Adhyaya 132

Verse 1

कुन्त्यां इन्द्रादर्जुनोत्पत्तिः।। 1 ।। तद्वेलायां आकाशवाण्यादि।। 2 ।। वैशंपायन उवाच। जाते बलवतां श्रेष्ठे पाण्डुश्चिन्तापरोऽभवत्। कथमन्यो मम सुतो लोके श्रेष्ठो भवेदिति।।

kuntyāṃ indrādarjunotpattiḥ|| 1 || tadvelāyāṃ ākāśavāṇyādi|| 2 || vaiśaṃpāyana uvāca| jāte balavatāṃ śreṣṭhe pāṇḍuścintāparo'bhavat| kathamanyo mama suto loke śreṣṭho bhavediti||

Verse 2

दैवे पुरुषकारे च लोकोऽयं संप्रतिष्ठितः। तत्र दैवं तु विधिना कालयुक्तेन लभ्यते।।

daive puruṣakāre ca loko'yaṃ saṃpratiṣṭhitaḥ| tatra daivaṃ tu vidhinā kālayuktena labhyate||

Verse 3

इन्द्रो हि राजा देवानां प्रधान इति नः श्रुतम्। अप्रमेयबलोत्साहो वीर्यवानमितद्युतिः।।

indro hi rājā devānāṃ pradhāna iti naḥ śrutam| aprameyabalotsāho vīryavānamitadyutiḥ||

Verse 4

तं तोषयित्वा तपसा पुत्रं लप्स्ये महाबलम्। यं दास्यति स मे पुत्रं स वीरयान्भविष्यति।।

taṃ toṣayitvā tapasā putraṃ lapsye mahābalam| yaṃ dāsyati sa me putraṃ sa vīrayānbhaviṣyati||

Verse 5

अमानुषान्मानुषांश्च संग्रामे स हनिष्यति। कर्मणा मनसा वाचा तस्मात्तप्स्ये महत्तपः।।

amānuṣānmānuṣāṃśca saṃgrāme sa haniṣyati| karmaṇā manasā vācā tasmāttapsye mahattapaḥ||

Verse 6

ततः पाण्डुर्महाराजो मन्त्रयित्वा महर्षिभिः। दिदेश कुन्त्याः कौरव्यो व्रतं सांवत्सरं शुभम्।।

tataḥ pāṇḍurmahārājo mantrayitvā maharṣibhiḥ| dideśa kuntyāḥ kauravyo vrataṃ sāṃvatsaraṃ śubham||

Verse 7

आत्मना च महाबाहुरेकपादस्थितोऽभवत्। उग्रं स तप आस्थाय परमेण समाधिना।।

ātmanā ca mahābāhurekapādasthito'bhavat| ugraṃ sa tapa āsthāya parameṇa samādhinā||

Verse 8

आरिराधयिषुर्देवं त्रिदशानां तमीश्वरम्। सूर्येण सह धर्मात्मा पर्यतप्यत भारत।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि संभवपर्वणि द्वात्रिंशदधिकशततमोऽध्यायः।। 132 ।।

ārirādhayiṣurdevaṃ tridaśānāṃ tamīśvaram| sūryeṇa saha dharmātmā paryatapyata bhārata|| || iti śrīmanmahābhārate ādiparvaṇi saṃbhavaparvaṇi dvātriṃśadadhikaśatatamo'dhyāyaḥ|| 132 ||

Verse 9

तं तु कालेन महता वासवः प्रत्यपद्यत। शक्र उवाच। पुत्रं तव प्रदास्यामि त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्।।

taṃ tu kālena mahatā vāsavaḥ pratyapadyata| śakra uvāca| putraṃ tava pradāsyāmi triṣu lokeṣu viśrutam||

Verse 10

ब्राह्मणानां गवां चैव सुहृदां चार्थसाधकम्। दुर्हृदां शोकजननं सर्वबान्धवनन्दनम्।।

brāhmaṇānāṃ gavāṃ caiva suhṛdāṃ cārthasādhakam| durhṛdāṃ śokajananaṃ sarvabāndhavanandanam||

