Adhyaya 119

Verse 1

धृतराष्ट्रविवाहार्थं भीष्मविदुरसंवादः।। 1 ।। धृतराष्ट्रस्य गान्धार्या विवाहः।। 2 ।। भीष्म उवाच। गुणैः समुदितं सम्यगिदं नः प्रथितं कुलम्। अत्यन्यान्पृथिवीपालान्पृथिव्यामधिराज्यभाक्।।

dhṛtarāṣṭravivāhārthaṃ bhīṣmavidurasaṃvādaḥ|| 1 || dhṛtarāṣṭrasya gāndhāryā vivāhaḥ|| 2 || bhīṣma uvāca| guṇaiḥ samuditaṃ samyagidaṃ naḥ prathitaṃ kulam| atyanyānpṛthivīpālānpṛthivyāmadhirājyabhāk||

Verse 2

रक्षितं राजभिः पूर्वं धर्मविद्भिर्महात्मभिः। नोत्सादमगमच्चेदं कदाचिदिह नः कुलम्।।

rakṣitaṃ rājabhiḥ pūrvaṃ dharmavidbhirmahātmabhiḥ| notsādamagamaccedaṃ kadācidiha naḥ kulam||

Verse 3

मया च सत्यवत्या च कृष्णेन च महात्मना। समवस्थापित भूयो युष्मासु कुलतन्तुषु।।

mayā ca satyavatyā ca kṛṣṇena ca mahātmanā| samavasthāpita bhūyo yuṣmāsu kulatantuṣu||

Verse 4

तच्चैतद्वर्धते भूयः कुलं सागरवद्यथा। तथा मया विधातव्यं त्वया चैव न संशयः।।

taccaitadvardhate bhūyaḥ kulaṃ sāgaravadyathā| tathā mayā vidhātavyaṃ tvayā caiva na saṃśayaḥ||

Verse 5

श्रूयते यादवी कन्या स्वनुरूपा कुलस्य नः। सुबलस्यात्मजा चैव तथा मद्रेश्वरस्य च।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि संभवपर्वणि एकोनविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः।। 119 ।।

śrūyate yādavī kanyā svanurūpā kulasya naḥ| subalasyātmajā caiva tathā madreśvarasya ca|| || iti śrīmanmahābhārate ādiparvaṇi saṃbhavaparvaṇi ekonaviṃśatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ|| 119 ||

Verse 6

कुलीना रूपवत्यश्च ताः कन्याः पुत्र सर्वशः। उचिताश्चैव संबन्धे तेऽस्माकं क्षत्रियर्षभाः।।

kulīnā rūpavatyaśca tāḥ kanyāḥ putra sarvaśaḥ| ucitāścaiva saṃbandhe te'smākaṃ kṣatriyarṣabhāḥ||

Verse 7

मन्ये वरयितव्यास्ता इत्यहं धीमतां वर। सन्तानार्थं कुलस्यास्य यद्वा विदुर मन्यसे।।

manye varayitavyāstā ityahaṃ dhīmatāṃ vara| santānārthaṃ kulasyāsya yadvā vidura manyase||

Verse 8

विदुर उवाच। भवान्पिता भावन्माता भवान्नः परमो गुरुः। तस्मात्स्वयं कुलस्यास्य विचार्य कुरु यद्धितम्।।

vidura uvāca| bhavānpitā bhāvanmātā bhavānnaḥ paramo guruḥ| tasmātsvayaṃ kulasyāsya vicārya kuru yaddhitam||

Verse 9

वैशंपायन उवाच। अथ शुश्राव विप्रेभ्यो गान्धारीं सुबलात्मजाम्। आराध्य वरदं देवं भगनेत्रहरं हरम्।।

vaiśaṃpāyana uvāca| atha śuśrāva viprebhyo gāndhārīṃ subalātmajām| ārādhya varadaṃ devaṃ bhaganetraharaṃ haram||

Verse 10

गान्धारी किल पुत्राणां शतं लेभे वरं शुभा। इति शुश्राव तत्त्वेन भीष्मः कुरुपितामहः।।

gāndhārī kila putrāṇāṃ śataṃ lebhe varaṃ śubhā| iti śuśrāva tattvena bhīṣmaḥ kurupitāmahaḥ||

Verse 11

ततो गान्धारराजस्य प्रेषयामास भारत। अचक्षुरिति तत्रासीत्सुबलस्य विचारणा।। यादवी यादवस्य कुन्तिभोजस्य अपत्यम्।।

tato gāndhārarājasya preṣayāmāsa bhārata| acakṣuriti tatrāsītsubalasya vicāraṇā|| yādavī yādavasya kuntibhojasya apatyam||

Verse 12

कुलं ख्यातिं च वृत्तं च बुद्ध्या तु प्रसमीक्ष्य सः। ददै तां धृतराष्ट्राय गान्धारीं धर्मचारिणीम्।।

kulaṃ khyātiṃ ca vṛttaṃ ca buddhyā tu prasamīkṣya saḥ| dadai tāṃ dhṛtarāṣṭrāya gāndhārīṃ dharmacāriṇīm||

