Adhyaya 127

Verse 1

कुन्त्या पाण्डुं प्रति व्युषिताश्वकथाकथनम्।। 1 ।। वैशंपायन उवाच। एवमुक्ता महाराज कुन्ती पाण्डुमभाषत। कुरूणामृषभं वीरं तदा भूमिपतिं पतिम्।।

kuntyā pāṇḍuṃ prati vyuṣitāśvakathākathanam|| 1 || vaiśaṃpāyana uvāca| evamuktā mahārāja kuntī pāṇḍumabhāṣata| kurūṇāmṛṣabhaṃ vīraṃ tadā bhūmipatiṃ patim||

Verse 2

कुन्त्युवाच। न मामर्हसि धर्मज्ञ वक्तुमेवं कथंचन। धर्मपत्नीमभिरतां त्वयि राजीवलोचने।।

kuntyuvāca| na māmarhasi dharmajña vaktumevaṃ kathaṃcana| dharmapatnīmabhiratāṃ tvayi rājīvalocane||

Verse 3

त्वमेव तु महाबाहो मय्यपत्यानि भारत। वीर वीर्योपपन्नानि धर्मतो जनयिष्यसि।।

tvameva tu mahābāho mayyapatyāni bhārata| vīra vīryopapannāni dharmato janayiṣyasi||

Verse 4

स्वर्गं मनुजशार्दूल गच्छेयं सहिता त्वया। अपत्याय च मां गच्छ त्वमेव कुरुनन्दन।।

svargaṃ manujaśārdūla gaccheyaṃ sahitā tvayā| apatyāya ca māṃ gaccha tvameva kurunandana||

Verse 5

न ह्यहं मनसाप्यन्यं गच्छेयं त्वदृते नरम्। त्वत्तः प्रति विशिष्टश्च कोऽन्योऽस्ति भुवि मानवः।।

na hyahaṃ manasāpyanyaṃ gaccheyaṃ tvadṛte naram| tvattaḥ prati viśiṣṭaśca ko'nyo'sti bhuvi mānavaḥ||

Verse 6

इमां च तावद्धर्मात्मन्पौराणीं शृणु मे कथाम्। परिश्रुतां विशालाक्ष कीर्तयिष्यामि यामहम्।।

imāṃ ca tāvaddharmātmanpaurāṇīṃ śṛṇu me kathām| pariśrutāṃ viśālākṣa kīrtayiṣyāmi yāmaham||

Verse 7

व्युषइताश्व इति ख्यातो बभूव किल पार्थिवः। पुरा परमधर्मिष्ठः पूरोर्वंशविवर्धनः।।

vyuṣaitāśva iti khyāto babhūva kila pārthivaḥ| purā paramadharmiṣṭhaḥ pūrorvaṃśavivardhanaḥ||

Verse 8

तस्मिंश्च यजमाने वै धर्मात्मनि महाभुजे। उपागमंस्ततो देवाः सेन्द्रा देवर्षिभिः सह।।

tasmiṃśca yajamāne vai dharmātmani mahābhuje| upāgamaṃstato devāḥ sendrā devarṣibhiḥ saha||

Verse 9

अमाद्यदिन्द्रः सोमेन दक्षिणाभिर्द्विजातयः। व्युषिताश्वस्य राजर्षेस्ततो यज्ञे महात्मनः।।

amādyadindraḥ somena dakṣiṇābhirdvijātayaḥ| vyuṣitāśvasya rājarṣestato yajñe mahātmanaḥ||

Verse 10

देवा ब्रह्मर्षयश्चैव चक्रुः कर्म स्वयं तदा। व्युषिताश्वस्ततो राजन्नति मर्त्यान्व्यरोचत।।

devā brahmarṣayaścaiva cakruḥ karma svayaṃ tadā| vyuṣitāśvastato rājannati martyānvyarocata||

Verse 11

सर्वभूतान्प्रति यथा तपनः शिशिरात्यये। स विजित्य गृहीत्वा च नृपतीन्राजसत्तमः।।

sarvabhūtānprati yathā tapanaḥ śiśirātyaye| sa vijitya gṛhītvā ca nṛpatīnrājasattamaḥ||

Verse 12

प्राच्यानुदिच्यान्पाश्चात्यान्दाक्षिणात्यानकालयत्। अश्वमेधे महायज्ञे व्युषिताश्वः प्रतापवान्।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि संभवपर्वणि सप्तविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः।। 127 ।।

prācyānudicyānpāścātyāndākṣiṇātyānakālayat| aśvamedhe mahāyajñe vyuṣitāśvaḥ pratāpavān|| || iti śrīmanmahābhārate ādiparvaṇi saṃbhavaparvaṇi saptaviṃśatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ|| 127 ||

