no bhavānsatyaṃ sandeho hyatra no mahān||

Verse 5

अपि नः संशयस्यान्ते मनः संतुष्टिमावहेत्। अपि नो भागधेयानि शुभानि स्युः परन्तप।।

api naḥ saṃśayasyānte manaḥ saṃtuṣṭimāvahet| api no bhāgadheyāni śubhāni syuḥ parantapa||

Verse 6

इच्छया ब्रूहि तत्सत्यं सत्यं राजसु शोभते। इष्टापूर्तेन च तथा वक्तव्यमनृतं न तु।। ब्राह्मेण ब्राह्मणार्थणुचितेनाभ्युत्थानादिना परिग्रहेण आतिथ्येन।।

icchayā brūhi tatsatyaṃ satyaṃ rājasu śobhate| iṣṭāpūrtena ca tathā vaktavyamanṛtaṃ na tu|| brāhmeṇa brāhmaṇārthaṇucitenābhyutthānādinā parigraheṇa ātithyena||

Verse 7

श्रुत्वा ह्यमरसङ्काश तव वाक्यमरिंदम। ध्रुवं विवाहकरणमास्थास्यामि विधानतः।।

śrutvā hyamarasaṅkāśa tava vākyamariṃdama| dhruvaṃ vivāhakaraṇamāsthāsyāmi vidhānataḥ||

Verse 8

युधिष्ठिर उवाच। मा राजन्विमना भूस्त्वं पाञ्चाल्य प्रीतिरस्तु ते। ईप्सितस्ते ध्रुवः कामः संवृत्तोऽयमसंशयम्।।

yudhiṣṭhira uvāca| mā rājanvimanā bhūstvaṃ pāñcālya prītirastu te| īpsitaste dhruvaḥ kāmaḥ saṃvṛtto'yamasaṃśayam||

Verse 9

वयं हि क्षत्रिया राजन्पाण्डोः पुत्रा महात्मनः। ज्येष्ठं मां विद्धि कौन्तेयं भीमसेनार्जुनाविमौ।।

vayaṃ hi kṣatriyā rājanpāṇḍoḥ putrā mahātmanaḥ| jyeṣṭhaṃ māṃ viddhi kaunteyaṃ bhīmasenārjunāvimau||

Verse 10

आभ्यां तव सुता राजन्निर्जिता राजसंसदि। यमौ च तत्र कुन्ती च यत्र कृष्मा व्यवस्थिता।।

ābhyāṃ tava sutā rājannirjitā rājasaṃsadi| yamau ca tatra kuntī ca yatra kṛṣmā vyavasthitā||

Verse 11

व्येतु ते मानसं दुःखं क्षत्रियाः स्मो नरर्षभ। पद्मिनीव सुतेयं ते ह्रदादन्यह्रदं गता।।

vyetu te mānasaṃ duḥkhaṃ kṣatriyāḥ smo nararṣabha| padminīva suteyaṃ te hradādanyahradaṃ gatā||

Verse 12

इति तथ्यं महाराज सर्वमेतद्ब्रवीमि ते। भवान्हि गुरुरस्माकं परमं च परायणम्।।

iti tathyaṃ mahārāja sarvametadbravīmi te| bhavānhi gururasmākaṃ paramaṃ ca parāyaṇam||

Verse 13

वैशंपायन उवाच। ततः स द्रुपदो राजा हर्षव्याकुललोचनः। प्रतिवक्तुं मुदा युक्तो नाशकत्तं युधिष्टिरम्।।

vaiśaṃpāyana uvāca| tataḥ sa drupado rājā harṣavyākulalocanaḥ| prativaktuṃ mudā yukto nāśakattaṃ yudhiṣṭiram||

Verse 14

यत्नेन तु स तं हर्षं सन्निगृह्य परंतपः। अनुरूपं तदा वाचा प्रत्युवाच युधिष्ठिरम्।।

yatnena tu sa taṃ harṣaṃ sannigṛhya paraṃtapaḥ| anurūpaṃ tadā vācā pratyuvāca yudhiṣṭhiram||

