Adhyaya 110

Verse 1

संग्रहेण अम्बाचरित्रकथनम्।। 1 ।। अम्बोवाच। अन्यपूर्वेति मां साल्वो नाभिनन्दति बालिशः। साहं धर्माच्च कामाच्च विहीना शोकधारिणी।।

saṃgraheṇa ambācaritrakathanam|| 1 || ambovāca| anyapūrveti māṃ sālvo nābhinandati bāliśaḥ| sāhaṃ dharmācca kāmācca vihīnā śokadhāriṇī||

Verse 2

अपतिः क्षत्रियान्सर्वानाक्रन्दामि समन्ततः। इयं वः क्षत्रिया माला या भीष्मं निहनिष्यति।।

apatiḥ kṣatriyānsarvānākrandāmi samantataḥ| iyaṃ vaḥ kṣatriyā mālā yā bhīṣmaṃ nihaniṣyati||

Verse 3

अहं च भार्या तस्य स्यां यो भीष्मं घातयिष्यति। तस्याश्चङ्क्रम्यमाणायाः समाः पञ्च गताः पराः।।

ahaṃ ca bhāryā tasya syāṃ yo bhīṣmaṃ ghātayiṣyati| tasyāścaṅkramyamāṇāyāḥ samāḥ pañca gatāḥ parāḥ||

Verse 4

नाभवच्छरणं कश्चित्क्षत्रियो भीष्मजाद्भयात्। अगच्छत्सोमकं साऽम्बा पाञ्चालेषु यशस्विनम्।।

nābhavaccharaṇaṃ kaścitkṣatriyo bhīṣmajādbhayāt| agacchatsomakaṃ sā'mbā pāñcāleṣu yaśasvinam||

Verse 5

सत्यसन्धं महेष्वासं सत्यधर्मपरायणम्। सा सभाद्वारमागम्य पाञ्चालैरभिरक्षितम्।।

satyasandhaṃ maheṣvāsaṃ satyadharmaparāyaṇam| sā sabhādvāramāgamya pāñcālairabhirakṣitam||

Verse 6

पाञ्चालराजमाक्रन्दत्प्रगृह्य सुभुजा भुजौ। भीष्मेण हन्यमानां मां मज्जन्तीमिव च ह्रदे।।

pāñcālarājamākrandatpragṛhya subhujā bhujau| bhīṣmeṇa hanyamānāṃ māṃ majjantīmiva ca hrade||

Verse 7

यज्ञसेनाभिधावेह पाणिमालम्ब्य चोद्धर। तेन मे सर्वधर्माश्च रतिभोगाश्च केवलाः।।

yajñasenābhidhāveha pāṇimālambya coddhara| tena me sarvadharmāśca ratibhogāśca kevalāḥ||

Verse 8

उभौ च लोकौ कीर्तिश्च समूलौ सफलौ हृतौ। ***न्त्येवं न विन्दामि राजन्यं शरणं क्वचित्।।

ubhau ca lokau kīrtiśca samūlau saphalau hṛtau| ***ntyevaṃ na vindāmi rājanyaṃ śaraṇaṃ kvacit||

Verse 9

किं नु निःक्षत्रियो लोको यत्रानाथोऽवसीदति। समागम्य तु राजानो मयोक्ता राजसत्तमाः।।

kiṃ nu niḥkṣatriyo loko yatrānātho'vasīdati| samāgamya tu rājāno mayoktā rājasattamāḥ||

Verse 10

शृण्वन्तु सर्वे राजानो मयोक्तं राजसत्तमाः। इक्ष्वाकूणां तु ये वृद्धाः पाञ्चालानां च ये वराः।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि संभवपर्वणि दशाधिकशततमोऽध्यायः।। 110 ।।

śṛṇvantu sarve rājāno mayoktaṃ rājasattamāḥ| ikṣvākūṇāṃ tu ye vṛddhāḥ pāñcālānāṃ ca ye varāḥ|| || iti śrīmanmahābhārate ādiparvaṇi saṃbhavaparvaṇi daśādhikaśatatamo'dhyāyaḥ|| 110 ||

