Adhyaya 197

Verse 1

वसिष्ठवाक्येन लोकविनाशान्निवृत्तेन पराशरेण राक्षसनाशार्थं यज्ञारम्भः।। 1 ।। पुलस्त्यप्रार्थनया पराशरेण यज्ञसमापनम्।। 2 ।। गन्धर्व उवाच। एवमुक्तः स विप्रर्षिर्वसिष्ठेन महात्मना। न्ययच्छदात्मनः क्रोधं सर्वलोकपराभवात्।।

vasiṣṭhavākyena lokavināśānnivṛttena parāśareṇa rākṣasanāśārthaṃ yajñārambhaḥ|| 1 || pulastyaprārthanayā parāśareṇa yajñasamāpanam|| 2 || gandharva uvāca| evamuktaḥ sa viprarṣirvasiṣṭhena mahātmanā| nyayacchadātmanaḥ krodhaṃ sarvalokaparābhavāt||

Verse 2

ईजे च स महातेजाः सर्ववेदविदां वरः। ऋषी राक्षससत्रेण शाक्तेयोऽथ पराशरः।।

īje ca sa mahātejāḥ sarvavedavidāṃ varaḥ| ṛṣī rākṣasasatreṇa śākteyo'tha parāśaraḥ||

Verse 3

ततो वृद्धांश्च बालांश्च राक्षसान्स महामुनिः। ददाह वितते यज्ञे शक्तेर्वधमनुस्मरन्।।

tato vṛddhāṃśca bālāṃśca rākṣasānsa mahāmuniḥ| dadāha vitate yajñe śaktervadhamanusmaran||

Verse 4

न हि तं वारयामास वसिष्ठो रक्षसां वधात्। द्वितीयामस्य मां भाङ्क्षं प्रतिज्ञामिति निश्चयात्।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि चैत्ररथपर्वणि सप्तनवत्यधिकशततमोऽध्यायः।। 197 ।।

na hi taṃ vārayāmāsa vasiṣṭho rakṣasāṃ vadhāt| dvitīyāmasya māṃ bhāṅkṣaṃ pratijñāmiti niścayāt|| || iti śrīmanmahābhārate ādiparvaṇi caitrarathaparvaṇi saptanavatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ|| 197 ||

Verse 5

त्रयाणां पावकानां च सत्रे तस्मिन्महामुनिः। आसीत्पुरस्ताद्दीप्तानां चतुर्थ इव पावकः।।

trayāṇāṃ pāvakānāṃ ca satre tasminmahāmuniḥ| āsītpurastāddīptānāṃ caturtha iva pāvakaḥ||

Verse 6

तेन यज्ञेन शुभ्रेण हूयमानेन शक्तितः। तद्विदीपितमाकाशं सूर्येणेव घनात्यये।।

tena yajñena śubhreṇa hūyamānena śaktitaḥ| tadvidīpitamākāśaṃ sūryeṇeva ghanātyaye||

Verse 7

तं वसिष्ठादयः सर्वे मुनयस्तत्र मेनिरे। तेजसा दीप्यमानं वै द्वितीयमिव भास्करम्।।

taṃ vasiṣṭhādayaḥ sarve munayastatra menire| tejasā dīpyamānaṃ vai dvitīyamiva bhāskaram||

Verse 8

ततः परमदुष्प्रापमन्यैर्ऋषिरुधारधीः। समापिपयिषुः सत्रं तमत्रिः समुपागमत्।।

tataḥ paramaduṣprāpamanyairṛṣirudhāradhīḥ| samāpipayiṣuḥ satraṃ tamatriḥ samupāgamat||

Verse 9

तथा पुलस्त्यः पुलहः क्रतुश्चैव महाक्रतुः। तत्राजग्मुरमित्रघ्न रक्षसां जीवितेप्सया।।

tathā pulastyaḥ pulahaḥ kratuścaiva mahākratuḥ| tatrājagmuramitraghna rakṣasāṃ jīvitepsayā||

Verse 10

पुलस्त्यस्तु वधात्तेषां रक्षसां भरतर्षभ। उवाचेदं वचः पार्थ पराशरमरिन्दमम्।।

pulastyastu vadhātteṣāṃ rakṣasāṃ bharatarṣabha| uvācedaṃ vacaḥ pārtha parāśaramarindamam||

Verse 11

कच्चित्तातापविघ्नं ते कच्चिन्नन्दसि पुत्रक। अजानतामदोषाणां सर्वेषां रक्षसां वधात्।।

kaccittātāpavighnaṃ te kaccinnandasi putraka| ajānatāmadoṣāṇāṃ sarveṣāṃ rakṣasāṃ vadhāt||

