Adhyaya 136

Verse 1

पाण्डोरस्थिसंस्काराद्यन्त्येष्टिविधिः।। 1 ।। धृतराष्ट्र उवाच। पाण्डोर्विदुर सर्वाणि प्रेतकार्याणि कारय। राजवद्राजसिंहस्य माद्र्याश्चैव विशेषतः।।

pāṇḍorasthisaṃskārādyantyeṣṭividhiḥ|| 1 || dhṛtarāṣṭra uvāca| pāṇḍorvidura sarvāṇi pretakāryāṇi kāraya| rājavadrājasiṃhasya mādryāścaiva viśeṣataḥ||

Verse 2

पशून्वासांसि रत्नानि धनानि विविधानि च। पाण्डोः प्रयच्छ माद्र्याश्च येभ्यो यावच्च वाञ्छितम्।।

paśūnvāsāṃsi ratnāni dhanāni vividhāni ca| pāṇḍoḥ prayaccha mādryāśca yebhyo yāvacca vāñchitam||

Verse 3

यथा च कुन्ती सत्कारं कुर्यान्माद्र्यास्तथा कुरु। यथा न वायुर्नादित्यः पश्येतां तां सुसंवृताम्।।

yathā ca kuntī satkāraṃ kuryānmādryāstathā kuru| yathā na vāyurnādityaḥ paśyetāṃ tāṃ susaṃvṛtām||

Verse 4

न शोच्यः पाण्डुरनघः प्रशस्यः स नराधिपः। यस्य पञ्च सुता वीरा जाताः सुरसुतोपमाः।।

na śocyaḥ pāṇḍuranaghaḥ praśasyaḥ sa narādhipaḥ| yasya pañca sutā vīrā jātāḥ surasutopamāḥ||

Verse 5

वैशंपायन उवाच। विदुरस्तं तथेत्युक्त्वा भीष्मेण सह भारत। पाण्डुं संस्कारयामास देशे परमपूजिते।।

vaiśaṃpāyana uvāca| vidurastaṃ tathetyuktvā bhīṣmeṇa saha bhārata| pāṇḍuṃ saṃskārayāmāsa deśe paramapūjite||

Verse 6

ततस्तु नगरात्तूर्णमाज्यगन्धपुरस्कृताः। निर्हृताः पावका दीप्ताः पाण्डो राजन्पुरोहितैः।।

tatastu nagarāttūrṇamājyagandhapuraskṛtāḥ| nirhṛtāḥ pāvakā dīptāḥ pāṇḍo rājanpurohitaiḥ||

Verse 7

अथैनामार्तवैः पुष्पैर्गन्धैश्च विविधैर्वरैः। शिबिकां तामलङ्कृत्य वाससाऽऽच्छाद्य सर्वशः।।

athaināmārtavaiḥ puṣpairgandhaiśca vividhairvaraiḥ| śibikāṃ tāmalaṅkṛtya vāsasā''cchādya sarvaśaḥ||

Verse 8

तां तथा शोभितां माल्यैर्वासोभिश्च महाधनैः। अमात्या ज्ञातयश्चैनं सुहृदश्चोपतस्थिरे।।

tāṃ tathā śobhitāṃ mālyairvāsobhiśca mahādhanaiḥ| amātyā jñātayaścainaṃ suhṛdaścopatasthire||

Verse 9

नृसिंहं नरयुक्तेन परमालङ्कृतेन तम्। अवहन् यानमुख्येन सह माद्र्या सुसंवृतम्।।

nṛsiṃhaṃ narayuktena paramālaṅkṛtena tam| avahan yānamukhyena saha mādryā susaṃvṛtam||

Verse 10

पाण्डुरेणातपत्रेण चामरव्यजनेन च। सर्ववादित्रनादैश्च समलञ्चक्रिरे ततः।।

pāṇḍureṇātapatreṇa cāmaravyajanena ca| sarvavāditranādaiśca samalañcakrire tataḥ||

Verse 11

रत्नानि चाप्युपादाय बहूनि शतशो नराः। प्रददुः काङ्क्षमाणेभ्यः पाण्डोस्तस्यौर्ध्वदेहिके।।

ratnāni cāpyupādāya bahūni śataśo narāḥ| pradaduḥ kāṅkṣamāṇebhyaḥ pāṇḍostasyaurdhvadehike||

