Adhyaya 198

Verse 1

सौदासभार्यायां वसिष्ठेन पुत्रोत्पादनकारणं पृष्टवन्तमर्जुनंप्रति पुनः कल्माषपादकथाकथनम्।। 1 ।। मैथुनधर्मस्य ब्राह्णं भक्षितवतः सौदासस्य ब्राह्मण्या शापः।। 2 ।। गन्धर्व उवाच। पुनश्चैव महातेजा विश्वामित्रजिघांसया। अग्निं संभृतवान्घोरं शाक्तेयः सुमहातपाः।।

saudāsabhāryāyāṃ vasiṣṭhena putrotpādanakāraṇaṃ pṛṣṭavantamarjunaṃprati punaḥ kalmāṣapādakathākathanam|| 1 || maithunadharmasya brāhṇaṃ bhakṣitavataḥ saudāsasya brāhmaṇyā śāpaḥ|| 2 || gandharva uvāca| punaścaiva mahātejā viśvāmitrajighāṃsayā| agniṃ saṃbhṛtavānghoraṃ śākteyaḥ sumahātapāḥ||

Verse 2

वासिष्ठसंभृतश्चाग्निर्विश्वामित्रहितैषिणा। तेजसा वह्नितुल्येन ग्रस्तः स्कन्देन धीमता।।

vāsiṣṭhasaṃbhṛtaścāgnirviśvāmitrahitaiṣiṇā| tejasā vahnitulyena grastaḥ skandena dhīmatā||

Verse 3

अर्जुन उवाच। राज्ञा कल्माषपादेन गुरौ ब्रह्मविदां वरे। कारणं किं पुरस्कृत्य भार्या वै सन्नियोजिता।।

arjuna uvāca| rājñā kalmāṣapādena gurau brahmavidāṃ vare| kāraṇaṃ kiṃ puraskṛtya bhāryā vai sanniyojitā||

Verse 4

जानता वै परं धर्मं वसिष्ठेन महात्मना। अगम्यागमनं कस्मात्कृतं तेन महर्षिणा।।

jānatā vai paraṃ dharmaṃ vasiṣṭhena mahātmanā| agamyāgamanaṃ kasmātkṛtaṃ tena maharṣiṇā||

Verse 5

अधर्मिष्ठं वसिष्ठेन कृतं चापि पुरा सखे। एतन्मे संशयं सर्वं छेत्तुमर्हसि पृच्छतः।।

adharmiṣṭhaṃ vasiṣṭhena kṛtaṃ cāpi purā sakhe| etanme saṃśayaṃ sarvaṃ chettumarhasi pṛcchataḥ||

Verse 6

गन्धर्व उवाच। धनञ्जय निबोधेयं यन्मां त्वं परिपृच्छसि। वसिष्ठं प्रति दुर्धर्ष तथा मित्रसहं नृपम्।।

gandharva uvāca| dhanañjaya nibodheyaṃ yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi| vasiṣṭhaṃ prati durdharṣa tathā mitrasahaṃ nṛpam||

Verse 7

कथितं ते मया सर्वं यथा शप्तः स पार्थिवः। शक्तिना भरतश्रेष्ठ वासिष्ठेन महात्मना।।

kathitaṃ te mayā sarvaṃ yathā śaptaḥ sa pārthivaḥ| śaktinā bharataśreṣṭha vāsiṣṭhena mahātmanā||

Verse 8

स तु शापवशं प्राप्तः क्रोधपर्याकुलेक्षणः। निर्जगाम पुराद्राजा सहदारः परन्तपः।।

sa tu śāpavaśaṃ prāptaḥ krodhaparyākulekṣaṇaḥ| nirjagāma purādrājā sahadāraḥ parantapaḥ||

Verse 9

अरण्यं निर्जनं गत्वा सदारः परिचक्रमे। नानामृगगणाकीर्णं नानासत्वसमाकुलम्।।

araṇyaṃ nirjanaṃ gatvā sadāraḥ paricakrame| nānāmṛgagaṇākīrṇaṃ nānāsatvasamākulam||

Verse 10

नानागुल्मलताच्छन्नं नानाद्रुमसमावृतम्। अरण्यं घोरसन्नादं शापग्रस्तः परिभ्रमन्।।

nānāgulmalatācchannaṃ nānādrumasamāvṛtam| araṇyaṃ ghorasannādaṃ śāpagrastaḥ paribhraman||

Verse 11

स कदाचित्क्षुधाविष्टो मृगयन्भक्ष्यमात्मनः। ददर्श सुपरिक्लिष्टः कस्मिंश्चिन्निर्जने वने।।

sa kadācitkṣudhāviṣṭo mṛgayanbhakṣyamātmanaḥ| dadarśa suparikliṣṭaḥ kasmiṃścinnirjane vane||

Verse 12

ब्राह्मणं ब्राह्मणीं चैव मिथुनायोपसंगतौ। तौ तं वीक्ष्य सुवित्रस्तावकृतार्थौ प्रधावितौ।।

brāhmaṇaṃ brāhmaṇīṃ caiva mithunāyopasaṃgatau| tau taṃ vīkṣya suvitrastāvakṛtārthau pradhāvitau||

Verse 13

तयोः प्रद्रवतोर्विप्रं जग्राह नृपतिर्बलात्। दृष्ट्वा गृहीतं भर्तारमथ ब्राह्मण्यभाषत।।

tayoḥ pradravatorvipraṃ jagrāha nṛpatirbalāt| dṛṣṭvā gṛhītaṃ bhartāramatha brāhmaṇyabhāṣata||