Verse 13

बभूव स हि राजेन्द्रो दशनागबलान्वितः। अप्यत्र गाथां गायन्ति ये पुराणविदो जनाः।।

babhūva sa hi rājendro daśanāgabalānvitaḥ| apyatra gāthāṃ gāyanti ye purāṇavido janāḥ||

Verse 14

व्युषिताश्वे यशोवृद्धे मनुष्येन्द्रे कुरूत्तम। व्युषिताश्वः समुद्रान्तां विजित्येमां वसुन्धराम्।।

vyuṣitāśve yaśovṛddhe manuṣyendre kurūttama| vyuṣitāśvaḥ samudrāntāṃ vijityemāṃ vasundharām||

Verse 15

अपालयत्सर्ववर्णान्पिता पुत्रानिवौरसान्। यजमानो महायज्ञैर्ब्राह्मणेभ्यो धनं ददौ।।

apālayatsarvavarṇānpitā putrānivaurasān| yajamāno mahāyajñairbrāhmaṇebhyo dhanaṃ dadau||

Verse 16

अनन्तरत्नान्यादाय स जहार महाक्रतून्। सुषाव च बहून्सोमान्सोमसंस्थास्ततान च।। अकालयद्वशीकृतवान्।।

anantaratnānyādāya sa jahāra mahākratūn| suṣāva ca bahūnsomānsomasaṃsthāstatāna ca|| akālayadvaśīkṛtavān||

Verse 17

आसीत्काक्षीवती चास्य भार्या परमसंमता। भद्रा नाम मनुष्येन्द्र रूपेणासदृशी भुवि।।

āsītkākṣīvatī cāsya bhāryā paramasaṃmatā| bhadrā nāma manuṣyendra rūpeṇāsadṛśī bhuvi||

Verse 18

कामयामासतुस्तौ च परस्परमिति श्रुतम्। स तस्यां कामसंपन्नो यक्ष्मणा समपद्यत।।

kāmayāmāsatustau ca parasparamiti śrutam| sa tasyāṃ kāmasaṃpanno yakṣmaṇā samapadyata||

Verse 19

तेनाचिरेण कालेन जगामास्तमिवांशुमान्। तस्मिन्प्रेते मनुष्येन्द्रे भार्याऽस्य भृशदुःखिता।।

tenācireṇa kālena jagāmāstamivāṃśumān| tasminprete manuṣyendre bhāryā'sya bhṛśaduḥkhitā||

Verse 20

अपुत्रा पुरुषव्याघ्र विललापेति नः श्रुतम्। भद्रा परमदुःखार्ता तन्निबोध जनाधिप।।

aputrā puruṣavyāghra vilalāpeti naḥ śrutam| bhadrā paramaduḥkhārtā tannibodha janādhipa||

Verse 21

भद्रोवाच। नारी परमधर्मज्ञ सर्वा भर्तृविनाकृता। पतिं विना जीवति या न सा जीवति दुःखिता।।

bhadrovāca| nārī paramadharmajña sarvā bhartṛvinākṛtā| patiṃ vinā jīvati yā na sā jīvati duḥkhitā||

Verse 22

पतिं विना मृतं श्रेयो नार्याः क्षत्रियपुंगव।। त्वद्गतिं गन्तुमिच्छामि प्रसीदस्वनयस्वमाम्।। जहार आहृतवान् चकारेत्यर्थः। सोमसंस्थाः अग्निष्टोमात्यग्निष्टोमादयः सप्त।।

patiṃ vinā mṛtaṃ śreyo nāryāḥ kṣatriyapuṃgava|| tvadgatiṃ gantumicchāmi prasīdasvanayasvamām|| jahāra āhṛtavān cakāretyarthaḥ| somasaṃsthāḥ agniṣṭomātyagniṣṭomādayaḥ sapta||

Verse 23

त्वया हीना क्षणमपि नाहं जीवितुमुत्सहे। प्रसादं कुरु मे राजन्नितस्तूर्णं नयस्व माम्।।

tvayā hīnā kṣaṇamapi nāhaṃ jīvitumutsahe| prasādaṃ kuru me rājannitastūrṇaṃ nayasva mām||

Verse 24

पृष्ठतोऽनुगमिष्यामि समेषु विषमेषु च। त्वामहं नरशार्दूल गच्छन्तमनिवर्तितुम्।।

pṛṣṭhato'nugamiṣyāmi sameṣu viṣameṣu ca| tvāmahaṃ naraśārdūla gacchantamanivartitum||