Verse 12

अथ च्छत्राणि शुभ्राणि चामराणि बृहन्ति च। आजह्रुः कौरवस्यार्थे वासांसि रुचिराणि च।।

atha cchatrāṇi śubhrāṇi cāmarāṇi bṛhanti ca| ājahruḥ kauravasyārthe vāsāṃsi rucirāṇi ca||

Verse 13

याजकैः शुक्लवासोभिर्हूयमाना हुताशनाः। अगच्छन्नग्रतस्तस्य दीप्यमानाः स्वलङ्कृताः।।

yājakaiḥ śuklavāsobhirhūyamānā hutāśanāḥ| agacchannagratastasya dīpyamānāḥ svalaṅkṛtāḥ||

Verse 14

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चैव सहस्रशः। रुदन्तः शोकसंतप्ता अनुजग्मुर्नराधिपम्।।

brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāścaiva sahasraśaḥ| rudantaḥ śokasaṃtaptā anujagmurnarādhipam||

Verse 15

अयमस्मानपाहाय दुःखे चाधाय शाश्वते। कृत्वा चास्माननाथांश्च क्व यास्यति नराधिपः।।

ayamasmānapāhāya duḥkhe cādhāya śāśvate| kṛtvā cāsmānanāthāṃśca kva yāsyati narādhipaḥ||

Verse 16

क्रोशन्तः पाण्डवाः सर्वे भीष्मो विदुर एव च। बाह्लीकः सोमदत्तश्च तथा भूरिश्रवा नृपः।।

krośantaḥ pāṇḍavāḥ sarve bhīṣmo vidura eva ca| bāhlīkaḥ somadattaśca tathā bhūriśravā nṛpaḥ||

Verse 17

अन्योन्यं वै समाश्लिष्य अनुजग्मुः सहस्रशः। रमणीये वनोद्देशे गङ्गातीरे समे शुभे।।

anyonyaṃ vai samāśliṣya anujagmuḥ sahasraśaḥ| ramaṇīye vanoddeśe gaṅgātīre same śubhe||

Verse 18

न्यासयामासुरथं तां शिबिकां सत्यवादिनः। सभार्यस्य नृसिंहस्य पाण्डोरक्लिष्टकर्मणः।।

nyāsayāmāsurathaṃ tāṃ śibikāṃ satyavādinaḥ| sabhāryasya nṛsiṃhasya pāṇḍorakliṣṭakarmaṇaḥ||

Verse 19

ततस्तस्य शरीरं तु सर्वगन्धाधिवासितम्। शुचिकालीयकादिग्धं दिव्यचन्दनरूषितम्।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि संभवपर्वणि षट्‌त्रिंशदधिकशततमोऽध्यायः।। 136 ।।

tatastasya śarīraṃ tu sarvagandhādhivāsitam| śucikālīyakādigdhaṃ divyacandanarūṣitam|| || iti śrīmanmahābhārate ādiparvaṇi saṃbhavaparvaṇi ṣaṭ‌triṃśadadhikaśatatamo'dhyāyaḥ|| 136 ||

Verse 20

पर्यषिञ्चञ्जलेनाशु शातकुम्भमयैर्घटैः। चन्दनेन च शुक्लेन सर्वतः समलेपयन्।।

paryaṣiñcañjalenāśu śātakumbhamayairghaṭaiḥ| candanena ca śuklena sarvataḥ samalepayan||

Verse 21

कालागुरुविमिश्रेण तथा तुङ्गरसेन च। अथैनं देशजैः शुक्लैर्वासोभिः समयोजयन्।।

kālāguruvimiśreṇa tathā tuṅgarasena ca| athainaṃ deśajaiḥ śuklairvāsobhiḥ samayojayan||

Verse 22

संछन्नः स तु वासोभिर्जीवन्निव नराधिपः। शुशुभे स नव्याघ्रो महार्हशयनोचितः।।

saṃchannaḥ sa tu vāsobhirjīvanniva narādhipaḥ| śuśubhe sa navyāghro mahārhaśayanocitaḥ||

Verse 23

हयमेधाग्निना सर्वे याजकाः सपुरोहिताः। वेदोक्तेन विधानेन क्रियांचक्रुः समन्त्रकम्।।

hayamedhāgninā sarve yājakāḥ sapurohitāḥ| vedoktena vidhānena kriyāṃcakruḥ samantrakam||

