Adhyaya 182

Verse 1

जनवार्तया दुर्योधनेन पाण्डवानां दाहं, स्वपुरोहितवचनेन नाशराहित्यं च, ज्ञातवता तेषां जीवने सन्दिहानेन द्रुपदेन उद्धोषितस्य पुत्रीस्वयंवरस्य कुन्तींप्रति ब्राह्मणेन कथनम्।। 1 ।। युष्मासु तत्रागतेष्वीश्वरेच्छया त्वत्पुत्राणामन्यतमं पाञ्चाली वृणुयादपीत्युक्तवता ब्राह्मणेन सह पाण्डवानां पाञ्चालनगरं प्रति गमनम्।। 2 ।। ब्राह्मण उवाच। श्रुत्वा जतुगृहे वृत्तं ब्राह्मणाः संशितव्रताः। पाञ्चालराजं द्रुपदमिदं वचनमब्रुवन्।।

janavārtayā duryodhanena pāṇḍavānāṃ dāhaṃ, svapurohitavacanena nāśarāhityaṃ ca, jñātavatā teṣāṃ jīvane sandihānena drupadena uddhoṣitasya putrīsvayaṃvarasya kuntīṃprati brāhmaṇena kathanam|| 1 || yuṣmāsu tatrāgateṣvīśvarecchayā tvatputrāṇāmanyatamaṃ pāñcālī vṛṇuyādapītyuktavatā brāhmaṇena saha pāṇḍavānāṃ pāñcālanagaraṃ prati gamanam|| 2 || brāhmaṇa uvāca| śrutvā jatugṛhe vṛttaṃ brāhmaṇāḥ saṃśitavratāḥ| pāñcālarājaṃ drupadamidaṃ vacanamabruvan||

Verse 2

धार्तराष्ट्राः सहामात्या मन्त्रयित्वा परस्परम्। पाण्डवानां विनाशाय मतिं चक्रुः सुदुष्कराम्।।

dhārtarāṣṭrāḥ sahāmātyā mantrayitvā parasparam| pāṇḍavānāṃ vināśāya matiṃ cakruḥ suduṣkarām||

Verse 3

दुर्योधनेन प्रहितः पुरोचन इति श्रुतः। वारणावतमासाद्य कृत्वा जतुगृहं महत्।।

duryodhanena prahitaḥ purocana iti śrutaḥ| vāraṇāvatamāsādya kṛtvā jatugṛhaṃ mahat||

Verse 4

तस्मिन्गृहे सुविस्रब्धान्पाण्डवान्पृथया सह। अर्धरात्रे महाराज दग्धवानतिदुर्मतिः।।

tasmingṛhe suvisrabdhānpāṇḍavānpṛthayā saha| ardharātre mahārāja dagdhavānatidurmatiḥ||

Verse 5

तेनाग्निना स्वयं चापि दग्धः क्षुद्रो नृशंसवत्। एतच्छ्रुत्वा सुसंहृष्टो धृतराष्ट्रः सबान्धवः।।

tenāgninā svayaṃ cāpi dagdhaḥ kṣudro nṛśaṃsavat| etacchrutvā susaṃhṛṣṭo dhṛtarāṣṭraḥ sabāndhavaḥ||

Verse 6

अल्पशोकः प्रहृष्टात्मा शशास विदुरं तदा। पाण्डवानां महाप्राज्ञ कुरु पिण्डोदकक्रियाम्।।

alpaśokaḥ prahṛṣṭātmā śaśāsa viduraṃ tadā| pāṇḍavānāṃ mahāprājña kuru piṇḍodakakriyām||

Verse 7

अहो विधिवशादेव गतास्ते यमसादनम्। इत्युक्त्वा प्रारदत्तत्र धृतराष्ट्रः सबान्धवः।।

aho vidhivaśādeva gatāste yamasādanam| ityuktvā prāradattatra dhṛtarāṣṭraḥ sabāndhavaḥ||

Verse 8

श्रुत्वा भीष्मेण विदुरः कृतवानौर्ध्वदेहिकम्। पाण्डवानां विनाशाय कृतं कर्म दुरात्मना।।

śrutvā bhīṣmeṇa viduraḥ kṛtavānaurdhvadehikam| pāṇḍavānāṃ vināśāya kṛtaṃ karma durātmanā||

Verse 9

एतत्कार्यस्य कर्ता तु न दृष्टो न श्रुतः पुरा। एतद्वृत्तं महाभाग पाण्डवान्प्रति नः श्रुतम्।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि चैत्ररथपर्वणि द्व्यशीत्यधिकशततमोऽध्यायः।। 182 ।।

etatkāryasya kartā tu na dṛṣṭo na śrutaḥ purā| etadvṛttaṃ mahābhāga pāṇḍavānprati naḥ śrutam|| || iti śrīmanmahābhārate ādiparvaṇi caitrarathaparvaṇi dvyaśītyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ|| 182 ||

