Adhyaya 194

Verse 1

पराशरोत्पत्तिः।। 1 ।। पितरं कल्माषपादभक्षितं ज्ञात्वा क्रुद्धेन पराशरेण लोकविनाशाय यतनम्।। 2 ।। कर्तवीर्यार्जुन वंश्यैः क्षत्रियैः धनार्थं भृगुवंश्यानां ब्राह्मणानां हननम्।। 3 ।। क्षत्रियभीत्या कयाचिद्ब्राह्मण्या ऊरौ गर्भं धृतं हन्तुं क्षत्रियाणामुद्यमः।। 4 ।। ऊरुं भित्वा निर्गतस्य बालकस्य तेजसान्धीभूतानां क्षत्रियाणां ब्राह्मणींप्रति शरणगमनम्।। 5 ।। गन्धर्व उवाच। 1-195-1x आश्रमस्था ततः पुत्रमदृश्यन्ती व्यजायत। शक्तेः कुलकरं राजन् द्वितीयमिव शक्तिनम्।।

parāśarotpattiḥ|| 1 || pitaraṃ kalmāṣapādabhakṣitaṃ jñātvā kruddhena parāśareṇa lokavināśāya yatanam|| 2 || kartavīryārjuna vaṃśyaiḥ kṣatriyaiḥ dhanārthaṃ bhṛguvaṃśyānāṃ brāhmaṇānāṃ hananam|| 3 || kṣatriyabhītyā kayācidbrāhmaṇyā ūrau garbhaṃ dhṛtaṃ hantuṃ kṣatriyāṇāmudyamaḥ|| 4 || ūruṃ bhitvā nirgatasya bālakasya tejasāndhībhūtānāṃ kṣatriyāṇāṃ brāhmaṇīṃprati śaraṇagamanam|| 5 || gandharva uvāca| 1-195-1x āśramasthā tataḥ putramadṛśyantī vyajāyata| śakteḥ kulakaraṃ rājan dvitīyamiva śaktinam||

Verse 2

जातकर्मादिकास्तस्य क्रियाः स मुनिसत्तमः। पौत्रस्य भरतश्रेष्ठ चकार भगवान्स्वयम्।।

jātakarmādikāstasya kriyāḥ sa munisattamaḥ| pautrasya bharataśreṣṭha cakāra bhagavānsvayam||

Verse 3

परासुः स यतस्तेन वसिष्ठः स्थापितो मुनिः। गर्भस्थेन ततो लोके पराशर इति स्मृतः।।

parāsuḥ sa yatastena vasiṣṭhaḥ sthāpito muniḥ| garbhasthena tato loke parāśara iti smṛtaḥ||

Verse 4

अमन्यत स धर्मात्मा वसिष्ठं पितरं मुनिः। जन्मप्रभृति तस्मिंस्तु पितरीवान्ववर्तत।।

amanyata sa dharmātmā vasiṣṭhaṃ pitaraṃ muniḥ| janmaprabhṛti tasmiṃstu pitarīvānvavartata||

Verse 5

स तात इति विप्रर्षिं वसिष्ठं प्रत्यभाषत। मातुः समक्षं कौन्तेय अदृश्यन्त्याः परन्तप।।

sa tāta iti viprarṣiṃ vasiṣṭhaṃ pratyabhāṣata| mātuḥ samakṣaṃ kaunteya adṛśyantyāḥ parantapa||

Verse 6

तातेति परिपूर्णार्थं तस्य तन्मधुरं वचः। अदृश्यन्त्यश्रुपूर्णाक्षी शृण्वती तमुवाच ह।।

tāteti paripūrṇārthaṃ tasya tanmadhuraṃ vacaḥ| adṛśyantyaśrupūrṇākṣī śṛṇvatī tamuvāca ha||

Verse 7

मा तात ताततातेति ब्रूह्येनं पितरं पितुः। रक्षसा भक्षितस्तात तव तातो वनान्तरे।।

mā tāta tātatāteti brūhyenaṃ pitaraṃ pituḥ| rakṣasā bhakṣitastāta tava tāto vanāntare||