Verse 11

त्वत्प्रसादाद्विवाहेऽस्मिन्मा धर्मो मा पराजयेत्। प्रसीद यज्ञसेनेह गतिर्मे भव सोमक।।

tvatprasādādvivāhe'sminmā dharmo mā parājayet| prasīda yajñaseneha gatirme bhava somaka||

Verse 12

यज्ञसेन उवाच। जानामि त्वां बोधयामि राजपुत्रि विशेषतः। यथाशक्ति यथाधर्मं बलं संधारयाम्यहम्।।

yajñasena uvāca| jānāmi tvāṃ bodhayāmi rājaputri viśeṣataḥ| yathāśakti yathādharmaṃ balaṃ saṃdhārayāmyaham||

Verse 13

अन्यस्मात्पार्थिवाद्यत्ते भयं स्यात्पार्थिवात्मजे। तस्यापनयने हेतुं संविधातुमहं प्रभुः।।

anyasmātpārthivādyatte bhayaṃ syātpārthivātmaje| tasyāpanayane hetuṃ saṃvidhātumahaṃ prabhuḥ||

Verse 14

नहि शान्तनवस्याहं महास्त्रस्य प्रहारिणः। ईश्वरः क्षत्रियाणां हि बलं धर्मोऽनुवर्तते।। पाञ्चालानां च ये वराः ते राजानः मयोक्ता इति पूर्वेण संबन्धः।।

nahi śāntanavasyāhaṃ mahāstrasya prahāriṇaḥ| īśvaraḥ kṣatriyāṇāṃ hi balaṃ dharmo'nuvartate|| pāñcālānāṃ ca ye varāḥ te rājānaḥ mayoktā iti pūrveṇa saṃbandhaḥ||

Verse 15

सा साधु व्रज कल्याणि न मां भीष्मो दहेद्बलात्। न प्रत्यगृह्णंस्ते सर्वे किमित्येव न वेद्म्यहम्।।

sā sādhu vraja kalyāṇi na māṃ bhīṣmo dahedbalāt| na pratyagṛhṇaṃste sarve kimityeva na vedmyaham||

Verse 16

न हि भीष्मादहं धर्मं शक्तो दातुं कथंचन। वैशंपायन उवाच। इत्युक्ता स्रजमासज्य द्वारि राज्ञो व्यपाद्रवत्।। ईश्वरो नहि।।

na hi bhīṣmādahaṃ dharmaṃ śakto dātuṃ kathaṃcana| vaiśaṃpāyana uvāca| ityuktā srajamāsajya dvāri rājño vyapādravat|| īśvaro nahi||

Verse 17

व्युदस्तां सर्वलोकेषु तपसा संशितव्रताम्। तामन्वगच्छद्द्रुपदः सान्त्वं जल्पन्पुनः पुनः।।

vyudastāṃ sarvalokeṣu tapasā saṃśitavratām| tāmanvagacchaddrupadaḥ sāntvaṃ jalpanpunaḥ punaḥ||

Verse 18

स्रजं गृहाण कल्याणि न नो वैरं प्रसञ्जय।।

srajaṃ gṛhāṇa kalyāṇi na no vairaṃ prasañjaya||

Verse 19

अम्बोवाच। एवमेव त्वया कार्यमिति स्म प्रतिकाङ्क्षते। न तु तस्यान्यथा भावो दैवमेतदमानुषम्।।

ambovāca| evameva tvayā kāryamiti sma pratikāṅkṣate| na tu tasyānyathā bhāvo daivametadamānuṣam||

Verse 20

यश्चैनां स्रजमादाय स्वयं वै प्रतिमोक्षते। स भीष्मं समरे हन्ता मम धर्मप्रणाशनम्।।

yaścaināṃ srajamādāya svayaṃ vai pratimokṣate| sa bhīṣmaṃ samare hantā mama dharmapraṇāśanam||

Verse 21

वैशंपायन उवाच। तां स्रजं द्रुपदो राजा कंचित्कालं ररक्ष सः। ततो विस्रम्भमास्थाय तूष्णीमेतामुपैक्षत।।

vaiśaṃpāyana uvāca| tāṃ srajaṃ drupado rājā kaṃcitkālaṃ rarakṣa saḥ| tato visrambhamāsthāya tūṣṇīmetāmupaikṣata||

