Adhyaya 204

Verse 1

क्रोधाद्राजसु द्रुपदहननार्थमागतेषु राजसंमुखे भीमार्जुनयोः सज्जीभूय स्थितयोः सतोः कृष्णबलरामयोः संवादः।। 1 ।। वैशंपायन उवाच। तस्मै दित्सति कन्यां तु ब्राह्मणाय तदा नृपे। कोप आसीन्महीपानामालोक्यान्योन्यमन्तिकात्।।

krodhādrājasu drupadahananārthamāgateṣu rājasaṃmukhe bhīmārjunayoḥ sajjībhūya sthitayoḥ satoḥ kṛṣṇabalarāmayoḥ saṃvādaḥ|| 1 || vaiśaṃpāyana uvāca| tasmai ditsati kanyāṃ tu brāhmaṇāya tadā nṛpe| kopa āsīnmahīpānāmālokyānyonyamantikāt||

Verse 2

ऊचुः सर्वे समागम्य परस्परहितैषिणः। वयं सर्वे समाहूता द्रुपदेन दुरात्मना। संहत्य चाभ्यगच्छाम स्वयंवरदिदृक्षया।।

ūcuḥ sarve samāgamya parasparahitaiṣiṇaḥ| vayaṃ sarve samāhūtā drupadena durātmanā| saṃhatya cābhyagacchāma svayaṃvaradidṛkṣayā||

Verse 3

अस्मानयमतिक्रम्य तृणीकृत्य च संगतान्। दातुमिच्छति विप्राय द्रौपदीं योषितां वराम्।।

asmānayamatikramya tṛṇīkṛtya ca saṃgatān| dātumicchati viprāya draupadīṃ yoṣitāṃ varām||

Verse 4

अवरोप्येह वृक्षस्तु फलकाले निपात्यते। निहन्मैनं दुरात्मानं योयमस्मान्न मन्यते।।

avaropyeha vṛkṣastu phalakāle nipātyate| nihanmainaṃ durātmānaṃ yoyamasmānna manyate||

Verse 5

न ह्यर्हत्येष संमानं नापि वृद्धक्रमं गुणैः। हन्मैनं सह पुत्रेण दुराचारं नृपद्विषम्।।

na hyarhatyeṣa saṃmānaṃ nāpi vṛddhakramaṃ guṇaiḥ| hanmainaṃ saha putreṇa durācāraṃ nṛpadviṣam||

Verse 6

अयं हि सर्वानाहूय सत्कृत्य च नराधिपान्। गुणवद्भोजयित्वान्नं ततः पश्चान्न मन्यते।।

ayaṃ hi sarvānāhūya satkṛtya ca narādhipān| guṇavadbhojayitvānnaṃ tataḥ paścānna manyate||

Verse 7

अस्मिन्राजसमवाये देवानामिव सन्नये। किमयं सदृशं कंचिन्नृपतिं नैव दृष्टवान्।।

asminrājasamavāye devānāmiva sannaye| kimayaṃ sadṛśaṃ kaṃcinnṛpatiṃ naiva dṛṣṭavān||

Verse 8

न च विप्रेष्वधीकारो विद्यते वरणं प्रति। स्वयंवरः क्षत्रियाणामितीयं प्रथिता श्रुतिः।।

na ca vipreṣvadhīkāro vidyate varaṇaṃ prati| svayaṃvaraḥ kṣatriyāṇāmitīyaṃ prathitā śrutiḥ||

Verse 9

अथवा यदि कन्येयं न च कंचिद्बुभूषति। अग्नावेनां परिक्षिप्य याम राष्ट्राणि पार्थिवाः।।

athavā yadi kanyeyaṃ na ca kaṃcidbubhūṣati| agnāvenāṃ parikṣipya yāma rāṣṭrāṇi pārthivāḥ||

Verse 10

ब्राह्मणो यदि चापल्याल्लोभाद्वा कृतवानिदम्। विप्रियं पार्थिवेन्द्राणां नैष वध्यः कथंचन।।

brāhmaṇo yadi cāpalyāllobhādvā kṛtavānidam| vipriyaṃ pārthivendrāṇāṃ naiṣa vadhyaḥ kathaṃcana||

Verse 11

ब्राह्मणार्थं हि नो राज्यं जीवितं हि वसूनि च। पुत्रपौत्रं च यच्चान्यदस्माकं विद्यते धनम्।।

brāhmaṇārthaṃ hi no rājyaṃ jīvitaṃ hi vasūni ca| putrapautraṃ ca yaccānyadasmākaṃ vidyate dhanam||

Verse 12

अवमानभयाच्चैव स्वधर्मस्य च रक्षणात्। स्वयंवराणामन्येषां मा भूदेवंविधा गतिः।।

avamānabhayāccaiva svadharmasya ca rakṣaṇāt| svayaṃvarāṇāmanyeṣāṃ mā bhūdevaṃvidhā gatiḥ||

Verse 13

इत्युक्त्वा राजशार्दूला रुष्टाः परिघबाहवः। द्रुपदं तु जिघांसन्तः सायुधाः समुपाद्रवन्।।

ityuktvā rājaśārdūlā ruṣṭāḥ parighabāhavaḥ| drupadaṃ tu jighāṃsantaḥ sāyudhāḥ samupādravan||

Verse 14

तान्गृहीतशरावापान्क्रुद्धानापततो बहून्। द्रुपदो वीक्ष्य संग्रासाद्ब्राह्मणाञ्छरणं गतः।।

tāngṛhītaśarāvāpānkruddhānāpatato bahūn| drupado vīkṣya saṃgrāsādbrāhmaṇāñcharaṇaṃ gataḥ||