Verse 8

मन्यसे यं तु तातेति नैष तातस्तवानघ। आर्य एष पिता तस्य पितुस्तव यशस्विनः।।

manyase yaṃ tu tāteti naiṣa tātastavānagha| ārya eṣa pitā tasya pitustava yaśasvinaḥ||

Verse 9

स एवमुक्तो दुःखार्तः सत्यवागृषिसत्तमः। सर्वलोकविनाशाय मतिं चक्रे महामनाः।।

sa evamukto duḥkhārtaḥ satyavāgṛṣisattamaḥ| sarvalokavināśāya matiṃ cakre mahāmanāḥ||

Verse 10

तं तथा निश्चितात्मानं स महात्मा महातपाः। ऋषिर्ब्रह्मविदां श्रष्ठो मैत्रावरुणिरन्त्यधीः।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आदिप्रवणि चैत्ररथपर्वणि चतुर्नवत्यधिकशततमोऽध्यायः।। 194 ।।

taṃ tathā niścitātmānaṃ sa mahātmā mahātapāḥ| ṛṣirbrahmavidāṃ śraṣṭho maitrāvaruṇirantyadhīḥ|| || iti śrīmanmahābhārate ādipravaṇi caitrarathaparvaṇi caturnavatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ|| 194 ||

Verse 11

वसिष्ठो वारयामास हेतुना येन तच्छृणु। वसिष्ठ उवाच। कृतवीर्य इति ख्यातो बभूव पृथिवीपतिः।।

vasiṣṭho vārayāmāsa hetunā yena tacchṛṇu| vasiṣṭha uvāca| kṛtavīrya iti khyāto babhūva pṛthivīpatiḥ||

Verse 12

याज्यो वेदविदां लोके भृगूणां पार्थिवर्षभः। स तानग्रभुजस्तात धान्येन च धनेन च।।

yājyo vedavidāṃ loke bhṛgūṇāṃ pārthivarṣabhaḥ| sa tānagrabhujastāta dhānyena ca dhanena ca||

Verse 13

सोमान्ते तर्पयामास विपुलेन विशांपतिः। तस्मिन्नृपतिशार्दूले स्वर्यातेऽथ कथंचन।।

somānte tarpayāmāsa vipulena viśāṃpatiḥ| tasminnṛpatiśārdūle svaryāte'tha kathaṃcana||

Verse 14

बभूव तत्कुलेयानां द्रव्यकार्यमुपस्थितम्। भृगूणां तु धनं ज्ञात्वा राजानः सर्व एव ते।।

babhūva tatkuleyānāṃ dravyakāryamupasthitam| bhṛgūṇāṃ tu dhanaṃ jñātvā rājānaḥ sarva eva te||

Verse 15

याचिष्णवोऽभिजग्मुस्तांस्ततो भार्गवसत्तमान्। भूमौ तु निददुः केचिद्भृगवो धनमक्षयम्।।

yāciṣṇavo'bhijagmustāṃstato bhārgavasattamān| bhūmau tu nidaduḥ kecidbhṛgavo dhanamakṣayam||

Verse 16

ददुः केचिद्द्विजातिभ्यो ज्ञात्वा क्षत्रियतो भयम्। भृहवस्तु ददुः केचित्तेषां वित्तं यथेप्सितम्।।

daduḥ keciddvijātibhyo jñātvā kṣatriyato bhayam| bhṛhavastu daduḥ kecitteṣāṃ vittaṃ yathepsitam||

Verse 17

क्षत्रियाणां तदा तात कारणान्तरदर्शनात्। ततो महीतलं तात क्षत्रियेण यदृच्छया।।

kṣatriyāṇāṃ tadā tāta kāraṇāntaradarśanāt| tato mahītalaṃ tāta kṣatriyeṇa yadṛcchayā||

Verse 18

खनताऽधिगतं वित्तं केनच्चिद्धृगुवेश्मनि। तद्वित्तं ददृशुः सर्वे समेताः क्षत्रियर्षभाः।।

khanatā'dhigataṃ vittaṃ kenacciddhṛguveśmani| tadvittaṃ dadṛśuḥ sarve sametāḥ kṣatriyarṣabhāḥ||

