Adhyaya 208

Verse 1

(अथ वैवाहिकपर्व।। 13 ।।) धृष्टद्युम्नवार्तां श्रुतवता द्रुपदेन तत्वविवित्सया पाण्डवान्प्रति पुरोहितप्रेषणम्।। 1 ।। वैशंपायन उवाच। ततस्तथोक्तः परिहृष्टरूपः पित्रे शशंसाथ स राजपुत्रः। धृष्टद्युम्नः सोमकानां प्रबर्हो वृत्तं यथा येन हृता च कृष्णा।।

(atha vaivāhikaparva|| 13 ||) dhṛṣṭadyumnavārtāṃ śrutavatā drupadena tatvavivitsayā pāṇḍavānprati purohitapreṣaṇam|| 1 || vaiśaṃpāyana uvāca| tatastathoktaḥ parihṛṣṭarūpaḥ pitre śaśaṃsātha sa rājaputraḥ| dhṛṣṭadyumnaḥ somakānāṃ prabarho vṛttaṃ yathā yena hṛtā ca kṛṣṇā||

Verse 2

धृष्टद्युम्न उवाच। योऽसौ युवा व्यायतलोहिताक्षः कृष्णाजिनी देवसमानरूपः। यः कार्मुकाग्र्यं कृतवानधिज्यं लक्षं च यः पातितवान्पृथिव्याम्।।

dhṛṣṭadyumna uvāca| yo'sau yuvā vyāyatalohitākṣaḥ kṛṣṇājinī devasamānarūpaḥ| yaḥ kārmukāgryaṃ kṛtavānadhijyaṃ lakṣaṃ ca yaḥ pātitavānpṛthivyām||

Verse 3

असज्जमानश्च ततस्तरस्वी वृतो द्विजाग्र्यैरभिपूज्यमानः। चक्राम वज्रीव दितेः सुतेषु सर्वैश्च देवैर्ऋषिभिश्च जुष्टः।।

asajjamānaśca tatastarasvī vṛto dvijāgryairabhipūjyamānaḥ| cakrāma vajrīva diteḥ suteṣu sarvaiśca devairṛṣibhiśca juṣṭaḥ||

Verse 4

कृष्मा प्रगृह्याजिनमन्वयात्तं नागं यथा नागवधूः प्रहृष्टा। श्यामो युवा वारणमत्तगामी कृत्वा महत्कर्म सुदुष्करं तत्।।

kṛṣmā pragṛhyājinamanvayāttaṃ nāgaṃ yathā nāgavadhūḥ prahṛṣṭā| śyāmo yuvā vāraṇamattagāmī kṛtvā mahatkarma suduṣkaraṃ tat||

Verse 5

यः सूतपुत्रेण चकार युद्धं शङ्केऽर्जुनं तं त्रिदशेशवीर्यम्। अमृष्यमाणेषु नराधिपेषु क्रुद्धेषु वै तत्र समापतत्सु।।

yaḥ sūtaputreṇa cakāra yuddhaṃ śaṅke'rjunaṃ taṃ tridaśeśavīryam| amṛṣyamāṇeṣu narādhipeṣu kruddheṣu vai tatra samāpatatsu||

Verse 6

ततोऽपरः पार्थिवसङ्घमध्ये प्रवृद्धमारुज्य महीप्ररोहम्। प्राकालयत्तेन स पार्थिवौघान् भीमोऽन्तकः प्राणभृतो यथैव।।

tato'paraḥ pārthivasaṅghamadhye pravṛddhamārujya mahīpraroham| prākālayattena sa pārthivaughān bhīmo'ntakaḥ prāṇabhṛto yathaiva||

Verse 7

बाह्यां पुराद्भार्गवकर्मशालाम्।।

bāhyāṃ purādbhārgavakarmaśālām||

Verse 8

तत्रोपविष्टार्चिरिवानलस्य तेषां जनित्रीति मम प्रतर्कः। तथाविधैरेव नरप्रवीरै- रुपोपविष्टैस्त्रिबिरग्निकल्पैः।।

tatropaviṣṭārcirivānalasya teṣāṃ janitrīti mama pratarkaḥ| tathāvidhaireva narapravīrai- rupopaviṣṭaistribiragnikalpaiḥ||

Verse 9

तस्यास्ततस्तावभिवाद्य पादा- वुक्त्वा च कृष्णामभिवादयेति। स्थितौ च तत्रैव निवेद्य कृष्णां भिक्षाप्रचाराय गता नराग्र्याः।।

tasyāstatastāvabhivādya pādā- vuktvā ca kṛṣṇāmabhivādayeti| sthitau ca tatraiva nivedya kṛṣṇāṃ bhikṣāpracārāya gatā narāgryāḥ||

Verse 10

तेषां तु भैक्षं प्रतिगृह्य कृष्णा दत्वा बलिं ब्राह्मणसाच्च कृत्वा। तां चैव वृद्धां परिवेष्य तांश्च नरप्रवीरान्स्वयमप्यभुङ्क्त।।

teṣāṃ tu bhaikṣaṃ pratigṛhya kṛṣṇā datvā baliṃ brāhmaṇasācca kṛtvā| tāṃ caiva vṛddhāṃ pariveṣya tāṃśca narapravīrānsvayamapyabhuṅkta||