Verse 15

पप्रच्छ चैनं धर्मात्मा यथा ते प्रद्रुताः पुरात्। स तस्मै सर्वमाचख्यावानुपूर्व्येण पाण्डवः।।

papraccha cainaṃ dharmātmā yathā te pradrutāḥ purāt| sa tasmai sarvamācakhyāvānupūrvyeṇa pāṇḍavaḥ||

Verse 16

तच्छ्रुत्वा द्रुपदो राजा कुन्तीपुत्रस्य भाषितम्। विगर्हयामास तदा धृतराष्ट्रं नरेश्वरम्।।

tacchrutvā drupado rājā kuntīputrasya bhāṣitam| vigarhayāmāsa tadā dhṛtarāṣṭraṃ nareśvaram||

Verse 17

आश्वासयामास च तं कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम्। प्रतिजज्ञे च राज्याय द्रुपदो वदतां वरः।।

āśvāsayāmāsa ca taṃ kuntīputraṃ yudhiṣṭhiram| pratijajñe ca rājyāya drupado vadatāṃ varaḥ||

Verse 18

ततः कुन्ती च कृष्णा च भीमसेनार्जुनावपि। यमौ च राज्ञा संदिष्टं विविशुर्भवनं महत्।।

tataḥ kuntī ca kṛṣṇā ca bhīmasenārjunāvapi| yamau ca rājñā saṃdiṣṭaṃ viviśurbhavanaṃ mahat||

Verse 19

तत्र ते न्यवसन्राजन्यज्ञसेनेन पूजिताः। प्रत्याश्वस्तस्ततो राजा सह पुत्रैरुवाच तम्।।

tatra te nyavasanrājanyajñasenena pūjitāḥ| pratyāśvastastato rājā saha putrairuvāca tam||

Verse 20

गृह्णातु विधिवत्पाणिमद्यायं कुरुनन्दनः। पुण्येऽहनि महाबाहुरर्जुनः कुरुतां क्षणम्।। इष्टापूर्तेन हेतुना। अनृतं न वक्तव्यमिति। अनृतभाषणे इष्टापूर्ते नश्येतामित्यर्थः।।

gṛhṇātu vidhivatpāṇimadyāyaṃ kurunandanaḥ| puṇye'hani mahābāhurarjunaḥ kurutāṃ kṣaṇam|| iṣṭāpūrtena hetunā| anṛtaṃ na vaktavyamiti| anṛtabhāṣaṇe iṣṭāpūrte naśyetāmityarthaḥ||

Verse 21

वैशंपायन उवाच। तमब्रवीत्ततो राजा धर्मात्मा च युधिष्ठिरः। ममापि दारसंबन्धः कार्यस्तावद्विशांपते।।

vaiśaṃpāyana uvāca| tamabravīttato rājā dharmātmā ca yudhiṣṭhiraḥ| mamāpi dārasaṃbandhaḥ kāryastāvadviśāṃpate||

Verse 22

तस्मात्पूर्वं मया कार्यं तद्भवाननुमन्यताम्। द्रुपद उवाच। भवान्वा विधिवत्पाणिं गृह्णातु दुहितुर्मम। यस्य वा मन्यसे वीर तस्य कृष्णामुपादिश।।

tasmātpūrvaṃ mayā kāryaṃ tadbhavānanumanyatām| drupada uvāca| bhavānvā vidhivatpāṇiṃ gṛhṇātu duhiturmama| yasya vā manyase vīra tasya kṛṣṇāmupādiśa||

Verse 23

युधिष्ठिर उवाच। सर्वेषां महिषी राजन्द्रौपदी नो भविष्यति। एवं प्रव्याहृतं पूर्वं मम मात्रा विशांपते।।

yudhiṣṭhira uvāca| sarveṣāṃ mahiṣī rājandraupadī no bhaviṣyati| evaṃ pravyāhṛtaṃ pūrvaṃ mama mātrā viśāṃpate||

Verse 24

अहं चाप्यनिविष्टो वै भीमसेनश्च पाण्डवः। पार्थेन विजिता चैषा रत्नभूता सुता तव।। क्षणं देवपूजाद्युत्सवम्।।

ahaṃ cāpyaniviṣṭo vai bhīmasenaśca pāṇḍavaḥ| pārthena vijitā caiṣā ratnabhūtā sutā tava|| kṣaṇaṃ devapūjādyutsavam||