Verse 19

अवमन्य ततः क्रोधाद्भृगूंस्ताञ्छरणगतान्। निजघ्नुः परमेष्वासाः सर्वांस्तान्निशितैः शरैः।।

avamanya tataḥ krodhādbhṛgūṃstāñcharaṇagatān| nijaghnuḥ parameṣvāsāḥ sarvāṃstānniśitaiḥ śaraiḥ||

Verse 20

आगर्भादवकृन्तन्तश्चेरुः सर्वां वसुन्धराम्। तत उच्छिद्यमानेषु भृगुष्वेवं भयात्तदा।।

āgarbhādavakṛntantaśceruḥ sarvāṃ vasundharām| tata ucchidyamāneṣu bhṛguṣvevaṃ bhayāttadā||

Verse 21

भृगुपत्न्यो गिरिं दुर्गं हिमवन्तं प्रपेदिरे। तासामन्यतमा गर्भं भयाद्दध्रे महौजसम्।।

bhṛgupatnyo giriṃ durgaṃ himavantaṃ prapedire| tāsāmanyatamā garbhaṃ bhayāddadhre mahaujasam||

Verse 22

ऊरुणैकेन वाभोरूर्भर्तुः कुलविवृद्धये। तं गर्भमुपलभ्याशु ब्राह्मण्येका भयार्दिता।।

ūruṇaikena vābhorūrbhartuḥ kulavivṛddhaye| taṃ garbhamupalabhyāśu brāhmaṇyekā bhayārditā||

Verse 23

गत्वा वै कथयामास क्षत्रियाणामुपह्वरे। ततस्ते क्षत्रिया जग्मुस्तं गर्भं हन्तुमुद्यताः।।

gatvā vai kathayāmāsa kṣatriyāṇāmupahvare| tataste kṣatriyā jagmustaṃ garbhaṃ hantumudyatāḥ||

Verse 24

ददृशुर्ब्राह्मणीं तेऽथ दीप्यमानां स्वतेजसा। अथ गर्भः स भित्त्वोरुं ब्राह्मण्या निर्जगाम ह।।

dadṛśurbrāhmaṇīṃ te'tha dīpyamānāṃ svatejasā| atha garbhaḥ sa bhittvoruṃ brāhmaṇyā nirjagāma ha||

Verse 25

मुष्णन्दृष्टीः क्षत्रियाणां मध्याह्न इव भास्करः। ततश्चक्षुर्विहीनास्ते गिरिदुर्गेषु बभ्रमुः।।

muṣṇandṛṣṭīḥ kṣatriyāṇāṃ madhyāhna iva bhāskaraḥ| tataścakṣurvihīnāste giridurgeṣu babhramuḥ||

Verse 26

ततस्ते मोघसङ्कल्पा भयार्ताः क्षत्रियाः पुनः। ब्राह्मणीं शरमं जग्मुर्दृष्ट्यर्थं तामनिन्दिताम्।।

tataste moghasaṅkalpā bhayārtāḥ kṣatriyāḥ punaḥ| brāhmaṇīṃ śaramaṃ jagmurdṛṣṭyarthaṃ tāmaninditām||

Verse 27

ऊचुश्चैनां महाभागां क्षत्रियास्ते विचेतसः। ज्योतिःप्रहीणा दुःखार्ताः शान्तार्चिष इवाग्नयः।।

ūcuścaināṃ mahābhāgāṃ kṣatriyāste vicetasaḥ| jyotiḥprahīṇā duḥkhārtāḥ śāntārciṣa ivāgnayaḥ||

Verse 28

भगवत्याः प्रसादेन गच्छेत्क्षत्रमनामयम्। उपारम्य च गच्छेम सहिताः पापकर्मणः।।

bhagavatyāḥ prasādena gacchetkṣatramanāmayam| upāramya ca gacchema sahitāḥ pāpakarmaṇaḥ||

Verse 29

सपुत्रा त्वं प्रसादं नः कर्तुमर्हसि शोभने। पुनर्दृष्टिप्रदानेन राज्ञः संत्रातुमर्हसि।।

saputrā tvaṃ prasādaṃ naḥ kartumarhasi śobhane| punardṛṣṭipradānena rājñaḥ saṃtrātumarhasi||