Verse 11

सुतं तेऽग्र्यं प्रदास्यामि सर्वामित्रविनाशनम्। इत्युक्तः कारैवो राजा वासवेन महात्मना।।

sutaṃ te'gryaṃ pradāsyāmi sarvāmitravināśanam| ityuktaḥ kāraivo rājā vāsavena mahātmanā||

Verse 12

उवाच कुन्तीं धर्मात्मा देवराजवचः स्मरन्। उदर्कस्तव कल्याणि तुष्टो देवगणेश्वरः।।

uvāca kuntīṃ dharmātmā devarājavacaḥ smaran| udarkastava kalyāṇi tuṣṭo devagaṇeśvaraḥ||

Verse 13

दातुमिच्छति ते पुत्रं यथा संकल्पितं त्वया। अतिमानुषकर्माणं यशस्विनमरिन्दमम्।।

dātumicchati te putraṃ yathā saṃkalpitaṃ tvayā| atimānuṣakarmāṇaṃ yaśasvinamarindamam||

Verse 14

नीतिमन्तं महात्मानमादित्यसमतेजसम्। दुराधर्षं क्रियावन्तमतीवाद्भुतदर्शनम्।।

nītimantaṃ mahātmānamādityasamatejasam| durādharṣaṃ kriyāvantamatīvādbhutadarśanam||

Verse 15

पुत्रं जनय सुश्रोणि धाम क्षत्रियतेजसाम्। लब्धः प्रसादो देवेन्द्रात्तमाह्वय शुचिस्मिते।।

putraṃ janaya suśroṇi dhāma kṣatriyatejasām| labdhaḥ prasādo devendrāttamāhvaya śucismite||

Verse 16

वैशंपायन उवाच। एवमुक्ता ततः शक्रमाजुहाव यशस्विनी। अथाजगाम देवेन्द्रो जनयामास चार्जुनम्।।

vaiśaṃpāyana uvāca| evamuktā tataḥ śakramājuhāva yaśasvinī| athājagāma devendro janayāmāsa cārjunam||

Verse 17

उत्तराभ्यां तु पूर्वाभ्यां फल्गुनीभ्यां ततो दिवा। जातस्तु फाल्गुने मासि तेनासौ फल्गुनःस्मृतः।।

uttarābhyāṃ tu pūrvābhyāṃ phalgunībhyāṃ tato divā| jātastu phālgune māsi tenāsau phalgunaḥsmṛtaḥ||

Verse 18

जातमात्रे कुमारे तु सर्वभूतप्रहर्षिणी। सूतके वर्तमानां तां वागुवाचाशरीरिणी। महागम्भीरनिर्घोषा नभो नादयती तदा।।

jātamātre kumāre tu sarvabhūtapraharṣiṇī| sūtake vartamānāṃ tāṃ vāguvācāśarīriṇī| mahāgambhīranirghoṣā nabho nādayatī tadā||

Verse 19

शृण्वतां सर्वभूतानां तेषां चाश्रमवासिनाम्। कुन्तीमाभाष्य विस्पष्टमुवाचेदं शुचिस्मिताम्।।

śṛṇvatāṃ sarvabhūtānāṃ teṣāṃ cāśramavāsinām| kuntīmābhāṣya vispaṣṭamuvācedaṃ śucismitām||

Verse 20

कार्तवीर्यसमः कुन्ति शिवतुल्यपराक्रमः। एष शक्र इवाजय्यो यशस्ते प्रथयिष्यति।।

kārtavīryasamaḥ kunti śivatulyaparākramaḥ| eṣa śakra ivājayyo yaśaste prathayiṣyati||