Verse 25

एष नः समयो राजँल्लब्धस्य सह भोजनम्। न च तं हातुमिच्छामः समयं राजसत्तम।। अनिविष्टः अकृतविवाहः।।

eṣa naḥ samayo rāja~llabdhasya saha bhojanam| na ca taṃ hātumicchāmaḥ samayaṃ rājasattama|| aniviṣṭaḥ akṛtavivāhaḥ||

Verse 26

अक्रमेण निवेशे च धर्मलोपो महान्भवेत्। सर्वेषां धर्मतः कृष्णा महिषी नो भविष्यति। आनुपूर्व्येण सर्वेषां गृह्णातु ज्वलने करान्।। समयो नियमः।।

akrameṇa niveśe ca dharmalopo mahānbhavet| sarveṣāṃ dharmataḥ kṛṣṇā mahiṣī no bhaviṣyati| ānupūrvyeṇa sarveṣāṃ gṛhṇātu jvalane karān|| samayo niyamaḥ||

Verse 27

द्रुपद उवाच। एकस्य बह्व्यो विहिता महिष्यः कुरुनन्दन। नैकस्या बहवः पुंसः श्रूयन्ते पतयः क्वचित्।। ज्वलने ज्वलनसमीपे।।

drupada uvāca| ekasya bahvyo vihitā mahiṣyaḥ kurunandana| naikasyā bahavaḥ puṃsaḥ śrūyante patayaḥ kvacit|| jvalane jvalanasamīpe||

Verse 28

सोऽयं न लोके वेदे वा जातु धर्मः प्रशस्ते। लोकवेदविरुद्धं त्वं नाधर्मं धर्मविच्छुचिः। कर्तुमर्हसि कौन्तेय कस्मात्ते बुद्धिरीदृशी।।

so'yaṃ na loke vede vā jātu dharmaḥ praśaste| lokavedaviruddhaṃ tvaṃ nādharmaṃ dharmavicchuciḥ| kartumarhasi kaunteya kasmātte buddhirīdṛśī||

Verse 29

युधिष्ठिर उवाच। सूक्ष्मो धर्मो महाराज नास्य विद्मो वयं गतिम्। पूर्वेषामानुपूर्व्येण यातं वर्त्माऽनुयामहे।। पुंसः पुमां सः।।

yudhiṣṭhira uvāca| sūkṣmo dharmo mahārāja nāsya vidmo vayaṃ gatim| pūrveṣāmānupūrvyeṇa yātaṃ vartmā'nuyāmahe|| puṃsaḥ pumāṃ saḥ||

Verse 30

न मे वागनृतं प्राह नाधर्मे धीयते मतिः। एवं चैव वदत्यम्बा मम चैतन्मनोगतम्।।

na me vāganṛtaṃ prāha nādharme dhīyate matiḥ| evaṃ caiva vadatyambā mama caitanmanogatam||

Verse 31

आश्रमे रुद्रनिर्दिष्टाद्व्यासादेतन्मया श्रुतम्। एष धर्मो ध्रुवो राजंश्चरैनमविचारयन्। मा च शङ्का तत्र ते स्यात्कथंचिदपि पार्थिव।।

āśrame rudranirdiṣṭādvyāsādetanmayā śrutam| eṣa dharmo dhruvo rājaṃścarainamavicārayan| mā ca śaṅkā tatra te syātkathaṃcidapi pārthiva||

Verse 32

द्रुपद उवाच। त्वं च कुन्ती च कौन्तय धृष्टद्युम्नश्च मे सुतः। कथयन्त्विति कर्तव्यं श्वः काल्ये करवामहे।।

drupada uvāca| tvaṃ ca kuntī ca kauntaya dhṛṣṭadyumnaśca me sutaḥ| kathayantviti kartavyaṃ śvaḥ kālye karavāmahe||

Verse 33

वैशंपायन उवाच। ते समेत्य ततः सर्वे कथयन्ति स्म भारत। अथ द्वैपायनो राजन्नभ्यागच्छद्यदृच्छया।।

vaiśaṃpāyana uvāca| te sametya tataḥ sarve kathayanti sma bhārata| atha dvaipāyano rājannabhyāgacchadyadṛcchayā||