Adhyaya 160

Verse 1

रात्रौ कुन्त्या अन्नादिना ब्राह्मणपूजनम्।। 1 ।। भीमेन जतुगृहस्यादीपनम्।। 2 ।। तस्य कुन्तीं भ्रातॄंश्चादाय सुरङ्गाद्वारा बहिंर्निर्गमनम्।। 3 ।। वैशंपायन उवाच। तांस्तु दृष्ट्वा सुमनसः परिसंवत्सरोषितान्। विश्वस्तानिव संलक्ष्य हर्षं चक्रे पुरोचनः।।

rātrau kuntyā annādinā brāhmaṇapūjanam|| 1 || bhīmena jatugṛhasyādīpanam|| 2 || tasya kuntīṃ bhrātṝṃścādāya suraṅgādvārā bahiṃrnirgamanam|| 3 || vaiśaṃpāyana uvāca| tāṃstu dṛṣṭvā sumanasaḥ parisaṃvatsaroṣitān| viśvastāniva saṃlakṣya harṣaṃ cakre purocanaḥ||

Verse 2

स तु संचिन्तयामास प्रहृष्टेनान्तरात्मना। प्राप्तकालमिदं मन्ये पाण्डवानां विनाशने।।

sa tu saṃcintayāmāsa prahṛṣṭenāntarātmanā| prāptakālamidaṃ manye pāṇḍavānāṃ vināśane||

Verse 3

तमस्यान्तर्गतं भावं विज्ञाय कुरुपुङ्गवः। चिन्तयामास मतिमान्धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः।।

tamasyāntargataṃ bhāvaṃ vijñāya kurupuṅgavaḥ| cintayāmāsa matimāndharmaputro yudhiṣṭhiraḥ||

Verse 4

पुरोचने तथा हृष्टे कौन्तेयोऽथ युधिष्ठिरः। भीमसेनार्जुनौ चोभौ यमौ प्रोवाच धर्मवित्।।

purocane tathā hṛṣṭe kaunteyo'tha yudhiṣṭhiraḥ| bhīmasenārjunau cobhau yamau provāca dharmavit||

Verse 5

अस्मानयं सुविश्वस्तान्वेत्ति पापः पुरोचनः। वञ्चितोऽयं नृशंसात्मा कालं मन्ये पलायने।।

asmānayaṃ suviśvastānvetti pāpaḥ purocanaḥ| vañcito'yaṃ nṛśaṃsātmā kālaṃ manye palāyane||

Verse 6

आयुधागारमादीप्य दग्ध्वा चैव पुरोचनम्। षट्प्राणिनो निधायेह द्रवामोऽनभिलक्षिताः।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि जतुगृहपर्वणि षष्ट्यधिकशततमोऽध्यायः।। 160 ।।

āyudhāgāramādīpya dagdhvā caiva purocanam| ṣaṭprāṇino nidhāyeha dravāmo'nabhilakṣitāḥ|| || iti śrīmanmahābhārate ādiparvaṇi jatugṛhaparvaṇi ṣaṣṭyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ|| 160 ||

Verse 7

वैशंपायन उवाच। अथ दानापदेशेन कुन्ती ब्राह्मणभोजनम्। चक्रे निशि महाराज आजग्मुस्तत्र योषितः।।

vaiśaṃpāyana uvāca| atha dānāpadeśena kuntī brāhmaṇabhojanam| cakre niśi mahārāja ājagmustatra yoṣitaḥ||

Verse 8

ता विहृत्य यथाकामं भुक्त्वा पीत्वा च भारत। जग्मुर्निशिं गृहानेव समनुज्ञाप्य माधवीम्।।

tā vihṛtya yathākāmaṃ bhuktvā pītvā ca bhārata| jagmurniśiṃ gṛhāneva samanujñāpya mādhavīm||

Verse 9

पुरोचनप्रणिहिता पृथां या सेवते सदा। निषादी दुष्टहृदया नित्यमन्तरचारिणी।।

purocanapraṇihitā pṛthāṃ yā sevate sadā| niṣādī duṣṭahṛdayā nityamantaracāriṇī||

Verse 10

निषादी पञ्चपुत्रा सा तस्मिन्भोज्ये यदृच्छया। पुराभ्यासकृतस्नेहा सखी कुन्त्याः सुतैः सह।।

niṣādī pañcaputrā sā tasminbhojye yadṛcchayā| purābhyāsakṛtasnehā sakhī kuntyāḥ sutaiḥ saha||

Verse 11

आनीय मधुमूलानि फलानि विविधानि च। अन्नार्थिनी समभ्यागात्सपुत्रा कालचोदिता। सुपापा पञ्चपुत्रा च सा पृथायाः सखी मता।।

ānīya madhumūlāni phalāni vividhāni ca| annārthinī samabhyāgātsaputrā kālacoditā| supāpā pañcaputrā ca sā pṛthāyāḥ sakhī matā||

Verse 12

सा पीत्वा मदिरां मत्ता सपुत्रा मदविह्वला। सह सर्वैः सुतै राजंस्तस्मिन्नेव निवेशने।।

sā pītvā madirāṃ mattā saputrā madavihvalā| saha sarvaiḥ sutai rājaṃstasminneva niveśane||

Verse 13

सुष्वाप विगतज्ञाना मृतकल्पा नराधिप। अथ प्रवाते तुमुले निशि सुप्ते जने तदा।।

suṣvāpa vigatajñānā mṛtakalpā narādhipa| atha pravāte tumule niśi supte jane tadā||