Verse 14

शृणु राजन्मम वचो यत्त्वां वक्ष्यामि सुव्रत। आदित्यवंशप्रभवस्त्वं हि लोके परिश्रुतः।।

śṛṇu rājanmama vaco yattvāṃ vakṣyāmi suvrata| ādityavaṃśaprabhavastvaṃ hi loke pariśrutaḥ||

Verse 15

अप्रमत्तः स्थि धर्मे गुरुशुश्रूषणे रतः। शापोपहत दुर्धर्ष न पापं कर्तुमर्हसि।।

apramattaḥ sthi dharme guruśuśrūṣaṇe rataḥ| śāpopahata durdharṣa na pāpaṃ kartumarhasi||

Verse 16

ऋतुकाले तु संप्राप्ते भर्तृव्यसनकर्शिता। अकृतार्था ह्यहं भर्त्रा प्रसवार्थं समागता।।

ṛtukāle tu saṃprāpte bhartṛvyasanakarśitā| akṛtārthā hyahaṃ bhartrā prasavārthaṃ samāgatā||

Verse 17

प्रसीद नृपतिश्रेष्ठ भर्ताऽयं मे विसृज्यताम्। एवं विक्रोशमानायास्तस्यास्तु न नृशंसवत्।।

prasīda nṛpatiśreṣṭha bhartā'yaṃ me visṛjyatām| evaṃ vikrośamānāyāstasyāstu na nṛśaṃsavat||

Verse 18

भर्तारं भक्षयामास व्याघ्रो मृगमिवेप्सितम्। तस्याः क्रोधाभिभूताया यान्यश्रूण्यपतन्भुवि।।

bhartāraṃ bhakṣayāmāsa vyāghro mṛgamivepsitam| tasyāḥ krodhābhibhūtāyā yānyaśrūṇyapatanbhuvi||

Verse 19

सोऽग्निः समभवद्दीप्तस्तं च देशं व्यदीपयत्। ततः सा शोकसंतप्ता भर्तृव्यसनकर्शिता।।

so'gniḥ samabhavaddīptastaṃ ca deśaṃ vyadīpayat| tataḥ sā śokasaṃtaptā bhartṛvyasanakarśitā||

Verse 20

कल्माषपादं राजर्षिमशपद्ब्राह्मणी रुषा। यस्मान्ममाकृतार्थायास्त्वया क्षुद्र नृशंसवत्।।

kalmāṣapādaṃ rājarṣimaśapadbrāhmaṇī ruṣā| yasmānmamākṛtārthāyāstvayā kṣudra nṛśaṃsavat||

Verse 21

प्रेक्षन्त्या भक्षितो मेऽद्य प्रियो भर्ता महायशाः। तस्मात्त्वमपि दुर्बुद्धे मच्छापपरिविक्षतः।।

prekṣantyā bhakṣito me'dya priyo bhartā mahāyaśāḥ| tasmāttvamapi durbuddhe macchāpaparivikṣataḥ||

Verse 22

पत्नीमृतावनुप्राप्य सद्यस्त्यक्ष्यसि जीवितम्। तेन प्रसाद्यमाना सा प्रसादमकरोत्तदा। यस्य चर्षेर्वसिष्ठस्य त्वया पुत्रा विनाशिताः।।

patnīmṛtāvanuprāpya sadyastyakṣyasi jīvitam| tena prasādyamānā sā prasādamakarottadā| yasya carṣervasiṣṭhasya tvayā putrā vināśitāḥ||

Verse 23

तेन संगम्य ते भार्या तनयं जनयिष्यति। सते वंशकरः पुत्रो भविष्यति नृपाधम।।

tena saṃgamya te bhāryā tanayaṃ janayiṣyati| sate vaṃśakaraḥ putro bhaviṣyati nṛpādhama||

Verse 24

एवं शप्त्वा तु राजानं सा तमाङ्गिरसी शुभा। तस्यैव सन्निधौ दीप्तं प्रविवेश हुताशनम्।।

evaṃ śaptvā tu rājānaṃ sā tamāṅgirasī śubhā| tasyaiva sannidhau dīptaṃ praviveśa hutāśanam||

Verse 25

वसिष्ठश्च महाभागः सर्वमेतदवैक्षत। ज्ञानयोगेन महता तपसा च परन्तप।।

vasiṣṭhaśca mahābhāgaḥ sarvametadavaikṣata| jñānayogena mahatā tapasā ca parantapa||

Verse 26

मुक्तशापश्च राजर्षिः कालेन महता ततः। ऋतुकालेऽभिपतितो मदयन्त्या निवारितः।।

muktaśāpaśca rājarṣiḥ kālena mahatā tataḥ| ṛtukāle'bhipatito madayantyā nivāritaḥ||

Verse 27

न हि सस्मार स नृपस्तं शापं काममोहितः। देव्याः सोऽथ वचः श्रुत्वा संभ्रान्तो नृपसत्तमः।।

na hi sasmāra sa nṛpastaṃ śāpaṃ kāmamohitaḥ| devyāḥ so'tha vacaḥ śrutvā saṃbhrānto nṛpasattamaḥ||

Verse 28

तं शापमनुसंस्मृत्य पर्यतप्यद्भृशं तदा। एतस्मात्कारणाद्राजा वसिष्ठं सन्ययोजयत्। स्वदारेषु नरश्रेष्ठ शापदोषसमन्वितः।।

taṃ śāpamanusaṃsmṛtya paryatapyadbhṛśaṃ tadā| etasmātkāraṇādrājā vasiṣṭhaṃ sanyayojayat| svadāreṣu naraśreṣṭha śāpadoṣasamanvitaḥ||