Verse 21

अदित्या विष्णुना प्रीतिर्यथाऽभूदभिवर्धिता। तथा विष्णुसमः प्रीतिं वर्धयिष्यति तेऽर्जुनः।।

adityā viṣṇunā prītiryathā'bhūdabhivardhitā| tathā viṣṇusamaḥ prītiṃ vardhayiṣyati te'rjunaḥ||

Verse 22

एष मद्रान्वशे कृत्वा कुरूंश्च सह सोमकैः। चेदिकाशिकरूषांश्च कुरुलक्ष्मीं वहिष्यति।।

eṣa madrānvaśe kṛtvā kurūṃśca saha somakaiḥ| cedikāśikarūṣāṃśca kurulakṣmīṃ vahiṣyati||

Verse 23

एतस्य भुजवीर्येण खाण्डवे हव्यवाहनः। मेदसा सर्वभूतानां तृप्तिं यास्यति वै पराम्।।

etasya bhujavīryeṇa khāṇḍave havyavāhanaḥ| medasā sarvabhūtānāṃ tṛptiṃ yāsyati vai parām||

Verse 24

ग्रामणीश्च महीपालानेष जित्वा महाबलः। भ्रातृभिः सहितो वीरस्त्रीन्मेधानाहरिष्यति।।

grāmaṇīśca mahīpālāneṣa jitvā mahābalaḥ| bhrātṛbhiḥ sahito vīrastrīnmedhānāhariṣyati||

Verse 25

जामदग्न्यसमः कुन्ति विष्णुतुल्यपराक्रमः। एष वीर्यवतां श्रेष्ठो भविष्यति महायशाः।।

jāmadagnyasamaḥ kunti viṣṇutulyaparākramaḥ| eṣa vīryavatāṃ śreṣṭho bhaviṣyati mahāyaśāḥ||

Verse 26

एष युद्धे महादेवं तोषयिष्यति शङ्करम्। अस्त्रं पाशुपतं नाम तस्मात्तुष्टादवाप्स्यति।।

eṣa yuddhe mahādevaṃ toṣayiṣyati śaṅkaram| astraṃ pāśupataṃ nāma tasmāttuṣṭādavāpsyati||

Verse 27

निवातकवचा नाम दैत्या विबुधविद्विषः। शक्राज्ञया महाबाहुस्तान्वधिष्यति ते सुतः।।

nivātakavacā nāma daityā vibudhavidviṣaḥ| śakrājñayā mahābāhustānvadhiṣyati te sutaḥ||

Verse 28

तथा दिव्यानि चास्त्राणि निखिलेनाहरिष्यति। विप्रनष्टां श्रियं चायमाहर्ता पुरुषर्षभः।।

tathā divyāni cāstrāṇi nikhilenāhariṣyati| vipranaṣṭāṃ śriyaṃ cāyamāhartā puruṣarṣabhaḥ||

Verse 29

एतामत्यद्भुतां वाचं कुन्ती शुश्राव सूतके। वाचमुच्चरितामुच्चैस्तां निशम्य तपस्विनाम्।।

etāmatyadbhutāṃ vācaṃ kuntī śuśrāva sūtake| vācamuccaritāmuccaistāṃ niśamya tapasvinām||

Verse 30

बभूव पमो हर्षः शतशृङ्गनिवासिनाम्। तथा देवमहर्षीणां सेन्द्राणां च दिवौकसाम्।।

babhūva pamo harṣaḥ śataśṛṅganivāsinām| tathā devamaharṣīṇāṃ sendrāṇāṃ ca divaukasām||

Verse 31

आकाशे दुन्दुभीनां च बभूव तुमुलः स्वनः। उदतिष्ठन्महाघोरः पुष्पवृष्टिभिरावृतः।।

ākāśe dundubhīnāṃ ca babhūva tumulaḥ svanaḥ| udatiṣṭhanmahāghoraḥ puṣpavṛṣṭibhirāvṛtaḥ||

