Adhyaya 155

Verse 1

दुर्योधनेन दानादिना प्रकृतिवशीकरणम्।। 1 ।। पाण्डवानां वारणावतयात्रार्थं धृतराष्ट्रानुज्ञा।। 2 ।। वैशंपायन उवाच। ततो दुर्योधनो राजा सर्वास्तु प्रकृतीः शनैः। अर्थमानप्रदानाभ्यां संजहार सहानुजः। युयुत्सुमपनीयैकं धार्तराष्ट्रं सहोदरम्।।

duryodhanena dānādinā prakṛtivaśīkaraṇam|| 1 || pāṇḍavānāṃ vāraṇāvatayātrārthaṃ dhṛtarāṣṭrānujñā|| 2 || vaiśaṃpāyana uvāca| tato duryodhano rājā sarvāstu prakṛtīḥ śanaiḥ| arthamānapradānābhyāṃ saṃjahāra sahānujaḥ| yuyutsumapanīyaikaṃ dhārtarāṣṭraṃ sahodaram||

Verse 2

धृतराष्ट्रप्रयुक्तास्तु केचित्कुशलमन्त्रिणः। कथयाञ्चक्रिरे रम्यं नगरं वारणावतम्।।

dhṛtarāṣṭraprayuktāstu kecitkuśalamantriṇaḥ| kathayāñcakrire ramyaṃ nagaraṃ vāraṇāvatam||

Verse 3

अयं समाजः सुमहान्रमणीयतमो भुवि। उपस्थितः पशुपतेर्नगरे वारणावते।।

ayaṃ samājaḥ sumahānramaṇīyatamo bhuvi| upasthitaḥ paśupaternagare vāraṇāvate||

Verse 4

सर्वरत्नसमाकीर्णे पुण्यदेशे मनोरमे। इत्येवं धृतराष्ट्रस्य वचनाच्चक्रिरे कथाः।।

sarvaratnasamākīrṇe puṇyadeśe manorame| ityevaṃ dhṛtarāṣṭrasya vacanāccakrire kathāḥ||

Verse 5

कथ्यमाने तथा रम्ये नगरे वारणावते। गमने पाण्डुपुत्राणां जज्ञे तत्र मतिर्नृप।।

kathyamāne tathā ramye nagare vāraṇāvate| gamane pāṇḍuputrāṇāṃ jajñe tatra matirnṛpa||

Verse 6

यदा त्वमन्यत नृपो जातकौतूहला इति। उवाचैतानेत्य तदा पाण्डवानम्बिकासुतः।।

yadā tvamanyata nṛpo jātakautūhalā iti| uvācaitānetya tadā pāṇḍavānambikāsutaḥ||

Verse 7

अधीतानि च शास्त्राणि युष्माभिरिह कृत्स्नशः। अस्त्राणि च तथा द्रोणाद्गौतमाच्च शरद्वतः।।

adhītāni ca śāstrāṇi yuṣmābhiriha kṛtsnaśaḥ| astrāṇi ca tathā droṇādgautamācca śaradvataḥ||

Verse 8

कृतकृत्या भवन्तस्तु सर्वविद्याविशारदाः। सोऽहमेवं गते ताताश्चिन्तयामि समन्ततः। रक्षणे व्यवहारे च राज्यस्य सततं हिते।।

kṛtakṛtyā bhavantastu sarvavidyāviśāradāḥ| so'hamevaṃ gate tātāścintayāmi samantataḥ| rakṣaṇe vyavahāre ca rājyasya satataṃ hite||

Verse 9

ममैते पुरुषा नित्यं कथयन्ति पुनःपुनः। रमणीयतमं लोके नगरं वारणावतम्।।

mamaite puruṣā nityaṃ kathayanti punaḥpunaḥ| ramaṇīyatamaṃ loke nagaraṃ vāraṇāvatam||

Verse 10

ते ताता यदि मन्यध्वमुत्सवं वारणावते। सगणाः सान्वयाश्चैव विहरध्वं यथाऽमराः।।

te tātā yadi manyadhvamutsavaṃ vāraṇāvate| sagaṇāḥ sānvayāścaiva viharadhvaṃ yathā'marāḥ||

Verse 11

ब्राह्मणेभ्यश्च रत्नानि गायनेभ्यश्च सर्वशः। प्रयच्छध्वं यथाकामं देवा इव सुवर्चसः।।

brāhmaṇebhyaśca ratnāni gāyanebhyaśca sarvaśaḥ| prayacchadhvaṃ yathākāmaṃ devā iva suvarcasaḥ||