Verse 10

ब्राह्मण उवाच। श्रुत्वा तु वचनं तेषां यज्ञसेनो महामतिः। यथा तज्जनकः शोचेदौरसस्य विनाशे।।

brāhmaṇa uvāca| śrutvā tu vacanaṃ teṣāṃ yajñaseno mahāmatiḥ| yathā tajjanakaḥ śocedaurasasya vināśe||

Verse 11

तथाऽतप्यत वै राजा पाण्डवानां विनाशने। समाहूय प्रकृतयः सहिताः सर्वनागरैः।।

tathā'tapyata vai rājā pāṇḍavānāṃ vināśane| samāhūya prakṛtayaḥ sahitāḥ sarvanāgaraiḥ||

Verse 12

कारुण्यादेव पाञ्चालः प्रोवाचेदं वचस्तदा। द्रुपद उवाच। अहो रूपमहो धैर्यमहो वीर्यमहो बलम्।।

kāruṇyādeva pāñcālaḥ provācedaṃ vacastadā| drupada uvāca| aho rūpamaho dhairyamaho vīryamaho balam||

Verse 13

चिन्तयामि दिवारात्रमर्जुनं प्रति बान्धवाः। भ्रातृभिः सहितो मात्रा सोऽदह्यत हुताशने।।

cintayāmi divārātramarjunaṃ prati bāndhavāḥ| bhrātṛbhiḥ sahito mātrā so'dahyata hutāśane||

Verse 14

किमाश्चर्यमितो लोके कालो हि दुरतिक्रमः। मिथ्याप्रतिज्ञो लोकेषु किं करिष्यामि सांप्रतं।।

kimāścaryamito loke kālo hi duratikramaḥ| mithyāpratijño lokeṣu kiṃ kariṣyāmi sāṃprataṃ||

Verse 15

अन्तर्गतेन दुःखेन दह्यमानो दिवानिशम्। याजोपयाजौ सत्कृत्य याचितौ तौ मयाऽनघौ।।

antargatena duḥkhena dahyamāno divāniśam| yājopayājau satkṛtya yācitau tau mayā'naghau||

Verse 16

भारद्वाजस्य हन्तारं देवीं चाप्यर्जुनस्य वै। लोकस्तद्वेद यच्चापि तथा याजेन मे श्रुतम्।।

bhāradvājasya hantāraṃ devīṃ cāpyarjunasya vai| lokastadveda yaccāpi tathā yājena me śrutam||

Verse 17

याजेन पुत्रकामीयं हुत्वा चोत्पादिताविमौ। धृष्टद्युम्नश्च कृष्णा च मम तुष्टिकरावुभौ।।

yājena putrakāmīyaṃ hutvā cotpāditāvimau| dhṛṣṭadyumnaśca kṛṣṇā ca mama tuṣṭikarāvubhau||

Verse 18

किं करिष्यामि ते नष्टाः पाण्डवाः पृथया सह। ब्राह्मण उवाच। इत्येवमुक्त्वा पाञ्चालः शुशोच परमातुरः।।

kiṃ kariṣyāmi te naṣṭāḥ pāṇḍavāḥ pṛthayā saha| brāhmaṇa uvāca| ityevamuktvā pāñcālaḥ śuśoca paramāturaḥ||

Verse 19

दृष्ट्वा शोचन्तमत्यर्थं पाञ्चालमिदमब्रवीत्। पुरोधाः सत्वसंपन्नः सम्यग्विद्याविशेषवित्।।

dṛṣṭvā śocantamatyarthaṃ pāñcālamidamabravīt| purodhāḥ satvasaṃpannaḥ samyagvidyāviśeṣavit||

Verse 20

वृद्धानुशासने सक्ताः पाण्डवा धर्मचारिणः। तादृशा न विनश्यन्ति नैव यान्ति पराभवम्।।

vṛddhānuśāsane saktāḥ pāṇḍavā dharmacāriṇaḥ| tādṛśā na vinaśyanti naiva yānti parābhavam||

Verse 21

मया दृष्टमिदं सत्यं शृणु त्वं मनुजाधिप। ब्राह्मणैः कथितं सत्यं वेदेषु च मया श्रुतम्।। एतत्कार्यस्य एतादृशकार्यस्य।।

mayā dṛṣṭamidaṃ satyaṃ śṛṇu tvaṃ manujādhipa| brāhmaṇaiḥ kathitaṃ satyaṃ vedeṣu ca mayā śrutam|| etatkāryasya etādṛśakāryasya||

Verse 22

बृहस्पतिमतेनाथ पौलोम्या च पुरा श्रुतम्। नष्ट हन्द्रो बिसग्रन्थ्यामुपश्रुत्या हि दर्शितः।।

bṛhaspatimatenātha paulomyā ca purā śrutam| naṣṭa handro bisagranthyāmupaśrutyā hi darśitaḥ||