Verse 32

समवेत्य च देवानां गणाः पार्थमपूजयन्। काद्रवेया वैनतेया गन्धर्वाप्सरसस्तथा। प्रजानां पतयः सर्वे सप्त चैव महर्षयः।।

samavetya ca devānāṃ gaṇāḥ pārthamapūjayan| kādraveyā vainateyā gandharvāpsarasastathā| prajānāṃ patayaḥ sarve sapta caiva maharṣayaḥ||

Verse 33

भरद्वाजः खस्यपो गौतमश्च विश्वामित्रो जमदग्निर्वसिष्ठः। यश्चोदितो भास्करेऽभूत्प्रनष्टे सोऽप्यत्रात्रिर्भगवानाजगाम।।

bharadvājaḥ khasyapo gautamaśca viśvāmitro jamadagnirvasiṣṭhaḥ| yaścodito bhāskare'bhūtpranaṣṭe so'pyatrātrirbhagavānājagāma||

Verse 34

मरीचिरङ्गिराश्चैव पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः। दक्षः प्रजापतिश्चैव गन्धर्वाप्सरसस्तथा।।

marīciraṅgirāścaiva pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ| dakṣaḥ prajāpatiścaiva gandharvāpsarasastathā||

Verse 35

दिव्यमाल्याम्बरधराः सर्वालङ्कारभूषिताः। उपगायन्ति बीभत्सुं नृत्यन्तेऽप्सरसां गणाः।।

divyamālyāmbaradharāḥ sarvālaṅkārabhūṣitāḥ| upagāyanti bībhatsuṃ nṛtyante'psarasāṃ gaṇāḥ||

Verse 36

तथा महर्षयश्चापि जेपुस्तत्र समन्ततः। गन्धर्वैः सहितः श्रीमान्प्रागायत च तुम्बुरुः।।

tathā maharṣayaścāpi jepustatra samantataḥ| gandharvaiḥ sahitaḥ śrīmānprāgāyata ca tumburuḥ||

Verse 37

भीमसेनोग्रसेनौ च ऊर्णायुरनघस्तथा। गोपतिर्धृतराष्ट्रश्च सूर्यवर्चास्तथाष्टमः।।

bhīmasenograsenau ca ūrṇāyuranaghastathā| gopatirdhṛtarāṣṭraśca sūryavarcāstathāṣṭamaḥ||

Verse 38

युगपस्तृणपः कार्ष्णिर्नन्दिश्चित्ररथस्तथा। त्रयोदशः शालिशिराः पर्जन्यश्च चतुर्दशः।।

yugapastṛṇapaḥ kārṣṇirnandiścitrarathastathā| trayodaśaḥ śāliśirāḥ parjanyaśca caturdaśaḥ||

Verse 39

कलिः पञ्चदशश्चैव नारदश्चात्र षोडशः। ऋत्वा बृहत्त्वा बृहकः करालश्च महामनाः।।

kaliḥ pañcadaśaścaiva nāradaścātra ṣoḍaśaḥ| ṛtvā bṛhattvā bṛhakaḥ karālaśca mahāmanāḥ||

Verse 40

ब्रह्मचारी बहुगुणः सुवर्णश्चेति विश्रुतः। विश्वावसुर्भुमन्युश्च सुचन्द्रश्च शरुस्तथा।।

brahmacārī bahuguṇaḥ suvarṇaśceti viśrutaḥ| viśvāvasurbhumanyuśca sucandraśca śarustathā||

Verse 41

गीतमाधुर्यसंपन्नौ विख्यातौ च हहाहुहू। इत्येते देवगन्धर्वा जग्मुस्तत्र नराधिप।।

gītamādhuryasaṃpannau vikhyātau ca hahāhuhū| ityete devagandharvā jagmustatra narādhipa||

Verse 42

तथैवाप्सरसो हृष्टाः सर्वालङ्कारभूषिताः। ननृतुर्वै महाभागा जगुश्चायतलोचनाः।।

tathaivāpsaraso hṛṣṭāḥ sarvālaṅkārabhūṣitāḥ| nanṛturvai mahābhāgā jaguścāyatalocanāḥ||