Verse 25

छायेवानुगता राजन्सततं वशवर्तिनी। भविष्यामि नरव्याघ्र नित्यं प्रियहिते रता।।

chāyevānugatā rājansatataṃ vaśavartinī| bhaviṣyāmi naravyāghra nityaṃ priyahite ratā||

Verse 26

अद्यप्रभृति मां राजन्कष्टा हृदयशोषणाः। आधयोऽभिभविष्यन्ति त्वामृते पुष्करेक्षण।।

adyaprabhṛti māṃ rājankaṣṭā hṛdayaśoṣaṇāḥ| ādhayo'bhibhaviṣyanti tvāmṛte puṣkarekṣaṇa||

Verse 27

अभाग्यया मया नूनं वियुक्ताः सहचारिणः। तेन मे विप्रयोगोऽयमुपपन्नस्त्वया सह।।

abhāgyayā mayā nūnaṃ viyuktāḥ sahacāriṇaḥ| tena me viprayogo'yamupapannastvayā saha||

Verse 28

विप्रयुक्ता तु या पत्या मुहूर्तमपि जीवति। दुःखं जीवति सा पापा नरकस्थेव पार्थिव।।

viprayuktā tu yā patyā muhūrtamapi jīvati| duḥkhaṃ jīvati sā pāpā narakastheva pārthiva||

Verse 29

संयुक्ता विप्रयुक्ताश्च पूर्वदेहे कृता मया। तदिदं कर्मभिः पापैः पूर्वदेहेषु संचितम्।।

saṃyuktā viprayuktāśca pūrvadehe kṛtā mayā| tadidaṃ karmabhiḥ pāpaiḥ pūrvadeheṣu saṃcitam||

Verse 30

दुःखं मामनुसंप्राप्तं राजंस्त्वद्विप्रयोगजम्। अद्यप्रभृत्यहं राजन्कुशसंस्तरशायिनी। भविष्याम्यसुखाविष्टा त्वद्दर्शनपरायणा।।

duḥkhaṃ māmanusaṃprāptaṃ rājaṃstvadviprayogajam| adyaprabhṛtyahaṃ rājankuśasaṃstaraśāyinī| bhaviṣyāmyasukhāviṣṭā tvaddarśanaparāyaṇā||

Verse 31

दर्शयस्व नरव्याघ्र शाधि मामसुखान्विताम्। कृपणां चाथ करुणं विलपत्नीं नरेश्वर।।

darśayasva naravyāghra śādhi māmasukhānvitām| kṛpaṇāṃ cātha karuṇaṃ vilapatnīṃ nareśvara||

Verse 32

कन्त्युवाच। एवं बहुविधं तस्यां विलपन्त्यां पुनःपुनः। तं शवं संपरिष्वज्य वाक्किलाऽन्तर्हिताऽब्रवीत्।। मृतं मरा।।

kantyuvāca| evaṃ bahuvidhaṃ tasyāṃ vilapantyāṃ punaḥpunaḥ| taṃ śavaṃ saṃpariṣvajya vākkilā'ntarhitā'bravīt|| mṛtaṃ marā||

Verse 33

उत्तिष्ठ भद्रे गच्छ त्वं ददानीह वरं तव। जनयिष्याम्यपत्यानि त्वय्यहं चारुहासिनि।।

uttiṣṭha bhadre gaccha tvaṃ dadānīha varaṃ tava| janayiṣyāmyapatyāni tvayyahaṃ cāruhāsini||

Verse 34

आत्मकीये वरारोहे शयनीये चतुर्दशीम्। अष्टमीं वा ऋतुस्नाता संविशेथा मया सह।।

ātmakīye varārohe śayanīye caturdaśīm| aṣṭamīṃ vā ṛtusnātā saṃviśethā mayā saha||

Verse 35

एवमुक्ता तु सा देवी तथा चक्रे पतिव्रता। यथोक्तमेव तद्वाक्यं भद्रा पुत्रार्थिनी तदा।।

evamuktā tu sā devī tathā cakre pativratā| yathoktameva tadvākyaṃ bhadrā putrārthinī tadā||

Verse 36

सा तेन सुषुवे देवी शवेन भरतर्षभ। त्रीञ्शाल्वांश्चतुरो मद्रान्सुतान्भरतसत्तम।।

sā tena suṣuve devī śavena bharatarṣabha| trīñśālvāṃścaturo madrānsutānbharatasattama||

Verse 37

तथा त्वमपि मय्येवं मनसा भरतर्षभ। शक्तो जनयितुं पुत्रांस्तपोयोगबलान्वितः।।

tathā tvamapi mayyevaṃ manasā bharatarṣabha| śakto janayituṃ putrāṃstapoyogabalānvitaḥ||