Verse 14

तदुपादीपयद्भीमः शेते यत्र पुरोचनः। ततो जतुगृहद्वारं दीपयामास पाण्डवः।।

tadupādīpayadbhīmaḥ śete yatra purocanaḥ| tato jatugṛhadvāraṃ dīpayāmāsa pāṇḍavaḥ||

Verse 15

समन्ततो ददौ पश्चादग्निं तत्र निवेशने। पूर्वमेव गृहं शोध्य भीमसेनो महामतिः।।

samantato dadau paścādagniṃ tatra niveśane| pūrvameva gṛhaṃ śodhya bhīmaseno mahāmatiḥ||

Verse 16

पाण्डवैः सहितां कुन्तीं प्रावेशयत तद्बिलम्। दत्त्वाग्निं सहसा भीमो गृहे तत्परितः सुधीः।।

pāṇḍavaiḥ sahitāṃ kuntīṃ prāveśayata tadbilam| dattvāgniṃ sahasā bhīmo gṛhe tatparitaḥ sudhīḥ||

Verse 17

गृहस्थं द्रविणं गृह्य निर्जगाम बिलेन सः। ज्ञात्वा तु तद्गृहं सर्वमादीप्तं पाण्डुनन्दनाः।।

gṛhasthaṃ draviṇaṃ gṛhya nirjagāma bilena saḥ| jñātvā tu tadgṛhaṃ sarvamādīptaṃ pāṇḍunandanāḥ||

Verse 18

सुरङ्गां विविशुस्तूर्णं मात्रा सार्धमरिन्दमाः। ततः प्रतापः सुमहाञ्छब्दश्चैव विभावसोः।।

suraṅgāṃ viviśustūrṇaṃ mātrā sārdhamarindamāḥ| tataḥ pratāpaḥ sumahāñchabdaścaiva vibhāvasoḥ||

Verse 19

प्रादुरासीत्तदा तेन बुबुधे स जनव्रजः। तदवेक्ष्य गृहं दीप्तमाहुः पौराः कृशाननाः।।

prādurāsīttadā tena bubudhe sa janavrajaḥ| tadavekṣya gṛhaṃ dīptamāhuḥ paurāḥ kṛśānanāḥ||

Verse 20

दुर्योधनप्रयुक्तेन पापेनाकृतबुद्धिना। गृहमात्मविनाशाय कारितं दाहितं च तत्।।

duryodhanaprayuktena pāpenākṛtabuddhinā| gṛhamātmavināśāya kāritaṃ dāhitaṃ ca tat||

Verse 21

अहो धिग्धृतराष्ट्रस्य बुद्धिर्नातिसमञ्जसा। यः शुचीन्पाण्डुदायादान्दाहयामास शत्रुवत्।।

aho dhigdhṛtarāṣṭrasya buddhirnātisamañjasā| yaḥ śucīnpāṇḍudāyādāndāhayāmāsa śatruvat||

Verse 22

दिष्ट्या त्विदानीं पापात्मादग्ध्वा दग्धः पुरोचनः। अनागसः सुविश्वस्तान्यो ददाह नरोत्तमान्।।

diṣṭyā tvidānīṃ pāpātmādagdhvā dagdhaḥ purocanaḥ| anāgasaḥ suviśvastānyo dadāha narottamān||

Verse 23

वैशंपायन उवाच। एवं ते विलपन्ति स्म वारणावतका जनाः। परिवार्य गृहं तच्च तस्थू रात्रौ समन्ततः।।

vaiśaṃpāyana uvāca| evaṃ te vilapanti sma vāraṇāvatakā janāḥ| parivārya gṛhaṃ tacca tasthū rātrau samantataḥ||

Verse 24

पाण्डवाश्चापि ते सर्वे सह मात्रा सुदुःखिताः। बिलेन तेन निर्गत्य जग्मुर्द्रुतमलक्षिताः।।

pāṇḍavāścāpi te sarve saha mātrā suduḥkhitāḥ| bilena tena nirgatya jagmurdrutamalakṣitāḥ||

Verse 25

तेन निद्रोपरोधेन साध्वसेन च पाण्डवाः। न शेकुः सहसा गन्तुं सह मात्रा परन्तपाः।।

tena nidroparodhena sādhvasena ca pāṇḍavāḥ| na śekuḥ sahasā gantuṃ saha mātrā parantapāḥ||

Verse 26

भीमसेनस्तु राजेन्द्र भीमवेगपराक्रमः। जगाम भ्रातॄनादाय सर्वान्मातरमेव च।।

bhīmasenastu rājendra bhīmavegaparākramaḥ| jagāma bhrātṝnādāya sarvānmātarameva ca||

Verse 27

स्कन्धमारोप्य जननीं यमावङ्केन वीर्यवान्। पार्थौ गृहीत्वा पाणिभ्यां भ्रातरौ सुमहाबलः।।

skandhamāropya jananīṃ yamāvaṅkena vīryavān| pārthau gṛhītvā pāṇibhyāṃ bhrātarau sumahābalaḥ||

Verse 28

उरसा पादपान्भञ्जन्महीं पद्भ्यां विदारयन्। स जगामाशु तेजस्वी वातरंहा वृकोदरः।।

urasā pādapānbhañjanmahīṃ padbhyāṃ vidārayan| sa jagāmāśu tejasvī vātaraṃhā vṛkodaraḥ||