Verse 12

प्रजोच्छेदमिमं मह्यं न हि कर्तु त्वमर्हसि। नैष तात द्विजातीनां धर्मो दृष्टस्तपस्विनाम्।। माभाङ्क्षे न नाशयेयम्।।

prajocchedamimaṃ mahyaṃ na hi kartu tvamarhasi| naiṣa tāta dvijātīnāṃ dharmo dṛṣṭastapasvinām|| mābhāṅkṣe na nāśayeyam||

Verse 13

शम एव परो धर्मस्तमाचर पराशर। अधर्मिष्ठं वरिष्ठः सन्कुरुषे त्वं पराशर।।

śama eva paro dharmastamācara parāśara| adharmiṣṭhaṃ variṣṭhaḥ sankuruṣe tvaṃ parāśara||

Verse 14

शक्तिं चापि हि धर्मज्ञं नातिक्रान्तुमिहार्हसि। प्रजायाश्च ममोच्छेदं न चैवं कर्तुमर्हसि।।

śaktiṃ cāpi hi dharmajñaṃ nātikrāntumihārhasi| prajāyāśca mamocchedaṃ na caivaṃ kartumarhasi||

Verse 15

शापाद्धि शक्तेर्वासिष्ठ तदा तदुपपादितम्। आत्मजेन स दोषेण शक्तिर्नीत इतो दिवम्।।

śāpāddhi śaktervāsiṣṭha tadā tadupapāditam| ātmajena sa doṣeṇa śaktirnīta ito divam||

Verse 16

न हि तं राक्षसः कश्चिच्छक्तो भक्षयितुं मुने। वासिष्ठो भक्षितश्चासीत्कौशिकोत्सृष्टरक्षसा। शापं न कुर्वन्ति तदा न च त्राणपरायणाः।।

na hi taṃ rākṣasaḥ kaścicchakto bhakṣayituṃ mune| vāsiṣṭho bhakṣitaścāsītkauśikotsṛṣṭarakṣasā| śāpaṃ na kurvanti tadā na ca trāṇaparāyaṇāḥ||

Verse 17

क्षमावन्तोऽदहन्देहं देहमन्यद्भवत्विति। आत्मनैवात्मनस्तेन दृष्टो मृत्युस्तदाऽभवत्।।

kṣamāvanto'dahandehaṃ dehamanyadbhavatviti| ātmanaivātmanastena dṛṣṭo mṛtyustadā'bhavat||

Verse 18

निमित्तभूतस्तत्रासीद्विश्वामित्रः पराशर। राजा कल्माषपादश्च दिवमारुह्य मोदते।।

nimittabhūtastatrāsīdviśvāmitraḥ parāśara| rājā kalmāṣapādaśca divamāruhya modate||

Verse 19

ये च शक्त्यवराः पुत्रा वसिष्ठस्य महामुने। ते च सर्वे मुदा युक्ता मोदन्ते सहिताः सुरैः।।

ye ca śaktyavarāḥ putrā vasiṣṭhasya mahāmune| te ca sarve mudā yuktā modante sahitāḥ suraiḥ||

Verse 20

सर्वमेतद्वसिष्ठस्य विदितं वै महामुने। रक्षसां च समुच्छेद एष तात तपस्विनाम्।।

sarvametadvasiṣṭhasya viditaṃ vai mahāmune| rakṣasāṃ ca samuccheda eṣa tāta tapasvinām||

Verse 21

निमित्तभूतस्त्वं चात्र क्रतौ वासिष्ठनन्दन। तत्सत्रं मुञ्च भद्रं ते समाप्तमिदमस्तु ते।।

nimittabhūtastvaṃ cātra kratau vāsiṣṭhanandana| tatsatraṃ muñca bhadraṃ te samāptamidamastu te||

Verse 22

गन्धर्व उवाच। एवमुक्तः पुलस्त्येन वसिष्ठेन च धीमता। तदा समापयामास सत्रं शाक्तो महामुनिः।।

gandharva uvāca| evamuktaḥ pulastyena vasiṣṭhena ca dhīmatā| tadā samāpayāmāsa satraṃ śākto mahāmuniḥ||

Verse 23

सर्वराक्षससत्राय संभृतं पावकं तदा। उत्तरे हिमवत्पार्श्वे उत्ससर्ज महावने।।

sarvarākṣasasatrāya saṃbhṛtaṃ pāvakaṃ tadā| uttare himavatpārśve utsasarja mahāvane||

Verse 24

स तत्राद्यापि रक्षांसि वृक्षानश्मन एव च। भक्षयन्दृश्यते वह्निः सदा पर्वणि पर्वणि।।

sa tatrādyāpi rakṣāṃsi vṛkṣānaśmana eva ca| bhakṣayandṛśyate vahniḥ sadā parvaṇi parvaṇi||