Adhyaya 108

Verse 1

शान्तनुसत्यवतीविवाहः।। 1 ।। चित्राङ्गदविचित्रवीर्ययोरुत्पत्तिः।। 2 ।। शान्तनुमरणम्।। 3 ।। चित्राङ्गदमरणम्।। 4 ।। विचित्रवीर्यस्य राज्येऽभिषेकः।। 5 ।। वैशंपायन उवाच। चेदिराजसुतां ज्ञात्वा दाशराजेन वर्धिताम्। विवाहं कारयामास शास्त्रदृष्टेन कर्मणा।।

śāntanusatyavatīvivāhaḥ|| 1 || citrāṅgadavicitravīryayorutpattiḥ|| 2 || śāntanumaraṇam|| 3 || citrāṅgadamaraṇam|| 4 || vicitravīryasya rājye'bhiṣekaḥ|| 5 || vaiśaṃpāyana uvāca| cedirājasutāṃ jñātvā dāśarājena vardhitām| vivāhaṃ kārayāmāsa śāstradṛṣṭena karmaṇā||

Verse 2

ततो विवाहे निर्वृत्ते स राजा शान्तनुर्नृपः। तां कन्यां रूपसंपन्नां स्वगृहे संन्यवेशयत्।।

tato vivāhe nirvṛtte sa rājā śāntanurnṛpaḥ| tāṃ kanyāṃ rūpasaṃpannāṃ svagṛhe saṃnyaveśayat||

Verse 3

ततः शान्तनवो धीमान्सत्यवत्यामजायत। वीरश्चित्राङ्गदो नाम वीर्यवान्पुरुषेश्वरः।।

tataḥ śāntanavo dhīmānsatyavatyāmajāyata| vīraścitrāṅgado nāma vīryavānpuruṣeśvaraḥ||

Verse 4

अथापरं महेष्वासं सत्यवत्यां सुतं प्रभुः। विचित्रवीर्यं राजानं जनयामास वीर्यवान्।।

athāparaṃ maheṣvāsaṃ satyavatyāṃ sutaṃ prabhuḥ| vicitravīryaṃ rājānaṃ janayāmāsa vīryavān||

Verse 5

अप्राप्तवति तस्मिंस्तु यौवनं पुरुषर्षभे। स राजा शान्तनुर्धीमान्कालधर्ममुपेयिवान्।।

aprāptavati tasmiṃstu yauvanaṃ puruṣarṣabhe| sa rājā śāntanurdhīmānkāladharmamupeyivān||

Verse 6

स्वर्गते शान्तनौ भीष्मश्चित्राङ्गदमरिन्दनम्। स्थापयामास वै राज्ये सत्यवत्या मते स्थितः।।

svargate śāntanau bhīṣmaścitrāṅgadamarindanam| sthāpayāmāsa vai rājye satyavatyā mate sthitaḥ||

Verse 7

स तु चित्राङ्गदः शौर्यात्सर्वांश्चिक्षेप पार्थिवान्। मनुष्यं न हि मेन स कंचित्सदृशमात्मनः।।

sa tu citrāṅgadaḥ śauryātsarvāṃścikṣepa pārthivān| manuṣyaṃ na hi mena sa kaṃcitsadṛśamātmanaḥ||

Verse 8

तं क्षिपन्तं सुरांश्चैव मनुष्यानसुरांस्तथा। गन्धर्वराजो बलवांस्तुल्यनामाऽभ्ययात्तदा।।

taṃ kṣipantaṃ surāṃścaiva manuṣyānasurāṃstathā| gandharvarājo balavāṃstulyanāmā'bhyayāttadā||

Verse 9

गन्धर्व उवाच। त्वं वै सदृशनामासि युद्धं देहि नृपात्मज। नाम वाऽन्यत्प्रगृह्णीष्व यदि युद्धं न दास्यसि।।

gandharva uvāca| tvaṃ vai sadṛśanāmāsi yuddhaṃ dehi nṛpātmaja| nāma vā'nyatpragṛhṇīṣva yadi yuddhaṃ na dāsyasi||

Verse 10

त्वयाहं युद्धमिच्छामि त्वत्सकाशं तु नामतः। आगतोस्मि वृथाऽऽभाष्य न गच्छेन्नाम ते मम।।

tvayāhaṃ yuddhamicchāmi tvatsakāśaṃ tu nāmataḥ| āgatosmi vṛthā''bhāṣya na gacchennāma te mama||

Verse 11

इत्युक्त्वा गर्जमानौ तौ हिरण्वत्यास्तटं गतौ। तेनास्य सुमहद्युद्धं कुरुक्षेत्रे बभूव ह।।

ityuktvā garjamānau tau hiraṇvatyāstaṭaṃ gatau| tenāsya sumahadyuddhaṃ kurukṣetre babhūva ha||

Verse 12

तयोर्बलवतोस्तत्र गन्धर्वकुरुमुख्ययोः। नद्यास्तीरे हिरण्वत्याः समास्तिस्रोऽभवद्रणः।।

tayorbalavatostatra gandharvakurumukhyayoḥ| nadyāstīre hiraṇvatyāḥ samāstisro'bhavadraṇaḥ||

Verse 13

तस्मिन्विमर्दे तुमुले शस्त्रवर्षसमाकुले। मायाधिकोऽवधीद्वीरं गन्धर्वः कुरुसत्तमम्।।

tasminvimarde tumule śastravarṣasamākule| māyādhiko'vadhīdvīraṃ gandharvaḥ kurusattamam||

Verse 14

स हत्वा तु नरश्रेष्ठं चित्राङ्गदमरिन्दमम्। अन्ताय कृत्वा गन्धर्वो दिवमाचक्रमे ततः।।

sa hatvā tu naraśreṣṭhaṃ citrāṅgadamarindamam| antāya kṛtvā gandharvo divamācakrame tataḥ||

Verse 15

तस्मिन्पुरुषशार्दूले निहते भूरितेजसि। भीष्मः शान्तनवो राजा प्रेतकार्याण्यकारयत्।।

tasminpuruṣaśārdūle nihate bhūritejasi| bhīṣmaḥ śāntanavo rājā pretakāryāṇyakārayat||

Verse 16

विचित्रवीर्यं च तदा बालमप्राप्तयौवनम्। कुरुराज्ये महाबाहुरभ्यषिञ्चदनन्तरम्।।

vicitravīryaṃ ca tadā bālamaprāptayauvanam| kururājye mahābāhurabhyaṣiñcadanantaram||

Verse 17

विचित्रवीर्यः स तदा भीष्मस्य वचने स्थितः। अन्वशासन्महाराज पितृपैतामहं पदम्।।

vicitravīryaḥ sa tadā bhīṣmasya vacane sthitaḥ| anvaśāsanmahārāja pitṛpaitāmahaṃ padam||