Adhyaya 196

Verse 1

पितॄणां निदेशेन और्वस्य समुद्रे क्रोधत्यागः।। 1 ।। और्व उवाच। उक्तवानस्मि यां क्रोधात्प्रतिज्ञां पितरस्तदा। सर्वलोकविनाशाय न सा मे वितथा भवेत्।।

pitṝṇāṃ nideśena aurvasya samudre krodhatyāgaḥ|| 1 || aurva uvāca| uktavānasmi yāṃ krodhātpratijñāṃ pitarastadā| sarvalokavināśāya na sā me vitathā bhavet||

Verse 2

वृथारोषप्रतिज्ञो वै नाहं जीवितुमुत्सहे। अनिस्तीर्णो हि मां रोषो दहेदग्निरिवारणिम्।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि चैत्ररथपर्वणि षण्णवत्यधिकशततमोऽध्यायः।। 196 ।।

vṛthāroṣapratijño vai nāhaṃ jīvitumutsahe| anistīrṇo hi māṃ roṣo dahedagnirivāraṇim|| || iti śrīmanmahābhārate ādiparvaṇi caitrarathaparvaṇi ṣaṇṇavatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ|| 196 ||

Verse 3

यो हि कारणतः क्रोधं संजातं क्षन्तुमर्हति। नालं स मनुजः सम्यक् त्रिवर्गं परिरक्षितुम्।।

yo hi kāraṇataḥ krodhaṃ saṃjātaṃ kṣantumarhati| nālaṃ sa manujaḥ samyak trivargaṃ parirakṣitum||

Verse 4

अशिष्टानां नियन्ता हि शिष्टानां परिरक्षिता। स्थाने रोषः प्रयुक्तः स्यान्नृपैः सर्वजिगीषुभिः।।

aśiṣṭānāṃ niyantā hi śiṣṭānāṃ parirakṣitā| sthāne roṣaḥ prayuktaḥ syānnṛpaiḥ sarvajigīṣubhiḥ||

Verse 5

अश्रौषमहमूरुस्थो गर्भशय्यागतस्तदा। आरावं मातृवर्गस्य भृगूणां क्षत्रियैर्वधे।।

aśrauṣamahamūrustho garbhaśayyāgatastadā| ārāvaṃ mātṛvargasya bhṛgūṇāṃ kṣatriyairvadhe||

Verse 6

सामरैर्हि यदा लोके भृगूणां क्षत्रियाधमैः। आगर्भोत्सादनं क्षान्तं तदा मां मन्युराविशत्।।

sāmarairhi yadā loke bhṛgūṇāṃ kṣatriyādhamaiḥ| āgarbhotsādanaṃ kṣāntaṃ tadā māṃ manyurāviśat||

Verse 7

प्रकीर्णकेशाः किल मे मातरः पितरस्तथा। भयात्सर्वेषु लोकेषु नाधिजग्मुः परायणम्।।

prakīrṇakeśāḥ kila me mātaraḥ pitarastathā| bhayātsarveṣu lokeṣu nādhijagmuḥ parāyaṇam||

Verse 8

तान्भृगूणां यदा दारान्कश्चिन्नाभ्युपपद्यत। माता तदा दधारेयमूरुणैकेन मां शुभा।। अनिस्तीर्णोऽकृतकार्यः।।

tānbhṛgūṇāṃ yadā dārānkaścinnābhyupapadyata| mātā tadā dadhāreyamūruṇaikena māṃ śubhā|| anistīrṇo'kṛtakāryaḥ||

Verse 9

प्रतिषेद्धा हि पापस्य यदा लोकेषु विद्यते। तदा सर्वेषु लोकेषु पापकृन्नोपपद्यते।।

pratiṣeddhā hi pāpasya yadā lokeṣu vidyate| tadā sarveṣu lokeṣu pāpakṛnnopapadyate||

Verse 10

यदा तु प्रतिषेद्धारं पापो न लभते क्वचित्। तिष्ठन्ति बहवो लोकास्तदा पापेषु कर्मसु।।

yadā tu pratiṣeddhāraṃ pāpo na labhate kvacit| tiṣṭhanti bahavo lokāstadā pāpeṣu karmasu||

Verse 11

जानन्नपि च यः पापं शक्तिमान्न नियच्छति। ईशः सन्सोऽपि तेनैव कर्मणा संप्रयुज्यते।।

jānannapi ca yaḥ pāpaṃ śaktimānna niyacchati| īśaḥ sanso'pi tenaiva karmaṇā saṃprayujyate||