Verse 11

सुप्तास्तु ते पार्थिव सर्व एव कृष्णा च तेषां चरणोपधाने। आसीत्पृथिव्यां शयनं च तेषां दर्भाजिनाग्रास्तरणोपपन्नम्।।

suptāstu te pārthiva sarva eva kṛṣṇā ca teṣāṃ caraṇopadhāne| āsītpṛthivyāṃ śayanaṃ ca teṣāṃ darbhājināgrāstaraṇopapannam||

Verse 12

ते नर्दमाना इव कालमेघाः कथा विचित्राः कथयांबभूवुः। न वैश्यशूद्रौपयिकीः कथास्ता न च द्विजानां कथयन्ति वीराः।।

te nardamānā iva kālameghāḥ kathā vicitrāḥ kathayāṃbabhūvuḥ| na vaiśyaśūdraupayikīḥ kathāstā na ca dvijānāṃ kathayanti vīrāḥ||

Verse 13

निःसंशयं क्षत्रियपुंगवास्ते यथा हि युद्धं कथयन्ति राजन्। आशा हि नो व्यक्तमियं समृद्धा मुक्तान्हि पार्थाञ्शृणुमोऽग्निदाहात्।।

niḥsaṃśayaṃ kṣatriyapuṃgavāste yathā hi yuddhaṃ kathayanti rājan| āśā hi no vyaktamiyaṃ samṛddhā muktānhi pārthāñśṛṇumo'gnidāhāt||

Verse 14

यथा हि लक्ष्यं निहतं धनुश्च सज्यं कृतं तेन तथा प्रसह्य। यथा हि भाषन्ति परस्परं ते छन्ना ध्रुवं ते प्रचरन्ति पार्थाः।।

yathā hi lakṣyaṃ nihataṃ dhanuśca sajyaṃ kṛtaṃ tena tathā prasahya| yathā hi bhāṣanti parasparaṃ te channā dhruvaṃ te pracaranti pārthāḥ||

Verse 15

वैशंपायन उवाच। 1-208015x ततः स राजा द्रुपदः प्रहृष्टः पुरोहितं प्रेषायामास तेषाम्। विद्याम युष्मानिति भाषमाणो महात्मानः पाण्डुसुताः स्थ कच्चित्।।

vaiśaṃpāyana uvāca| 1-208015x tataḥ sa rājā drupadaḥ prahṛṣṭaḥ purohitaṃ preṣāyāmāsa teṣām| vidyāma yuṣmāniti bhāṣamāṇo mahātmānaḥ pāṇḍusutāḥ stha kaccit||

Verse 16

गृहीतवाक्यो नृपतेः पुरोधा गत्वा प्रशंसामभिधाय तेषाम्। वाक्यं समग्रं नृपतेर्यथाव- दुवाच चानुक्रमविक्रमेण।।

gṛhītavākyo nṛpateḥ purodhā gatvā praśaṃsāmabhidhāya teṣām| vākyaṃ samagraṃ nṛpateryathāva- duvāca cānukramavikrameṇa||

Verse 17

विज्ञातुमिच्छत्यवनीश्वरो वः पाञ्चालराजो वरदो वरार्हाः। लक्ष्यस्य वेद्धारमिमं हि दृष्ट्वा हर्षस्य नान्तं प्रतिपद्यते सः।।

vijñātumicchatyavanīśvaro vaḥ pāñcālarājo varado varārhāḥ| lakṣyasya veddhāramimaṃ hi dṛṣṭvā harṣasya nāntaṃ pratipadyate saḥ||

Verse 18

आख्यात च ज्ञातिकुलानुपूर्वी पदं शिरःसु द्विषतां कुरुध्वम्। प्रह्लादयध्वं हृदयं ममेदं पाञ्चालराजस्य च सानुगस्य।।

ākhyāta ca jñātikulānupūrvī padaṃ śiraḥsu dviṣatāṃ kurudhvam| prahlādayadhvaṃ hṛdayaṃ mamedaṃ pāñcālarājasya ca sānugasya||

Verse 19

पाण्डुर्हि राजा द्रुपदस्य राज्ञः प्रियः सखा चात्मसमो बभूव। तस्यैष कामो दुहिता ममेयं स्नुषा यदि स्यादिह कौरवस्य।।

pāṇḍurhi rājā drupadasya rājñaḥ priyaḥ sakhā cātmasamo babhūva| tasyaiṣa kāmo duhitā mameyaṃ snuṣā yadi syādiha kauravasya||

Verse 20

अयं हि कामो द्रुपदस्य राज्ञो हृदि स्थितो नित्यमनिन्दिताङ्गाः। यदर्जुनो वै पृथुदीर्घबाहु- र्धर्मेण विन्देत सुतां ममैताम्।।

ayaṃ hi kāmo drupadasya rājño hṛdi sthito nityamaninditāṅgāḥ| yadarjuno vai pṛthudīrghabāhu- rdharmeṇa vindeta sutāṃ mamaitām||

