Adhyaya 190

Verse 1

गन्धर्वेण वसिष्ठमाहात्म्यकथनपूर्वकं पाण्डवानां पुरोहितसंग्रहणोपदेशः।। 1 ।। वैशंपायन उवाच। स गन्धर्ववचः श्रुत्वा तत्तदा भरतर्षभ। अर्जुनः परया भक्त्या पूर्णचन्द्र इवाबभौ।।

gandharveṇa vasiṣṭhamāhātmyakathanapūrvakaṃ pāṇḍavānāṃ purohitasaṃgrahaṇopadeśaḥ|| 1 || vaiśaṃpāyana uvāca| sa gandharvavacaḥ śrutvā tattadā bharatarṣabha| arjunaḥ parayā bhaktyā pūrṇacandra ivābabhau||

Verse 2

उवाच च महेष्वासो गन्धर्वं कुरुसत्तमः। जातकौतूहलोऽतीव वसिष्ठस्य तपोबलात्।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वमि चैत्ररथपर्वणि नवत्यधिकशततमोऽध्यायः।। 190 ।।

uvāca ca maheṣvāso gandharvaṃ kurusattamaḥ| jātakautūhalo'tīva vasiṣṭhasya tapobalāt|| || iti śrīmanmahābhārate ādiparvami caitrarathaparvaṇi navatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ|| 190 ||

Verse 3

वसिष्ठ इति तस्यैतदृषेर्नाम त्वयेरितम्। एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं यथावत्तद्वदस्व मे।।

vasiṣṭha iti tasyaitadṛṣernāma tvayeritam| etadicchāmyahaṃ śrotuṃ yathāvattadvadasva me||

Verse 4

य एष गन्धर्वपते पूर्वेषां नः पुरोहितः। आसीदेतन्ममाचक्ष्व क एष भगवानृषिः।।

ya eṣa gandharvapate pūrveṣāṃ naḥ purohitaḥ| āsīdetanmamācakṣva ka eṣa bhagavānṛṣiḥ||

Verse 5

गन्धर्व उवाच। ब्रह्मणो मानसः पुत्रो वसिष्ठोऽरुन्धतीपतिः। तपसा निर्जितौ शश्वदजेयावमरैरपि।।

gandharva uvāca| brahmaṇo mānasaḥ putro vasiṣṭho'rundhatīpatiḥ| tapasā nirjitau śaśvadajeyāvamarairapi||

Verse 6

कामक्रोधावुभौ यस्य चरणौ समुवाहतुः। इन्द्रियाणां वशकरो वशिष्ठ इति चोच्यते।।

kāmakrodhāvubhau yasya caraṇau samuvāhatuḥ| indriyāṇāṃ vaśakaro vaśiṣṭha iti cocyate||

Verse 7

यथा कामश्च क्रोधश्च निर्जितावजितौ नरैः। जितारयो जिता लोकाः पन्थानश्च जिता दिशः।। तपोबलात् तपोबलं श्रुत्वा।।

yathā kāmaśca krodhaśca nirjitāvajitau naraiḥ| jitārayo jitā lokāḥ panthānaśca jitā diśaḥ|| tapobalāt tapobalaṃ śrutvā||

Verse 8

यस्तु नोच्छेदनं चक्रे कुशिकानामुदारधीः। विश्वामित्रापराधेन धारयन्मन्युमुत्तमम्।। जितारयः जिता अस्य इति च्छेदः।।

yastu nocchedanaṃ cakre kuśikānāmudāradhīḥ| viśvāmitrāparādhena dhārayanmanyumuttamam|| jitārayaḥ jitā asya iti cchedaḥ||

Verse 9

पुत्रव्यसनसंतप्तः शक्तिमानप्यशक्तवत्। विश्वामित्रविनाशाय न चक्रे कर्म दारुणम्।।

putravyasanasaṃtaptaḥ śaktimānapyaśaktavat| viśvāmitravināśāya na cakre karma dāruṇam||

Verse 10

मृतांश्च पुनराहर्तुं शक्तः पुत्रान्यमक्षयात्। कृतान्तं नातिचक्राम वेलामिव महोदधिः।।

mṛtāṃśca punarāhartuṃ śaktaḥ putrānyamakṣayāt| kṛtāntaṃ nāticakrāma velāmiva mahodadhiḥ||

Verse 11

यं प्राप्य विजितात्मानं महात्मानं नराधिपाः। इक्ष्वाकवो महीपाला लेभिरे पृथिवीमिमाम्।।

yaṃ prāpya vijitātmānaṃ mahātmānaṃ narādhipāḥ| ikṣvākavo mahīpālā lebhire pṛthivīmimām||

Verse 12

पुरोहितमिमं प्राप्य वसिष्ठमृषिसत्तमम्। ईजिरे क्रतुभिश्चैव नृपास्ते कुरुनन्दन।।

purohitamimaṃ prāpya vasiṣṭhamṛṣisattamam| ījire kratubhiścaiva nṛpāste kurunandana||

Verse 13

स हि तान्याजयामास सर्वान्नृपतिसत्तमान्। ब्रह्मर्षिः पाण्डवश्रेष्ठ बृहस्पतिरिवामरान्।।

sa hi tānyājayāmāsa sarvānnṛpatisattamān| brahmarṣiḥ pāṇḍavaśreṣṭha bṛhaspatirivāmarān||

Verse 14

तस्माद्धर्मप्रधानात्मा वेदधर्मविदीप्सितः। ब्राह्मणो गुणवान्कश्चित्पुरोधाः प्रतिदृश्यताम्।।

tasmāddharmapradhānātmā vedadharmavidīpsitaḥ| brāhmaṇo guṇavānkaścitpurodhāḥ pratidṛśyatām||

Verse 15

क्षत्रियेणाभिजातेन पृथिवीं जेतुमिच्छता। पूर्वं पुरोहितः कार्यः पार्थ राज्याभिवृद्धये।।

kṣatriyeṇābhijātena pṛthivīṃ jetumicchatā| pūrvaṃ purohitaḥ kāryaḥ pārtha rājyābhivṛddhaye||

Verse 16

महीं जिगीषता राज्ञा ब्रह्म कार्यं पुरःस्कृतम्। तस्मात्पुरोहितः कश्चिद्गुणवान्विजितेन्द्रियः। विद्वान्भवतु वो विप्रो धर्मकामार्थतत्त्ववित्।।

mahīṃ jigīṣatā rājñā brahma kāryaṃ puraḥskṛtam| tasmātpurohitaḥ kaścidguṇavānvijitendriyaḥ| vidvānbhavatu vo vipro dharmakāmārthatattvavit||