Verse 12

राजभिश्चेश्वरैश्चैव यदि वै पितरो मम। शक्तैर्न शकितास्त्रातुमिष्टं मत्वेह जीवितम्।।

rājabhiśceśvaraiścaiva yadi vai pitaro mama| śaktairna śakitāstrātumiṣṭaṃ matveha jīvitam||

Verse 13

अत एषामहं क्रुद्धो लोकानामीश्वरो ह्यहम्। भवतां च वचो नालमहं समभिवर्तितुम्।।

ata eṣāmahaṃ kruddho lokānāmīśvaro hyaham| bhavatāṃ ca vaco nālamahaṃ samabhivartitum||

Verse 14

ममापि चेद्भवेदेवमीश्वरस्य सतो महत्। उपेक्षमाणस्य पुनर्लोकानां किल्बिषाद्भयम्।।

mamāpi cedbhavedevamīśvarasya sato mahat| upekṣamāṇasya punarlokānāṃ kilbiṣādbhayam||

Verse 15

यश्चायं मन्युजो मेऽग्निर्लोकानादातुमिच्छति। दहेदेष च मामेव निगृहीतः स्वतेजसा।।

yaścāyaṃ manyujo me'gnirlokānādātumicchati| dahedeṣa ca māmeva nigṛhītaḥ svatejasā||

Verse 16

भवतां च विजानामि सर्वलोकहितेप्सुताम्। तस्माद्विधद्ध्वं यच्छ्रेयो लोकानां मम चेश्वराः।।

bhavatāṃ ca vijānāmi sarvalokahitepsutām| tasmādvidhaddhvaṃ yacchreyo lokānāṃ mama ceśvarāḥ||

Verse 17

पितर ऊचुः। य एष मन्युजस्तेऽग्निर्लोकानादातुमिच्छति। अप्सु तं मुञ्च भद्रं ते लोका ह्यप्सु प्रतिष्ठिताः।।

pitara ūcuḥ| ya eṣa manyujaste'gnirlokānādātumicchati| apsu taṃ muñca bhadraṃ te lokā hyapsu pratiṣṭhitāḥ||

Verse 18

आपोमयाः सर्वरसाः सर्वमापोमयं जगत्। तस्मादप्सु विमुञ्चेमं क्रोधाग्निं द्विजसत्तम।।

āpomayāḥ sarvarasāḥ sarvamāpomayaṃ jagat| tasmādapsu vimuñcemaṃ krodhāgniṃ dvijasattama||

Verse 19

अयं तिष्ठतु ते विप्र यदीच्छसि महोदधौ। मन्युजोऽग्निर्दहन्नापो लोका ह्यापोमयाः स्मृताः।।

ayaṃ tiṣṭhatu te vipra yadīcchasi mahodadhau| manyujo'gnirdahannāpo lokā hyāpomayāḥ smṛtāḥ||

Verse 20

एवं प्रतिज्ञा सत्येयं तवानघ भविष्यति। न चैवं सामरा लोका गमिष्यन्ति पराभवम्।।

evaṃ pratijñā satyeyaṃ tavānagha bhaviṣyati| na caivaṃ sāmarā lokā gamiṣyanti parābhavam||

Verse 21

वसिष्ठ उवाच। ततस्तं क्रोधजं तात और्वोऽग्निं वरुणालये। उत्ससर्ज स चैवाप उपयुङ्क्ते महोदधौ।। तद्भृगूणां राजा कश्चिन्नाभ्युपपद्यते इति ङ. पाठः।।

vasiṣṭha uvāca| tatastaṃ krodhajaṃ tāta aurvo'gniṃ varuṇālaye| utsasarja sa caivāpa upayuṅkte mahodadhau|| tadbhṛgūṇāṃ rājā kaścinnābhyupapadyate iti ṅa. pāṭhaḥ||

Verse 22

महद्धयशिरो भूत्वा यत्तद्वेदविदो विदुः। तमग्निमुद्हिरद्वक्त्रात्पिबत्यापो महोदधौ।। उपयुङ्क्ते भक्षयति।।

mahaddhayaśiro bhūtvā yattadvedavido viduḥ| tamagnimudhiradvaktrātpibatyāpo mahodadhau|| upayuṅkte bhakṣayati||

Verse 23

तस्मात्त्वमपि भद्रं ते न लोकान्हन्तुमर्हसि। पराशरं पराँल्लोकाञ्जानञ्ज्ञानवतां वर।।

tasmāttvamapi bhadraṃ te na lokānhantumarhasi| parāśaraṃ parā~llokāñjānañjñānavatāṃ vara||