Adhyaya 20

Verse 1

कद्रूविनतयोः पणबन्धः।। 1 ।। सर्पाणां कद्रूशापः।। 2 ।। ब्रह्मणा कश्यपाय विषहरविद्यादानं।। 3 ।। सौतिरुवाच। एतत्ते कथितं सर्वममृतं मथितं यथा। यत्र सोऽश्वः समुत्पन्नः श्रीमानतुलविक्रमः।।

kadrūvinatayoḥ paṇabandhaḥ|| 1 || sarpāṇāṃ kadrūśāpaḥ|| 2 || brahmaṇā kaśyapāya viṣaharavidyādānaṃ|| 3 || sautiruvāca| etatte kathitaṃ sarvamamṛtaṃ mathitaṃ yathā| yatra so'śvaḥ samutpannaḥ śrīmānatulavikramaḥ||

Verse 2

तं निशाम्य तदा कद्रूर्विनतामिदमब्रवीत्। उच्चैःश्रवा हि किंवर्णो भद्रे प्रब्रूहि मा चिरम्।।

taṃ niśāmya tadā kadrūrvinatāmidamabravīt| uccaiḥśravā hi kiṃvarṇo bhadre prabrūhi mā ciram||

Verse 3

विनतोवाच। श्वेत एवाश्वराजोऽयं किं वा त्वं मन्यसे शुभे। ब्रूहि वर्णं त्वमप्यस्य ततोऽत्र विपणावहे।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि आस्तीकर्पणि विंशोऽध्यायः।। 20 ।।

vinatovāca| śveta evāśvarājo'yaṃ kiṃ vā tvaṃ manyase śubhe| brūhi varṇaṃ tvamapyasya tato'tra vipaṇāvahe|| || iti śrīmanmahābhārate ādiparvaṇi āstīkarpaṇi viṃśo'dhyāyaḥ|| 20 ||

Verse 4

कद्रूरुवाच। कृष्णवालमहं मन्ये हयमेनं शुचिस्मिते। एहि सार्धं मया दीव्य दासीभावाय भामिनि।।

kadrūruvāca| kṛṣṇavālamahaṃ manye hayamenaṃ śucismite| ehi sārdhaṃ mayā dīvya dāsībhāvāya bhāmini||

Verse 5

सौतिरुवाच। एवं ते समयं कृत्वा दासीभावाय वै मिथः। जग्मतुः स्वगृहानेव श्वो द्रक्ष्याव इति स्म ह।।

sautiruvāca| evaṃ te samayaṃ kṛtvā dāsībhāvāya vai mithaḥ| jagmatuḥ svagṛhāneva śvo drakṣyāva iti sma ha||

Verse 6

ततः पुत्रसहस्रं तु कद्रूर्जिह्यं चिकीर्षती। आज्ञापयामास तदा वाला भूत्वाऽञ्जनप्रभाः।। विपणावहे पणं कुर्वहे।।

tataḥ putrasahasraṃ tu kadrūrjihyaṃ cikīrṣatī| ājñāpayāmāsa tadā vālā bhūtvā'ñjanaprabhāḥ|| vipaṇāvahe paṇaṃ kurvahe||

Verse 7

आविशध्वं हयं क्षिप्रं दासी न स्यामहं यथा। नावपद्यन्त ये वाक्यं ताञ्शशाप भुजंगमान्।। जिह्मं कौटिल्यं। वालाः लोमानि।।

āviśadhvaṃ hayaṃ kṣipraṃ dāsī na syāmahaṃ yathā| nāvapadyanta ye vākyaṃ tāñśaśāpa bhujaṃgamān|| jihmaṃ kauṭilyaṃ| vālāḥ lomāni||

Verse 8

सर्पसत्रे वर्तमाने पावको वः प्रधक्ष्यति। जनमेजयस्य राजर्षेः पाण्डवेयस्य धीमतः।।

sarpasatre vartamāne pāvako vaḥ pradhakṣyati| janamejayasya rājarṣeḥ pāṇḍaveyasya dhīmataḥ||