Verse 12

कंचित्कालं विहृत्यैवमनुभूय परां मुदम्। इदं वै हास्तिनपुरं सुखिनः पुनरेष्यथ।।

kaṃcitkālaṃ vihṛtyaivamanubhūya parāṃ mudam| idaṃ vai hāstinapuraṃ sukhinaḥ punareṣyatha||

Verse 13

निवसध्वं च तत्रैव संरक्षणपरायणाः। वैलक्षण्यं न वै तत्र भविष्यति परंतपाः।।

nivasadhvaṃ ca tatraiva saṃrakṣaṇaparāyaṇāḥ| vailakṣaṇyaṃ na vai tatra bhaviṣyati paraṃtapāḥ||

Verse 14

वैशंपायन उवाच। धृतराष्ट्रस्य तं काममनुबुध्य युधिष्ठिरः। आत्मनश्चासहायत्वं तथेति प्रत्युवाच तम्।।

vaiśaṃpāyana uvāca| dhṛtarāṣṭrasya taṃ kāmamanubudhya yudhiṣṭhiraḥ| ātmanaścāsahāyatvaṃ tatheti pratyuvāca tam||

Verse 15

ततो भीष्मं शान्तनवं विदुरं च महामतिम्। द्रोणं च बाह्लिकं चैव सोमदत्तं च कौरवम्।।

tato bhīṣmaṃ śāntanavaṃ viduraṃ ca mahāmatim| droṇaṃ ca bāhlikaṃ caiva somadattaṃ ca kauravam||

Verse 16

कृपमाचार्यपुत्रं च भूरिश्रवसमेव च। मान्यानन्यानमात्यांश्च ब्राह्मणांश्च तपोधनान्।।

kṛpamācāryaputraṃ ca bhūriśravasameva ca| mānyānanyānamātyāṃśca brāhmaṇāṃśca tapodhanān||

Verse 17

पुरोहितांश्च पौत्रांश्च गान्धारीं च यशस्विनीम्। सर्वा मातॄरुपस्पृष्ट्वा विदुरस्य च योषितः। युधिष्ठिरः शनैर्दीन उवाचेदं वचस्तदा।।

purohitāṃśca pautrāṃśca gāndhārīṃ ca yaśasvinīm| sarvā mātṝrupaspṛṣṭvā vidurasya ca yoṣitaḥ| yudhiṣṭhiraḥ śanairdīna uvācedaṃ vacastadā||

Verse 18

रमणीये जनाकीर्णे नगरे वारणावते। सगणास्तत्र यास्यामो धृतराष्ट्रस्य शासनात्।।

ramaṇīye janākīrṇe nagare vāraṇāvate| sagaṇāstatra yāsyāmo dhṛtarāṣṭrasya śāsanāt||

Verse 19

प्रसन्नमनसः सर्वे पुण्या वाचो विमुञ्चत। आशीर्भिर्बृहितानस्मान्न पापं प्रसहिष्यते।।

prasannamanasaḥ sarve puṇyā vāco vimuñcata| āśīrbhirbṛhitānasmānna pāpaṃ prasahiṣyate||

Verse 20

वैशंपायन उवाच। एवमुक्तास्तु ते सर्वे पाण्डुपुत्रेण कौरवाः। प्रसन्नवदना भूत्वा तेऽन्ववर्तन्त पाण्डवान्।।

vaiśaṃpāyana uvāca| evamuktāstu te sarve pāṇḍuputreṇa kauravāḥ| prasannavadanā bhūtvā te'nvavartanta pāṇḍavān||

Verse 21

स्वस्त्यस्तु वः पथि सदा भूतेभ्यश्चैव सर्वशः। मा च वोस्त्वशुभं किंचित्सर्वशः पाण्डुनन्दनाः।।

svastyastu vaḥ pathi sadā bhūtebhyaścaiva sarvaśaḥ| mā ca vostvaśubhaṃ kiṃcitsarvaśaḥ pāṇḍunandanāḥ||

Verse 22

ततः कृतस्वस्त्ययना राज्यलाभाय पार्थिवाः। कृत्वा सर्वाणि कार्याणि प्रययुर्वारणावतम्।।

tataḥ kṛtasvastyayanā rājyalābhāya pārthivāḥ| kṛtvā sarvāṇi kāryāṇi prayayurvāraṇāvatam||