Verse 21

कृतं हि तत्स्यात्सुकृतं ममेदं यशश्च पुण्यं च हितं तदेतत्। अथोक्तवाक्यं हि पुरोहितं स्थितं ततो विनीतं समुदीक्ष्य राजा।।

kṛtaṃ hi tatsyātsukṛtaṃ mamedaṃ yaśaśca puṇyaṃ ca hitaṃ tadetat| athoktavākyaṃ hi purohitaṃ sthitaṃ tato vinītaṃ samudīkṣya rājā||

Verse 22

समीपतो भीममिदं शशास प्रदीयतां पाद्यमर्ध्यं तथाऽस्मै। मान्यः पुरोधा द्रुपदस्य राज्ञ- स्तस्मै प्रयोज्याऽभ्यधिका हि पूजा।।

samīpato bhīmamidaṃ śaśāsa pradīyatāṃ pādyamardhyaṃ tathā'smai| mānyaḥ purodhā drupadasya rājña- stasmai prayojyā'bhyadhikā hi pūjā||

Verse 23

वैशंपायन उवाच। भीमस्ततस्तत्कृतवान्नरेन्द्र तां चैव पूजां प्रतिगृह्य हर्षात्। सुखोपविष्टं तु पुरोहितं तदा युधिष्ठिरो ब्राह्मणमित्युवाच।।

vaiśaṃpāyana uvāca| bhīmastatastatkṛtavānnarendra tāṃ caiva pūjāṃ pratigṛhya harṣāt| sukhopaviṣṭaṃ tu purohitaṃ tadā yudhiṣṭhiro brāhmaṇamityuvāca||

Verse 24

पाञ्चालराजेन सुता निसृष्टा स्वधर्मदृष्टेन यथा न कामात्। प्रदिष्टशुंल्का द्रुपदेन राज्ञा सा तेन वीरेण तथाऽनुवृत्ता।।

pāñcālarājena sutā nisṛṣṭā svadharmadṛṣṭena yathā na kāmāt| pradiṣṭaśuṃlkā drupadena rājñā sā tena vīreṇa tathā'nuvṛttā||

Verse 25

न तत्र वर्णेषु कृता विवक्षा न चापि शीले न कुले न गोत्रे। कृतेन सज्येन हि कार्मुकेण विद्धेन लक्ष्येण हि सा विसृष्टा।।

na tatra varṇeṣu kṛtā vivakṣā na cāpi śīle na kule na gotre| kṛtena sajyena hi kārmukeṇa viddhena lakṣyeṇa hi sā visṛṣṭā||

Verse 26

सेयं तथाऽनेन महात्मनेह कृष्णा जिता पार्थिवसङ्घमध्ये। नैवं गते सौमकिरद्य राजा सन्तापमर्हत्यसुखाय कर्तुम्।।

seyaṃ tathā'nena mahātmaneha kṛṣṇā jitā pārthivasaṅghamadhye| naivaṃ gate saumakiradya rājā santāpamarhatyasukhāya kartum||

Verse 27

कामश्च योऽसौ द्रुपदस्य राज्ञः स चापि संपत्स्यति पार्थिवस्य। संप्राप्यरूपां हि नरेन्द्रकन्या- मिमामहं ब्राह्मण साधु मन्ये।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि वैवाहिकपर्वणि अष्टाधिकद्विशततमोऽध्यायः।। 208 ।।

kāmaśca yo'sau drupadasya rājñaḥ sa cāpi saṃpatsyati pārthivasya| saṃprāpyarūpāṃ hi narendrakanyā- mimāmahaṃ brāhmaṇa sādhu manye|| || iti śrīmanmahābhārate ādiparvaṇi vaivāhikaparvaṇi aṣṭādhikadviśatatamo'dhyāyaḥ|| 208 ||

Verse 28

न तद्धनुर्मन्दबलेन शक्यं मौर्व्या समायोजयितुं तथाहि। न चाकृतास्त्रेण न हीनजेन लक्ष्यं तथा पातयितुं हि शक्यम्।।

na taddhanurmandabalena śakyaṃ maurvyā samāyojayituṃ tathāhi| na cākṛtāstreṇa na hīnajena lakṣyaṃ tathā pātayituṃ hi śakyam||

Verse 29

तस्मान्न तापं दुहितुर्निमित्तं पाञ्चालराजोऽर्हति कर्तुमद्य। न चापि तत्पातनमन्यथेह कर्तुं हि शक्यं भुवि मानवेन।।

tasmānna tāpaṃ duhiturnimittaṃ pāñcālarājo'rhati kartumadya| na cāpi tatpātanamanyatheha kartuṃ hi śakyaṃ bhuvi mānavena||

Verse 30

एवं ब्रुवत्येव युधिष्ठिरे तु पाञ्चालराजस्य समीपतोऽन्यः। तत्राजगामाशु नरो द्वितीयो निवेदयिष्यन्निह सिद्धमन्नम्।।

evaṃ bruvatyeva yudhiṣṭhire tu pāñcālarājasya samīpato'nyaḥ| tatrājagāmāśu naro dvitīyo nivedayiṣyanniha siddhamannam||