Verse 9

शापमेनं तु शुश्राव स्वयमेव पितामहः। अतिक्रूरं समुत्सृष्टं कद्र्वा दैवादतीव हि।।

śāpamenaṃ tu śuśrāva svayameva pitāmahaḥ| atikrūraṃ samutsṛṣṭaṃ kadrvā daivādatīva hi||

Verse 10

सार्धं देवगणैः सर्वैर्वाचं तामन्वमोदत। बहुत्वं प्रेक्ष्य सर्पाणां प्रजानां हितकाम्यया।।

sārdhaṃ devagaṇaiḥ sarvairvācaṃ tāmanvamodata| bahutvaṃ prekṣya sarpāṇāṃ prajānāṃ hitakāmyayā||

Verse 11

तिग्मवीर्यविषा ह्येते दन्दशूका महाबलाः। तेषां तीक्ष्णविषत्वाद्धि प्रजानां च हिताय च।।

tigmavīryaviṣā hyete dandaśūkā mahābalāḥ| teṣāṃ tīkṣṇaviṣatvāddhi prajānāṃ ca hitāya ca||

Verse 12

युक्तं मात्रा कृतं तेषां परपीडोपसर्पिणाम्। अन्येषामपि सत्त्वानां नित्यं दोषपरास्तु ये।।

yuktaṃ mātrā kṛtaṃ teṣāṃ parapīḍopasarpiṇām| anyeṣāmapi sattvānāṃ nityaṃ doṣaparāstu ye||

Verse 13

तेषां प्राणान्तिको दण्डो दैवेन विनिपात्यते। एवं संभाष्य देवस्तु पूज्य कद्रूं च तां तदा।।

teṣāṃ prāṇāntiko daṇḍo daivena vinipātyate| evaṃ saṃbhāṣya devastu pūjya kadrūṃ ca tāṃ tadā||

Verse 14

आहूय कश्यपं देव इदं वचनमब्रवीत्। यदेते दन्दशूकाश्च सर्पा जातास्त्वयानघ।।

āhūya kaśyapaṃ deva idaṃ vacanamabravīt| yadete dandaśūkāśca sarpā jātāstvayānagha||

Verse 15

विषोल्बणा महाभोगा मात्रा शप्ताः परंतप। तत्र मन्युस्त्वया तात न कर्तव्यः कथंचन।।

viṣolbaṇā mahābhogā mātrā śaptāḥ paraṃtapa| tatra manyustvayā tāta na kartavyaḥ kathaṃcana||

Verse 16

दृष्टं पुरातनं ह्येतद्यज्ञे सर्पविनाशनम्। इत्युक्त्वा सृष्टिकृद्देवस्तं प्रसाद्य प्रजापतिम्। प्रादाद्विषहरीं विद्यां कश्यपाय महात्मने।।

dṛṣṭaṃ purātanaṃ hyetadyajñe sarpavināśanam| ityuktvā sṛṣṭikṛddevastaṃ prasādya prajāpatim| prādādviṣaharīṃ vidyāṃ kaśyapāya mahātmane||

Verse 17

एवं शप्तेषु नागेषु कद्र्वातु द्विजसत्तम। अद्विग्नः शापतस्तस्याः कद्रूं कर्कोटकोऽब्रवीत्।।

evaṃ śapteṣu nāgeṣu kadrvātu dvijasattama| advignaḥ śāpatastasyāḥ kadrūṃ karkoṭako'bravīt||

Verse 18

मातरं परमप्रीतस्तथा भुजगसत्तमः। आविश्य वाजिनं मुख्यं बालो भूत्वाञ्जनप्रभः।।

mātaraṃ paramaprītastathā bhujagasattamaḥ| āviśya vājinaṃ mukhyaṃ bālo bhūtvāñjanaprabhaḥ||

Verse 19

दर्शयिष्यामि तत्राहमात्मानं काममाश्वस। एवमस्त्विति सा पुत्रं प्रत्युवाच यशस्विनी।।

darśayiṣyāmi tatrāhamātmānaṃ kāmamāśvasa| evamastviti sā putraṃ pratyuvāca yaśasvinī||