Verse 24

याजकैरभ्यनुज्ञाते प्रेतकर्मण्यनिष्ठिते। घृतावसिक्तं राजानं सह माद्र्या स्वलङ्कृतम्।।

yājakairabhyanujñāte pretakarmaṇyaniṣṭhite| ghṛtāvasiktaṃ rājānaṃ saha mādryā svalaṅkṛtam||

Verse 25

तुङ्गपद्मकमिश्रेण चन्दनेन सुगन्धिना। सरलं देवदारुं च गुग्गुलं लाक्षया सह।। कालीयकादिग्धं कृष्णागुरुलिप्तम्।।

tuṅgapadmakamiśreṇa candanena sugandhinā| saralaṃ devadāruṃ ca guggulaṃ lākṣayā saha|| kālīyakādigdhaṃ kṛṣṇāguruliptam||

Verse 26

हरिचन्दनकाष्ठैश्च हरिबेरैरुशीरकैः। अन्यैश्च विविधैर्गन्धैर्विधिना समदाहयन्।।

haricandanakāṣṭhaiśca hariberairuśīrakaiḥ| anyaiśca vividhairgandhairvidhinā samadāhayan||

Verse 27

ततस्तयोः शरीरे द्वे दृष्ट्वा मोहवशं गता। हाहा पुत्रेति कौसल्या पपात सहसा भुवि।।

tatastayoḥ śarīre dve dṛṣṭvā mohavaśaṃ gatā| hāhā putreti kausalyā papāta sahasā bhuvi||

Verse 28

तां प्रेक्ष्य पतितामार्तां पौरजानपदो जनः। रुरोद दुःखसंतप्तो राजभक्त्या कृपाऽन्वितः।।

tāṃ prekṣya patitāmārtāṃ paurajānapado janaḥ| ruroda duḥkhasaṃtapto rājabhaktyā kṛpā'nvitaḥ||

Verse 29

कुन्त्याश्चैवार्तनादेन सर्वाणि च विचुक्रुशुः। मानुषैः सह भूतानि तिर्यग्योनिगतान्यपि।।

kuntyāścaivārtanādena sarvāṇi ca vicukruśuḥ| mānuṣaiḥ saha bhūtāni tiryagyonigatānyapi||

Verse 30

तथा भीष्मः शान्तनवो विदुरश्च महामतिः। सर्वशः कौरवाश्चैव प्राणदन्भृशदुःखिताः।।

tathā bhīṣmaḥ śāntanavo viduraśca mahāmatiḥ| sarvaśaḥ kauravāścaiva prāṇadanbhṛśaduḥkhitāḥ||

Verse 31

ततो भीष्मोऽथ विदुरो राजा च सह पाण्डवैः। उदकं चक्रिरे तस्य सर्वाश्च कुरुयोषितः।।

tato bhīṣmo'tha viduro rājā ca saha pāṇḍavaiḥ| udakaṃ cakrire tasya sarvāśca kuruyoṣitaḥ||

Verse 32

चुक्रुशुः पाण्डवाः सर्वे भीष्मः शान्तनवस्तथा। विदुरो ज्ञातयश्चैव चक्रुश्चाप्युदकक्रियाः।।

cukruśuḥ pāṇḍavāḥ sarve bhīṣmaḥ śāntanavastathā| viduro jñātayaścaiva cakruścāpyudakakriyāḥ||

Verse 33

कृतोदकांस्तानादाय पाण्डवाञ्छोककर्शितान्। सर्वाः प्रकृतयो राजञ्शोचमाना न्यवारयन्।।

kṛtodakāṃstānādāya pāṇḍavāñchokakarśitān| sarvāḥ prakṛtayo rājañśocamānā nyavārayan||

Verse 34

यथैव पाण्डवा भूमौ सुषुपुः सह बान्धवैः। तथैव नागरा राजञ्शिश्यिरे ब्राह्मणादयः।।

yathaiva pāṇḍavā bhūmau suṣupuḥ saha bāndhavaiḥ| tathaiva nāgarā rājañśiśyire brāhmaṇādayaḥ||

Verse 35

तद्गतानन्दमस्वस्थमाकुमारमहृष्टवत्। बभूव पाण्डवैः सार्धं नगरं द्वादश क्षपाः।।

tadgatānandamasvasthamākumāramahṛṣṭavat| babhūva pāṇḍavaiḥ sārdhaṃ nagaraṃ dvādaśa kṣapāḥ||