Verse 22

तां शिखण्डिन्यबध्नात्तु बाला पितुरवज्ञया। तां पिता त्वत्यजच्छीघ्रं त्रस्तो भीष्मस्य किल्बिषात्।।

tāṃ śikhaṇḍinyabadhnāttu bālā pituravajñayā| tāṃ pitā tvatyajacchīghraṃ trasto bhīṣmasya kilbiṣāt||

Verse 23

इषीकं ब्राह्मणं भीता साभ्यगच्छत्तपस्विनम्। गङ्गाद्वारि तपस्यन्तं तुष्टिहेतोस्तपस्विनी।।

iṣīkaṃ brāhmaṇaṃ bhītā sābhyagacchattapasvinam| gaṅgādvāri tapasyantaṃ tuṣṭihetostapasvinī||

Verse 24

उपचाराभितुष्टस्तामब्रवीदृषिसत्तमः। गङ्गाद्वारे विभजनं भविता नचिरादिव।। भीष्मात् भीष्ममपेक्ष्य।।

upacārābhituṣṭastāmabravīdṛṣisattamaḥ| gaṅgādvāre vibhajanaṃ bhavitā nacirādiva|| bhīṣmāt bhīṣmamapekṣya||

Verse 25

तत्र गन्धर्वराजानं तुम्बुरुं प्रियदर्शनम्। आराधयितुमीहस्व सम्यक्परिचरस्व तम्।।

tatra gandharvarājānaṃ tumburuṃ priyadarśanam| ārādhayitumīhasva samyakparicarasva tam||

Verse 26

अहमप्यत्र साचिव्यं कर्तास्मि तव शोभने। तं तदाचर भद्रं ते स ते श्रेयो विधास्यति।।

ahamapyatra sācivyaṃ kartāsmi tava śobhane| taṃ tadācara bhadraṃ te sa te śreyo vidhāsyati||

Verse 27

ततो विभजनं तत्र गन्धर्वाणामवर्तत। तत्र द्वाववशिष्येतां गन्धर्वावमितौ जसौ।।

tato vibhajanaṃ tatra gandharvāṇāmavartata| tatra dvāvavaśiṣyetāṃ gandharvāvamitau jasau||

Verse 28

तयोरेकः समीक्ष्यैनां स्त्रीबुभूषुरुवाच ह। इदं गृह्णीष्व पुंलिङ्गं वृणे स्त्रीलिङ्गमेव ते।।

tayorekaḥ samīkṣyaināṃ strībubhūṣuruvāca ha| idaṃ gṛhṇīṣva puṃliṅgaṃ vṛṇe strīliṅgameva te||

Verse 29

नियमं चक्रतुस्तत्र स्त्री पुमांश्चैव तावुभौ। ततः पुमान्समभवच्छिखण्डी परवीरहा।।

niyamaṃ cakratustatra strī pumāṃścaiva tāvubhau| tataḥ pumānsamabhavacchikhaṇḍī paravīrahā||

Verse 30

स्त्री भूत्वा ह्यपचक्राम स गन्धर्वो मुदान्वितः। लब्ध्वा तु महतीं प्रीतिं याज्ञसेनिर्महायशाः।।

strī bhūtvā hyapacakrāma sa gandharvo mudānvitaḥ| labdhvā tu mahatīṃ prītiṃ yājñasenirmahāyaśāḥ||

Verse 31

ततो बुद्बुदकं गत्वा पुनरस्त्राणि सोऽकरोत्। तत्र चास्त्राणि दिव्यानि कृत्वा स सुमहाद्युतिः।।

tato budbudakaṃ gatvā punarastrāṇi so'karot| tatra cāstrāṇi divyāni kṛtvā sa sumahādyutiḥ||

Verse 32

स्वदेशमभिसंपदे पाञ्चालं कुरुनन्दन। सोऽभिवाद्य पितुः पादौ महेष्वासः कृताञ्जलिः।।

svadeśamabhisaṃpade pāñcālaṃ kurunandana| so'bhivādya pituḥ pādau maheṣvāsaḥ kṛtāñjaliḥ||

Verse 33

उवाच भवता भीष्मान्न भेतव्यं कथंचन।।

uvāca bhavatā bhīṣmānna bhetavyaṃ kathaṃcana||