Adhyaya 195

Verse 1

ब्राह्मणीवाक्येन और्वंप्रति शरणागतानां क्षत्रियाणां चक्षुःप्राप्तिः।। 1 ।। लोकविनाशार्थं तपस्यत और्वस्य तत्पितृकृततपोनिवारणम्।। 2 ।। ब्राह्मण्युवाच। नाहं गृह्णामि वस्ताता दृष्टीर्नास्मि रुषान्विता। अयं तु भार्गवो नूनमूरुजः कुपितोऽद्य वः।।

brāhmaṇīvākyena aurvaṃprati śaraṇāgatānāṃ kṣatriyāṇāṃ cakṣuḥprāptiḥ|| 1 || lokavināśārthaṃ tapasyata aurvasya tatpitṛkṛtataponivāraṇam|| 2 || brāhmaṇyuvāca| nāhaṃ gṛhṇāmi vastātā dṛṣṭīrnāsmi ruṣānvitā| ayaṃ tu bhārgavo nūnamūrujaḥ kupito'dya vaḥ||

Verse 2

तेन चक्षूंषि वस्ताता व्यक्तं कोपान्महात्मना। स्मरता निहतान्बन्धूनादत्तानि न संशयः।।

tena cakṣūṃṣi vastātā vyaktaṃ kopānmahātmanā| smaratā nihatānbandhūnādattāni na saṃśayaḥ||

Verse 3

गर्भानपि यदा यूयं भृगूणां घ्नत पुत्रकाः। तदायमूरुणा गर्भो मया वर्षशतं धृतः।।

garbhānapi yadā yūyaṃ bhṛgūṇāṃ ghnata putrakāḥ| tadāyamūruṇā garbho mayā varṣaśataṃ dhṛtaḥ||

Verse 4

षडङ्गश्चाखिलो वेद इमं गर्भस्थमेव ह। विवेश भृगुवंशस्य भूयः प्रियचिकीर्षया।।

ṣaḍaṅgaścākhilo veda imaṃ garbhasthameva ha| viveśa bhṛguvaṃśasya bhūyaḥ priyacikīrṣayā||

Verse 5

सोऽयं पितृवधाद्व्यक्तं क्रोधाद्वो हन्तुमिच्छति। तेजसा तस्य दिव्येन चक्षूंषि मुषितानि वः।।

so'yaṃ pitṛvadhādvyaktaṃ krodhādvo hantumicchati| tejasā tasya divyena cakṣūṃṣi muṣitāni vaḥ||

Verse 6

तमेव यूयं याचध्वमौर्वं मम सुतोत्तमम्। अयं वः प्रणिपातेन तुष्टो दृष्टीः प्रदास्यति।।

tameva yūyaṃ yācadhvamaurvaṃ mama sutottamam| ayaṃ vaḥ praṇipātena tuṣṭo dṛṣṭīḥ pradāsyati||

Verse 7

वसिष्ठ उवाच। एवमुक्तास्ततः सर्वे राजानस्ते तमूरुजम्। ऊचुः प्रसीदेति तदा प्रसादं च चकार सः।।

vasiṣṭha uvāca| evamuktāstataḥ sarve rājānaste tamūrujam| ūcuḥ prasīdeti tadā prasādaṃ ca cakāra saḥ||

Verse 8

अनेनैव च विख्यातो नाम्ना लोकेषु सत्तमः। स और्व इति विप्रर्षिरूरुं भित्त्वा व्यजायत।।

anenaiva ca vikhyāto nāmnā lokeṣu sattamaḥ| sa aurva iti viprarṣirūruṃ bhittvā vyajāyata||

Verse 9

चक्षूंषि प्रतिलभ्याथ प्रतिजग्मुस्ततो नृपाः। भार्गवस्तु मुनिर्मेने सर्वलोकपराभवम्।।

cakṣūṃṣi pratilabhyātha pratijagmustato nṛpāḥ| bhārgavastu munirmene sarvalokaparābhavam||

Verse 10

स चक्रे तात लोकानां विनाशाय मतिं तदा। सर्वेषामेव कार्त्स्न्येन मनः प्रवणमात्मनः।।

sa cakre tāta lokānāṃ vināśāya matiṃ tadā| sarveṣāmeva kārtsnyena manaḥ pravaṇamātmanaḥ||

Verse 11

इच्छन्नपचितिं कर्तुं भृगूणां भृगुनन्दनः। सर्वलोकविनाशाय तपसा सहतैधितः।।

icchannapacitiṃ kartuṃ bhṛgūṇāṃ bhṛgunandanaḥ| sarvalokavināśāya tapasā sahataidhitaḥ||