Verse 15

न भयान्नापि कार्पण्यान्न प्राणपरिरक्षणात्। जगाम द्रुपदो विप्राञ्शमार्थी प्रत्यपद्यत।।

na bhayānnāpi kārpaṇyānna prāṇaparirakṣaṇāt| jagāma drupado viprāñśamārthī pratyapadyata||

Verse 16

वेगेनापततस्तांस्तु प्रभिन्नानिव वारणान्। पाण्डुपुत्रौ महेष्वासौ प्रतियातावरिन्दमौ।।

vegenāpatatastāṃstu prabhinnāniva vāraṇān| pāṇḍuputrau maheṣvāsau pratiyātāvarindamau||

Verse 17

ततः समुत्पेतुरुदायुधास्ते महीक्षितो बद्धगोधाङ्गुलित्राः। जिघांसमानाः कुरुराजपुत्रा- वमर्षयन्तोऽर्जुनभीमसेनौ।।

tataḥ samutpeturudāyudhāste mahīkṣito baddhagodhāṅgulitrāḥ| jighāṃsamānāḥ kururājaputrā- vamarṣayanto'rjunabhīmasenau||

Verse 18

ततस्तु भीमोऽद्भुतभीमकर्मा महाबलो वज्रसमानसारः। उत्पाट्य दोर्भ्यां द्रुममेकवीरो निष्पत्रयामास यथा गजेन्द्रः।।

tatastu bhīmo'dbhutabhīmakarmā mahābalo vajrasamānasāraḥ| utpāṭya dorbhyāṃ drumamekavīro niṣpatrayāmāsa yathā gajendraḥ||

Verse 19

तं वृक्षमादाय रिपुप्रमाथी दण्डीव दण्डं पितृराज उग्रम्। तस्थौ समीपे पुरुषर्षभस्य पार्थस्य पार्थः पृथुदीर्घबाहुः।।

taṃ vṛkṣamādāya ripupramāthī daṇḍīva daṇḍaṃ pitṛrāja ugram| tasthau samīpe puruṣarṣabhasya pārthasya pārthaḥ pṛthudīrghabāhuḥ||

Verse 20

तत्प्रेक्ष्य कर्मातिमनुष्यबुद्धि- र्जिष्णुः स हि भ्रातुरचिन्त्यकर्मा। विसिष्मिये चापि भयं विहाय तस्थौ धनुर्गृह्य महेन्द्रकर्मा।।

tatprekṣya karmātimanuṣyabuddhi- rjiṣṇuḥ sa hi bhrāturacintyakarmā| visiṣmiye cāpi bhayaṃ vihāya tasthau dhanurgṛhya mahendrakarmā||

Verse 21

तत्प्रेक्ष्य कर्मातिमनुष्यबुद्धि- र्जिष्णोः सहभ्रातुरचिन्त्यकर्मा। दामोदरो भ्रातरमुग्रवीर्यं हलायुधं वाक्यमिदं बभाषे।।

tatprekṣya karmātimanuṣyabuddhi- rjiṣṇoḥ sahabhrāturacintyakarmā| dāmodaro bhrātaramugravīryaṃ halāyudhaṃ vākyamidaṃ babhāṣe||

Verse 22

य एष सिंहर्षभखेलगामी मदद्धनुः कर्षति तालमात्रम्। एषोऽर्जुनो नात्र विचार्यमस्ति यद्यस्मि संकर्षण वासुदेवः।।

ya eṣa siṃharṣabhakhelagāmī madaddhanuḥ karṣati tālamātram| eṣo'rjuno nātra vicāryamasti yadyasmi saṃkarṣaṇa vāsudevaḥ||

Verse 23

यस्त्वेष वृक्षं तरसाऽवभज्य राज्ञां निकारे सहसा प्रवृत्तः। वृकोदरान्नान्य इहैतदद्य कर्तुं समर्थः समरे पृथिव्याम्।।

yastveṣa vṛkṣaṃ tarasā'vabhajya rājñāṃ nikāre sahasā pravṛttaḥ| vṛkodarānnānya ihaitadadya kartuṃ samarthaḥ samare pṛthivyām||

Verse 24

योऽसौ पुरस्तात्कमलायताक्षो महातनुः सिंहगतिर्विनीतः। गौरः प्रलम्बोज्ज्वलचारुघोणो विनिःसृतः सोऽप्युत धर्मपुत्रः।।

yo'sau purastātkamalāyatākṣo mahātanuḥ siṃhagatirvinītaḥ| gauraḥ pralambojjvalacārughoṇo viniḥsṛtaḥ so'pyuta dharmaputraḥ||

Verse 25

यौ तौ कुमाराविव कार्तिकेयौ द्वावाश्विनेयाविति मे वितर्कः। मुक्ता हि तस्माज्जतुवेश्मदाहा- न्मया श्रुताः पाण्डुसुताः पृथा च।।

yau tau kumārāviva kārtikeyau dvāvāśvineyāviti me vitarkaḥ| muktā hi tasmājjatuveśmadāhā- nmayā śrutāḥ pāṇḍusutāḥ pṛthā ca||

Verse 26

वैशंपायन उवाच। तमब्रवीन्निर्जलतोयदाभो हलायुधोऽनन्तरजं प्रतीतः। प्रीतोऽस्मि दृष्ट्वा हि पितृष्वसारं पृथां विमुक्तां सह कौरवाग्र्यैः।।

vaiśaṃpāyana uvāca| tamabravīnnirjalatoyadābho halāyudho'nantarajaṃ pratītaḥ| prīto'smi dṛṣṭvā hi pitṛṣvasāraṃ pṛthāṃ vimuktāṃ saha kauravāgryaiḥ||