Verse 23

उपश्रुतिर्महाराज पाण्डवार्थे मया श्रुता। यत्रकुत्रापि जीवन्ति पाण्डवास्ते न संशयः।।

upaśrutirmahārāja pāṇḍavārthe mayā śrutā| yatrakutrāpi jīvanti pāṇḍavāste na saṃśayaḥ||

Verse 24

मया दृष्टानि लिङ्गानि इहैवैष्यन्ति पाण्डवाः। यन्निमित्तमिहायान्ति तच्छृणुष्व नराधिप।।

mayā dṛṣṭāni liṅgāni ihaivaiṣyanti pāṇḍavāḥ| yannimittamihāyānti tacchṛṇuṣva narādhipa||

Verse 25

स्वयंवरः क्षत्रियाणां कन्यादाने प्रदर्शितः। स्वयंवरस्तु नगरे घुष्यतां राजसत्तम।।

svayaṃvaraḥ kṣatriyāṇāṃ kanyādāne pradarśitaḥ| svayaṃvarastu nagare ghuṣyatāṃ rājasattama||

Verse 26

यत्र वा निवसन्तस्ते पाण्डवाः पृथया सह। दूरस्था वा समीपस्था स्वर्गस्था वाऽपि पाण्डवाः।।

yatra vā nivasantaste pāṇḍavāḥ pṛthayā saha| dūrasthā vā samīpasthā svargasthā vā'pi pāṇḍavāḥ||

Verse 27

श्रुत्वा स्वयंवरं राजन्समेष्यन्ति न संशयः। तस्मात्स्वयंवरो राजन्घुष्यतां मा चिरं कृथाः।।

śrutvā svayaṃvaraṃ rājansameṣyanti na saṃśayaḥ| tasmātsvayaṃvaro rājanghuṣyatāṃ mā ciraṃ kṛthāḥ||

Verse 28

ब्राह्मण उवाच। श्रुत्वा पुरोहितेनोक्तं पाञ्चालः प्रीतिमांस्तदा। घोषयामास नगरे द्रौपद्यास्तु स्वयंवरम्।।

brāhmaṇa uvāca| śrutvā purohitenoktaṃ pāñcālaḥ prītimāṃstadā| ghoṣayāmāsa nagare draupadyāstu svayaṃvaram||

Verse 29

पुष्यमासे तु रोहिण्यां शुक्लपक्षे शुभे तिथौ। दिवसैः पञ्चसप्तत्या भविष्यति न संशयः।।

puṣyamāse tu rohiṇyāṃ śuklapakṣe śubhe tithau| divasaiḥ pañcasaptatyā bhaviṣyati na saṃśayaḥ||

Verse 30

देवगन्धर्वयक्षाश्च ऋषयश्च तपोधनाः। स्वयंवरं द्रष्टुकामा गच्छन्त्येव न संशयः।।

devagandharvayakṣāśca ṛṣayaśca tapodhanāḥ| svayaṃvaraṃ draṣṭukāmā gacchantyeva na saṃśayaḥ||

Verse 31

तव पुत्रा महात्मानो दर्शनीयो विशेषतः। यदृच्छया सा पाञ्चाली गच्छेद्वान्यतमं पतिम्।।

tava putrā mahātmāno darśanīyo viśeṣataḥ| yadṛcchayā sā pāñcālī gacchedvānyatamaṃ patim||

Verse 32

को हि जानाति लोकेषु प्रजापतिमतं शुभण्। तस्मात्सपुत्रा गच्छेथा यदि ब्राह्मणि रोचते।।

ko hi jānāti lokeṣu prajāpatimataṃ śubhaṇ| tasmātsaputrā gacchethā yadi brāhmaṇi rocate||

Verse 33

नित्यकालं सुभिक्षास्ते पाञ्चालास्तु तपोधने। यज्ञसेनस्तु राजा स ब्रह्मण्यः सत्यसङ्गरः।।

nityakālaṃ subhikṣāste pāñcālāstu tapodhane| yajñasenastu rājā sa brahmaṇyaḥ satyasaṅgaraḥ||

Verse 34

ब्रह्मण्या नागराः सर्वे ब्राह्मणाश्चातिथिप्रियाः। नित्यकालं प्रदास्यन्ति आमन्त्रणमयाचितम्।।

brahmaṇyā nāgarāḥ sarve brāhmaṇāścātithipriyāḥ| nityakālaṃ pradāsyanti āmantraṇamayācitam||

Verse 35

अहं च तत्र गच्छामि ममैभिः सह शिष्यकैः। एकसार्थाः प्रयाताः स्मो ब्राह्मण्या यदि रोचते।।

ahaṃ ca tatra gacchāmi mamaibhiḥ saha śiṣyakaiḥ| ekasārthāḥ prayātāḥ smo brāhmaṇyā yadi rocate||

Verse 36

एतावदुक्त्वा वचनं ब्राह्मणो विरराम ह।।

etāvaduktvā vacanaṃ brāhmaṇo virarāma ha||