Adhyaya 147

Verse 1

कर्णपितुरधिरथस्य रङ्गप्रवेशः।। 1 ।। भीमेन कर्णस्याधिक्षेपः।। 2 ।। सर्वेषां रङ्गान्निष्क्रमणम्।। 3 ।। वैशंपायन उवाच। ततः स्रस्तोत्तरपटः सप्रस्वेदः सवेपथुः। विवेशाधिरथो रङ्गं यष्टिप्राणो ह्वयन्निव।।

karṇapituradhirathasya raṅgapraveśaḥ|| 1 || bhīmena karṇasyādhikṣepaḥ|| 2 || sarveṣāṃ raṅgānniṣkramaṇam|| 3 || vaiśaṃpāyana uvāca| tataḥ srastottarapaṭaḥ saprasvedaḥ savepathuḥ| viveśādhiratho raṅgaṃ yaṣṭiprāṇo hvayanniva||

Verse 2

तमालोक्य धनुस्त्यक्त्वा पितृगौरवयन्त्रितः। कर्णोऽभिषेकार्द्रशिराः शिरसा समवन्दत।।

tamālokya dhanustyaktvā pitṛgauravayantritaḥ| karṇo'bhiṣekārdraśirāḥ śirasā samavandata||

Verse 3

ततः पादाववच्छाद्य पटान्तेन ससंभ्रमः। पुत्रेति परिपूर्णार्थमब्रवीद्रथसारथिम्।।

tataḥ pādāvavacchādya paṭāntena sasaṃbhramaḥ| putreti paripūrṇārthamabravīdrathasārathim||

Verse 4

परिष्वज्य च तस्याथ मूर्धानं स्नेहविक्लवः। अङ्गराज्याभिषेकार्द्रमश्रुभिः सिषिचे पुनः।।

pariṣvajya ca tasyātha mūrdhānaṃ snehaviklavaḥ| aṅgarājyābhiṣekārdramaśrubhiḥ siṣice punaḥ||

Verse 5

तं दृष्ट्वा सूतपुत्रोऽयमिति संचिन्त्य पाण्डवः। भीमसेनस्तदा वाक्यमब्रवीत्प्रहसन्निव।।

taṃ dṛṣṭvā sūtaputro'yamiti saṃcintya pāṇḍavaḥ| bhīmasenastadā vākyamabravītprahasanniva||

Verse 6

न त्वमर्हसि पार्थेन सूतपुत्र रणे वधम्। कुलस्य सदृशस्तूर्णं प्रतोदो गृह्यतां त्वया।।

na tvamarhasi pārthena sūtaputra raṇe vadham| kulasya sadṛśastūrṇaṃ pratodo gṛhyatāṃ tvayā||

Verse 7

अङ्गराज्यं च नार्हस्त्वमुपभोक्तुं नराधम। श्वा हुताशसमीपस्थं पुरोडाशमिवाध्वरे।।

aṅgarājyaṃ ca nārhastvamupabhoktuṃ narādhama| śvā hutāśasamīpasthaṃ puroḍāśamivādhvare||

Verse 8

वैशंपायन उवाच। एवमुक्तस्ततः कर्णः किंचित्प्रस्फुरिताधरः। गगनस्थं विनिःश्वस्य दिवाकरमुदैक्षत।।

vaiśaṃpāyana uvāca| evamuktastataḥ karṇaḥ kiṃcitprasphuritādharaḥ| gaganasthaṃ viniḥśvasya divākaramudaikṣata||

Verse 9

ततो दुर्योधनः कोपादुत्पपात महाबलः। भ्रातृपद्मवनात्तस्मान्मदोत्कट इव द्विपः।।

tato duryodhanaḥ kopādutpapāta mahābalaḥ| bhrātṛpadmavanāttasmānmadotkaṭa iva dvipaḥ||

Verse 10

सोऽब्रवीद्भीमकर्माणं भीमसेनमवस्थितम्। वृकोदर न युक्तं ते वचनं वक्तुमीदृशम्।।

so'bravīdbhīmakarmāṇaṃ bhīmasenamavasthitam| vṛkodara na yuktaṃ te vacanaṃ vaktumīdṛśam||

Verse 11

क्षत्रियाणां बलं ज्यष्ठं योक्तव्यं क्षत्रबन्धुना। शूराणां च नदीनां च प्रभवो दुर्विभावनः।।

kṣatriyāṇāṃ balaṃ jyaṣṭhaṃ yoktavyaṃ kṣatrabandhunā| śūrāṇāṃ ca nadīnāṃ ca prabhavo durvibhāvanaḥ||

Verse 12

सलिलादुत्थितो वह्निर्येन व्याप्तं चराचरम्। दधीचस्यास्थितो वज्रं कृतं दानवसूदनम्।।

salilādutthito vahniryena vyāptaṃ carācaram| dadhīcasyāsthito vajraṃ kṛtaṃ dānavasūdanam||

Verse 13

आग्नेयः कृत्तिकापुत्रो रौद्रो गाङ्गेय इत्यपि। श्रूयते भगवान्देवः सर्वगुह्यमयो गुहः।।

āgneyaḥ kṛttikāputro raudro gāṅgeya ityapi| śrūyate bhagavāndevaḥ sarvaguhyamayo guhaḥ||