Verse 43

अनूचानाऽनवद्या च गुणमुख्या गुणावरा। अद्रिका च तथा सोमा मिश्रकेशी त्वलम्बुषा।।

anūcānā'navadyā ca guṇamukhyā guṇāvarā| adrikā ca tathā somā miśrakeśī tvalambuṣā||

Verse 44

मरीचिः शुचिका चैव विद्युत्पर्णा तिलोत्तमा। अम्बिका लक्षणा क्षेमा देवी रम्भा मनोरमा।।

marīciḥ śucikā caiva vidyutparṇā tilottamā| ambikā lakṣaṇā kṣemā devī rambhā manoramā||

Verse 45

असिता च सुबाहुश्च सुप्रिया च वपुस्तथा। पुण्डरीका सुगन्धा च सुरसा च प्रमाथिनी।।

asitā ca subāhuśca supriyā ca vapustathā| puṇḍarīkā sugandhā ca surasā ca pramāthinī||

Verse 46

काम्या शारद्वती चैव ननृतुस्तत्र संघशः। मेनका सहजन्या च कर्णिका पुञ्जिकस्थला।।

kāmyā śāradvatī caiva nanṛtustatra saṃghaśaḥ| menakā sahajanyā ca karṇikā puñjikasthalā||

Verse 47

ऋतुस्थला घृताची च विश्वाची पूर्वचित्त्यपि। उम्लोचेति च विख्याता प्रम्लोचेति च ता दश।।

ṛtusthalā ghṛtācī ca viśvācī pūrvacittyapi| umloceti ca vikhyātā pramloceti ca tā daśa||

Verse 48

उर्वश्येकादशी तासां जगुश्चायतलोचनाः। धाताऽर्यमा च मित्रश्च वरुणोंऽशो भगस्तथा।।

urvaśyekādaśī tāsāṃ jaguścāyatalocanāḥ| dhātā'ryamā ca mitraśca varuṇoṃ'śo bhagastathā||

Verse 49

इन्द्रो विवस्वान्पूषा च पर्जन्यो दशमः स्मृतः। ततस्त्वष्टा ततो विष्णुरजघन्यो जघन्यजः।।

indro vivasvānpūṣā ca parjanyo daśamaḥ smṛtaḥ| tatastvaṣṭā tato viṣṇurajaghanyo jaghanyajaḥ||

Verse 50

इत्येते द्वादशादित्या ज्वलन्तः सूर्यवर्चसः।।

ityete dvādaśādityā jvalantaḥ sūryavarcasaḥ||

Verse 51

मृगव्याधश्च सर्पश्च निर्ऋतिश्च महायशाः। अजैकपादहिर्बुध्न्यः पिनाकी च परंतप।।

mṛgavyādhaśca sarpaśca nirṛtiśca mahāyaśāḥ| ajaikapādahirbudhnyaḥ pinākī ca paraṃtapa||

Verse 52

दहनोऽथेश्वरश्चैव कपाली च विशांपते। स्थाणुर्भगश्च भगवान्रुद्रास्तत्रावतस्थिरे।।

dahano'theśvaraścaiva kapālī ca viśāṃpate| sthāṇurbhagaśca bhagavānrudrāstatrāvatasthire||

Verse 53

अश्विनौ वसवश्चाष्टौ मरुतश्च महाबलाः। विश्वेदेवास्तथा साध्यास्तत्रासन्परितः स्थिताः।।

aśvinau vasavaścāṣṭau marutaśca mahābalāḥ| viśvedevāstathā sādhyāstatrāsanparitaḥ sthitāḥ||

Verse 54

कर्कोटकोऽथ सर्पश्च वासुकिश्च भुजङ्गमः। कच्छपश्चाथ कुण्डश्च तक्षकश्च महोरगः।।

karkoṭako'tha sarpaśca vāsukiśca bhujaṅgamaḥ| kacchapaścātha kuṇḍaśca takṣakaśca mahoragaḥ||