Verse 13

गान्धारी त्वथ शुश्राव धृतराष्ट्रमचक्षुषम्। आत्मानं दिप्सितं चास्मै पित्रा मात्रा च भारत।। प्रेषयामास दूतमिति शेषः।।

gāndhārī tvatha śuśrāva dhṛtarāṣṭramacakṣuṣam| ātmānaṃ dipsitaṃ cāsmai pitrā mātrā ca bhārata|| preṣayāmāsa dūtamiti śeṣaḥ||

Verse 14

ततः सा पटमादाय कृत्वा बहुगुणं तदा। बबन्ध नेत्रे स्वे राजन्पतिव्रतपरायणा।। दित्सितं दातुमिष्टम्।।

tataḥ sā paṭamādāya kṛtvā bahuguṇaṃ tadā| babandha netre sve rājanpativrataparāyaṇā|| ditsitaṃ dātumiṣṭam||

Verse 15

नाभ्यसूयां पतिमहमित्येवं कृतनिश्चया। ततो गान्धारराजस्य पुत्रः शकुनिरभ्ययात्।। बहुगुणं बहुधागुणितम्।।

nābhyasūyāṃ patimahamityevaṃ kṛtaniścayā| tato gāndhārarājasya putraḥ śakunirabhyayāt|| bahuguṇaṃ bahudhāguṇitam||

Verse 16

स्वसारं परया लक्ष्म्या युक्तामादाय कौरवान्। तां तदा धृतराष्ट्राय ददौ परमसत्कृताम्। भीष्मस्यानुमते चैव विवाहं समकारयत्।।

svasāraṃ parayā lakṣmyā yuktāmādāya kauravān| tāṃ tadā dhṛtarāṣṭrāya dadau paramasatkṛtām| bhīṣmasyānumate caiva vivāhaṃ samakārayat||

Verse 17

दत्त्वा स भगिनीं वीरो यथार्हं च परिच्छदम्। पुनरायात्स्वनगरं भीष्मेण प्रतिपूजितः।।

dattvā sa bhaginīṃ vīro yathārhaṃ ca paricchadam| punarāyātsvanagaraṃ bhīṣmeṇa pratipūjitaḥ||

Verse 18

गान्धार्यपि वरारोहा शीलाचारविचिषेटितैः। तुष्टिं कुरूणां सर्वेषां जनयामास भारत।।

gāndhāryapi varārohā śīlācāraviciṣeṭitaiḥ| tuṣṭiṃ kurūṇāṃ sarveṣāṃ janayāmāsa bhārata||

Verse 19

गान्धारी सा पतिं दृष्ट्वा प्रज्ञाचक्षुषमीश्वरम्। अतिचाराद्भृशं भीता भर्तुः सा समचिन्तयत्।।

gāndhārī sā patiṃ dṛṣṭvā prajñācakṣuṣamīśvaram| aticārādbhṛśaṃ bhītā bhartuḥ sā samacintayat||

Verse 20

सा दृष्टिविनिवृत्त्या हि भर्तुश्च समतां ययौ। नहि सूक्ष्मेप्यतीचारे भर्तुः सा ववृते तदा।।

sā dṛṣṭivinivṛttyā hi bhartuśca samatāṃ yayau| nahi sūkṣmepyatīcāre bhartuḥ sā vavṛte tadā||

Verse 21

वृत्तेनाराध्य तान्सर्वान्गुरून्पतिपरायणा। वाचापि पुरुषानन्यान्सुव्रता नान्वकीर्तयत्।।

vṛttenārādhya tānsarvāngurūnpatiparāyaṇā| vācāpi puruṣānanyānsuvratā nānvakīrtayat||

Verse 22

तस्याः सहोदरीः कन्याः पुनरेव ददौ दश। गान्धारराजः सुबलो भीष्मेण च वृतस्तदा।।

tasyāḥ sahodarīḥ kanyāḥ punareva dadau daśa| gāndhārarājaḥ subalo bhīṣmeṇa ca vṛtastadā||

Verse 23

सत्यव्रतां सत्यसेनां सुदेष्णां चापि संहिताम्। तेजश्श्र्वां सुश्रवां च तथैव निकृतिं शुभाम्।।

satyavratāṃ satyasenāṃ sudeṣṇāṃ cāpi saṃhitām| tejaśśrvāṃ suśravāṃ ca tathaiva nikṛtiṃ śubhām||

Verse 24

शंभ्वठां च दशार्णां च गान्धारीर्दश विश्रुताः। एकाह्ना प्रतिजग्राह धृतराष्ट्रो जनेश्वरः।।

śaṃbhvaṭhāṃ ca daśārṇāṃ ca gāndhārīrdaśa viśrutāḥ| ekāhnā pratijagrāha dhṛtarāṣṭro janeśvaraḥ||

Verse 25

ततः शान्तनवो भीष्मो धानुष्कस्तास्ततस्ततः। अददाद्धृतराष्ट्रस्य राजपुत्रीः परश्शतम्।।

tataḥ śāntanavo bhīṣmo dhānuṣkastāstatastataḥ| adadāddhṛtarāṣṭrasya rājaputrīḥ paraśśatam||