Verse 14

क्षत्रियेभ्यश्च ये जाता ब्राह्मणास्ते च ते श्रुताः। विश्वामित्रप्रभृतयः प्राप्ता ब्रह्मत्वमव्ययम्।।

kṣatriyebhyaśca ye jātā brāhmaṇāste ca te śrutāḥ| viśvāmitraprabhṛtayaḥ prāptā brahmatvamavyayam||

Verse 15

आचार्यः कलशाज्जातो द्रोणः शस्त्रभृतां वरः। गौतमस्यान्ववाये च शरस्तम्बाच्च गौतमः।।

ācāryaḥ kalaśājjāto droṇaḥ śastrabhṛtāṃ varaḥ| gautamasyānvavāye ca śarastambācca gautamaḥ||

Verse 16

भवतां च यथा जन्म तदप्यागमितं मया। सकुण्डलं सकवचं सर्वलक्षणलक्षितम्। कथमादित्यसदृशं मृगी व्याघ्रं जनिष्यति।।

bhavatāṃ ca yathā janma tadapyāgamitaṃ mayā| sakuṇḍalaṃ sakavacaṃ sarvalakṣaṇalakṣitam| kathamādityasadṛśaṃ mṛgī vyāghraṃ janiṣyati||

Verse 17

पृथिवीराज्यमर्होऽयं नाङ्गराज्यं नरेश्वरः। अनेन बाहुवीर्येण मया चाज्ञानुवर्तिना।।

pṛthivīrājyamarho'yaṃ nāṅgarājyaṃ nareśvaraḥ| anena bāhuvīryeṇa mayā cājñānuvartinā||

Verse 18

यस्य वा मनुजस्येदं न क्षान्तं मद्विचेष्टितम्। रथमारुह्य पद्भ्यां स विनामयतु कार्मुकम्।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आदिप्रवणि संभवपर्वणि सप्तचत्वारिंशदधिकशततमोऽध्यायः।। 147 ।।

yasya vā manujasyedaṃ na kṣāntaṃ madviceṣṭitam| rathamāruhya padbhyāṃ sa vināmayatu kārmukam|| || iti śrīmanmahābhārate ādipravaṇi saṃbhavaparvaṇi saptacatvāriṃśadadhikaśatatamo'dhyāyaḥ|| 147 ||

Verse 19

ततः सर्वस्य रङ्गस्य हाहाकारो महानभूत्। साधुवादानुसंबद्धः सूर्यश्चास्तमुपागमत्।।

tataḥ sarvasya raṅgasya hāhākāro mahānabhūt| sādhuvādānusaṃbaddhaḥ sūryaścāstamupāgamat||

Verse 20

ततो दुर्योधनः कर्णमालम्ब्याग्रकरे नृपः। दीपिकाभिः कृतालोकस्तस्माद्रङ्गाद्विनिर्ययौ।।

tato duryodhanaḥ karṇamālambyāgrakare nṛpaḥ| dīpikābhiḥ kṛtālokastasmādraṅgādviniryayau||

Verse 21

पाण्डवाश्च सहद्रोणाः सकृपाश्च विशांपते। भीष्मेण सहिताः सर्वे ययुः स्वं स्वं निवेशनम्।।

pāṇḍavāśca sahadroṇāḥ sakṛpāśca viśāṃpate| bhīṣmeṇa sahitāḥ sarve yayuḥ svaṃ svaṃ niveśanam||

Verse 22

अर्जुनेति जनः कश्चित्कश्चित्कर्णेति भारत। कश्चिद्दुर्योधनेत्येवं ब्रुवन्तः प्रस्थितास्तदा।।

arjuneti janaḥ kaścitkaścitkarṇeti bhārata| kaścidduryodhanetyevaṃ bruvantaḥ prasthitāstadā||

Verse 23

कुन्त्याश्च प्रत्यभिज्ञाय दिव्यलक्षणसूचितम्। पुत्रमङ्गेश्वरं स्नेहाच्छन्ना प्रीतिरजायत।।

kuntyāśca pratyabhijñāya divyalakṣaṇasūcitam| putramaṅgeśvaraṃ snehācchannā prītirajāyata||

Verse 24

दुर्योधनस्यापि तदा कर्णमासाद्य पार्थिव। भयमर्जुनसंजातं क्षिप्रमन्तरधीयत।।

duryodhanasyāpi tadā karṇamāsādya pārthiva| bhayamarjunasaṃjātaṃ kṣipramantaradhīyata||

Verse 25

स चापि वीरः कृतशस्त्रनिश्रमः परेण साम्नाऽभ्यवदत्सुयोधनम्। युधिष्ठिरस्याप्यभवत्तदा मति- र्न कर्णतुल्योऽस्ति धनुर्धरः क्षितौ।। यस्य येन न क्षान्तं न सोढम्।।

sa cāpi vīraḥ kṛtaśastraniśramaḥ pareṇa sāmnā'bhyavadatsuyodhanam| yudhiṣṭhirasyāpyabhavattadā mati- rna karṇatulyo'sti dhanurdharaḥ kṣitau|| yasya yena na kṣāntaṃ na soḍham||