Verse 55

आययुस्तपसा युक्ता महाक्रोधा महाबलाः। एते चान्ये च बहवस्तत्र नागा व्यवस्थिताः।।

āyayustapasā yuktā mahākrodhā mahābalāḥ| ete cānye ca bahavastatra nāgā vyavasthitāḥ||

Verse 56

तार्क्ष्यश्चारिष्टनेमिश्च गरुडश्चासितध्वजः। अरुणश्चारुणिश्चैव वैनतेया व्यवस्थिताः।।

tārkṣyaścāriṣṭanemiśca garuḍaścāsitadhvajaḥ| aruṇaścāruṇiścaiva vainateyā vyavasthitāḥ||

Verse 57

तांश्च देवगणान्सर्वांस्तपःसिद्धा महर्षयः। विमानगिर्यग्रगतान्ददृशुर्नेतरे जनाः।।

tāṃśca devagaṇānsarvāṃstapaḥsiddhā maharṣayaḥ| vimānagiryagragatāndadṛśurnetare janāḥ||

Verse 58

तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं विस्मिता मुनिसत्तमाः। अधिकां स्म ततो वृत्तिमवर्तन्पाण्डवं प्रति।।

taddṛṣṭvā mahadāścaryaṃ vismitā munisattamāḥ| adhikāṃ sma tato vṛttimavartanpāṇḍavaṃ prati||

Verse 59

पाण्डुः प्रीतेन मनसा देवतादीनपूजयत्। पाण्डुना पूजिता देवाः प्रत्यूचुर्नरसत्तमम्।।

pāṇḍuḥ prītena manasā devatādīnapūjayat| pāṇḍunā pūjitā devāḥ pratyūcurnarasattamam||

Verse 60

प्रादुर्बूतो ह्ययं धर्मो देवतानां प्रसादतः। मातरिश्वा ह्ययं भीमो बलवानरिमर्दनः।।

prādurbūto hyayaṃ dharmo devatānāṃ prasādataḥ| mātariśvā hyayaṃ bhīmo balavānarimardanaḥ||

Verse 61

साक्षादिन्द्रः स्वयं जातः प्रसादाच्च शतक्रतोः। पितृत्वाद्देवतानां हि नास्ति पुण्यतरस्त्वया।।

sākṣādindraḥ svayaṃ jātaḥ prasādācca śatakratoḥ| pitṛtvāddevatānāṃ hi nāsti puṇyatarastvayā||

Verse 62

पितॄणामृणनिर्मुक्तः स्वर्गं प्राप्स्यसि पुण्यभाक्। इत्युक्त्वा देवताः सर्वा विप्रजग्मुर्यथागतम्।।

pitṝṇāmṛṇanirmuktaḥ svargaṃ prāpsyasi puṇyabhāk| ityuktvā devatāḥ sarvā viprajagmuryathāgatam||

Verse 63

पाण्डुस्तु पुनरेवैनां पुत्रलोभान्महायशाः। प्रादिशद्दर्शनीयार्थी कुन्ती त्वेनमथाब्रवीत्।।

pāṇḍustu punarevaināṃ putralobhānmahāyaśāḥ| prādiśaddarśanīyārthī kuntī tvenamathābravīt||

Verse 64

नातश्चतुर्थं प्रसवमापस्त्वपि वदन्त्युत। अतःपरं स्वैरिणी स्याद्बन्धकी पञ्चमे भवेत्।।

nātaścaturthaṃ prasavamāpastvapi vadantyuta| ataḥparaṃ svairiṇī syādbandhakī pañcame bhavet||

Verse 65

स त्वं विद्वन्धर्ममिममधिगम्य कथं नु माम्। अपत्यार्थं समुत्क्रम्य प्रमादादिव भाषसे।।

sa tvaṃ vidvandharmamimamadhigamya kathaṃ nu mām| apatyārthaṃ samutkramya pramādādiva bhāṣase||