Verse 12

तापयामास ताँल्लोकान्सदेवासुरमानुषान्। तपसोग्रेण महता नन्दयिष्यन्पितामहान्।।

tāpayāmāsa tā~llokānsadevāsuramānuṣān| tapasogreṇa mahatā nandayiṣyanpitāmahān||

Verse 13

ततस्तं पितरस्तात विज्ञाय कुलनन्दनम्। पितृलोकादुपागम्य सर्व ऊचुरिदं वचः।।

tatastaṃ pitarastāta vijñāya kulanandanam| pitṛlokādupāgamya sarva ūcuridaṃ vacaḥ||

Verse 14

और्व दृष्टः प्रभावस्ते तपसोग्रस्य पुत्रक। प्रसादं कुरु लोकानां नियच्छ क्रोधमात्मनः।।

aurva dṛṣṭaḥ prabhāvaste tapasograsya putraka| prasādaṃ kuru lokānāṃ niyaccha krodhamātmanaḥ||

Verse 15

नानीशैर्हि तदा तात भृगुभिर्भावितात्मभिः। वधो ह्युपेक्षितः सर्वैः क्षत्रियाणां विहिंसताम्।।

nānīśairhi tadā tāta bhṛgubhirbhāvitātmabhiḥ| vadho hyupekṣitaḥ sarvaiḥ kṣatriyāṇāṃ vihiṃsatām||

Verse 16

आयुषा विप्रकृष्टेन यदा नः खेद आविशत्। तदाऽस्माभिर्वधस्तात क्षत्रियैरीप्सितः स्वयम्।।

āyuṣā viprakṛṣṭena yadā naḥ kheda āviśat| tadā'smābhirvadhastāta kṣatriyairīpsitaḥ svayam||

Verse 17

निखातं यच्च वै वित्तं केनचिद्गृगुवेश्मनि। वैरायैव तदा न्यस्तं क्षत्रियान्कोपयिष्णुभिः।।

nikhātaṃ yacca vai vittaṃ kenacidgṛguveśmani| vairāyaiva tadā nyastaṃ kṣatriyānkopayiṣṇubhiḥ||

Verse 18

किं हि वित्तेन नः कार्यं स्वर्गेप्सूनां द्विजोत्तम। यदस्माकं धनाध्यक्षः प्रभूतं धनमाहरत्।।

kiṃ hi vittena naḥ kāryaṃ svargepsūnāṃ dvijottama| yadasmākaṃ dhanādhyakṣaḥ prabhūtaṃ dhanamāharat||

Verse 19

यदा तु मृत्युरादातुं न नः शक्नोति सर्वशः। तदाऽस्माभिरयं दृष्ट उपायस्तात संमतः।।

yadā tu mṛtyurādātuṃ na naḥ śaknoti sarvaśaḥ| tadā'smābhirayaṃ dṛṣṭa upāyastāta saṃmataḥ||

Verse 20

आत्महा च पुमांस्तात न लोकाँल्लभते शुभान्। ततोऽस्माभिः समीक्ष्यैवं नात्मनात्मा निपातितः।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि चैत्ररथपर्वणि पञ्चनवत्यधिकशततमोऽध्यायः।। 195 ।।

ātmahā ca pumāṃstāta na lokā~llabhate śubhān| tato'smābhiḥ samīkṣyaivaṃ nātmanātmā nipātitaḥ|| || iti śrīmanmahābhārate ādiparvaṇi caitrarathaparvaṇi pañcanavatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ|| 195 ||

Verse 21

न चैतन्नः प्रियं तात यदिदं कर्तुमिच्छसि। नियच्छेदं मनः पापात्सर्वलोकपराभवात्।।

na caitannaḥ priyaṃ tāta yadidaṃ kartumicchasi| niyacchedaṃ manaḥ pāpātsarvalokaparābhavāt||

Verse 22

मा वधीः क्षत्रियांस्तात न लोकान्सप्त पुत्रक। दूषयन्तं तपस्तेजः क्रोधमुत्पतितं जहि।। आत्महेति एतेन भृगुपतनादिना मरणं ब्राह्मणेतरविषयं दर्शितम्।।

mā vadhīḥ kṣatriyāṃstāta na lokānsapta putraka| dūṣayantaṃ tapastejaḥ krodhamutpatitaṃ jahi|| ātmaheti etena bhṛgupatanādinā maraṇaṃ brāhmaṇetaraviṣayaṃ darśitam||