Adhyaya 102

Verse 1

महाभिषगुपाख्यानम्।। १ ।। महाभिषग्गङ्गयोः शापः।। २ ।। अष्टवसूनां गङ्गायाश्च संवादः।। ३ ।। वैशंपायन उवाच। इक्ष्वाकुवंशप्रभो राजासीत्पृथिवीपतिः। महाभिषगिति ख्यातः सत्यवाक्सत्यविक्रमः।।

mahābhiṣagupākhyānam|| 1 || mahābhiṣaggaṅgayoḥ śāpaḥ|| 2 || aṣṭavasūnāṃ gaṅgāyāśca saṃvādaḥ|| 3 || vaiśaṃpāyana uvāca| ikṣvākuvaṃśaprabho rājāsītpṛthivīpatiḥ| mahābhiṣagiti khyātaḥ satyavāksatyavikramaḥ||

Verse 2

सोऽश्वमेधसहस्रेण राजसूयशतेन च। तोषयामास देवेशं स्वर्गं लेभे ततः प्रभुः।।

so'śvamedhasahasreṇa rājasūyaśatena ca| toṣayāmāsa deveśaṃ svargaṃ lebhe tataḥ prabhuḥ||

Verse 3

ततः कदाचिद्ब्रह्माणमुपासांचक्रिरे सुराः। तत्र राजर्षयो ह्यासन्स च राजा महाभिषक्।।

tataḥ kadācidbrahmāṇamupāsāṃcakrire surāḥ| tatra rājarṣayo hyāsansa ca rājā mahābhiṣak||

Verse 4

अथ गङ्गा सरिच्छ्रेष्ठा समुपायात्पितामहम्। तस्या वासः समुद्धूतं मारुतेन शशिप्रभम्।।

atha gaṅgā saricchreṣṭhā samupāyātpitāmaham| tasyā vāsaḥ samuddhūtaṃ mārutena śaśiprabham||

Verse 5

ततोऽभवन्सुरगणाः सहसाऽवाङ्मुखास्तदा। महाभिषक्तु राजर्षिरशङ्को दृष्टवान्नदीम्।।

tato'bhavansuragaṇāḥ sahasā'vāṅmukhāstadā| mahābhiṣaktu rājarṣiraśaṅko dṛṣṭavānnadīm||

Verse 6

सोपध्यातो भगवता ब्रह्मणा तु महाभिषक्। उक्तश्च जातो मर्त्येषु पुनर्लोकानवाप्स्यसि।।

sopadhyāto bhagavatā brahmaṇā tu mahābhiṣak| uktaśca jāto martyeṣu punarlokānavāpsyasi||

Verse 7

यया हृतमनाश्चासि गङ्गया त्वं हि दुर्मते। सा ते वै मानुषे लोके विप्रियाण्याचरिष्यति।।

yayā hṛtamanāścāsi gaṅgayā tvaṃ hi durmate| sā te vai mānuṣe loke vipriyāṇyācariṣyati||

Verse 8

यदा ते भविता मन्युस्तदा शापाद्विमोक्ष्यते। वैशंपायन उवाच। स चिन्तयित्वा नृपतिर्नृपानन्यांस्तपोधनान्।।

yadā te bhavitā manyustadā śāpādvimokṣyate| vaiśaṃpāyana uvāca| sa cintayitvā nṛpatirnṛpānanyāṃstapodhanān||

Verse 9

प्रतीपं रोचयामास पितरं भूरितेजसम्। सा महाभिषजं दृष्ट्वा नदी दैर्याच्च्युतं नृपम्।।

pratīpaṃ rocayāmāsa pitaraṃ bhūritejasam| sā mahābhiṣajaṃ dṛṣṭvā nadī dairyāccyutaṃ nṛpam||

Verse 10

तमेव मनसा ध्यायन्त्युपावृत्ता सरिद्वरा। सा तु विध्वस्तवपुषः कश्मलाभिहतान्नृप।।

tameva manasā dhyāyantyupāvṛttā saridvarā| sā tu vidhvastavapuṣaḥ kaśmalābhihatānnṛpa||

Verse 11

ददर्श पथि गच्छन्ती वसून्देवान्दिवौकसः। तथारूपांश्च तान्दृष्ट्वा प्रपच्छ सरितां वरा।।

dadarśa pathi gacchantī vasūndevāndivaukasaḥ| tathārūpāṃśca tāndṛṣṭvā prapaccha saritāṃ varā||

Verse 12

किमिदं नष्टरूपाः स्थ कच्चित्क्षेमं दिवौकसाम्। तामूचुर्वसवो देवाः शप्ताः स्मो वै महानदि।।

kimidaṃ naṣṭarūpāḥ stha kaccitkṣemaṃ divaukasām| tāmūcurvasavo devāḥ śaptāḥ smo vai mahānadi||

Verse 13

अल्पेऽपराधे संरम्भाद्वसिष्ठेन महात्मना। विमूढा हि वयं सर्वे प्रच्छन्नमृषिसत्तमम्।।

alpe'parādhe saṃrambhādvasiṣṭhena mahātmanā| vimūḍhā hi vayaṃ sarve pracchannamṛṣisattamam||

Verse 14

सन्ध्यां वसिष्ठमासीनं तमत्यभिसृताः पुरा। तेन कोपाद्वयं शप्ता योनौ संभवतेति ह।।

sandhyāṃ vasiṣṭhamāsīnaṃ tamatyabhisṛtāḥ purā| tena kopādvayaṃ śaptā yonau saṃbhavateti ha||

Verse 15

न तच्छक्यं निवर्तयितुं यदुक्तं ब्रह्मवादिना। त्वमस्मान्मानुषी भूत्वा सूष्व पुत्रान्वसून्भुवि।।

na tacchakyaṃ nivartayituṃ yaduktaṃ brahmavādinā| tvamasmānmānuṣī bhūtvā sūṣva putrānvasūnbhuvi||

Verse 16

न मानुषीणां जठरं प्रविशेम वयं शुभे। इत्युक्ता तैश्च वसुभिस्तथेत्युक्त्वाऽब्रवीदिदम्।।

na mānuṣīṇāṃ jaṭharaṃ praviśema vayaṃ śubhe| ityuktā taiśca vasubhistathetyuktvā'bravīdidam||

Verse 17

गङ्गोवाच। मर्त्येषु पुरुषश्रेष्ठः को वः कर्ता भविष्यति। वसव ऊचुः। प्रतीपस्य सुतो राजा शान्तनुर्लोकविश्रुतः। भविता मानुषे लोके स नः कर्ता भविष्यति।।

gaṅgovāca| martyeṣu puruṣaśreṣṭhaḥ ko vaḥ kartā bhaviṣyati| vasava ūcuḥ| pratīpasya suto rājā śāntanurlokaviśrutaḥ| bhavitā mānuṣe loke sa naḥ kartā bhaviṣyati||

Verse 18

गङ्गोवाच। ममाप्येवं मतं देवा यथा मां वदथानघाः। प्रियं तस्य करिष्यामि युष्माकं चेतदीप्सितम्।।

gaṅgovāca| mamāpyevaṃ mataṃ devā yathā māṃ vadathānaghāḥ| priyaṃ tasya kariṣyāmi yuṣmākaṃ cetadīpsitam||

Verse 19

वसव ऊचुः। जातान्कुमारान्स्वानप्सु प्रक्षेप्तुं वै त्वमर्हसि। यथा नचिरकालं नो निष्कृतिः स्यात्त्रिलोकगे।।

vasava ūcuḥ| jātānkumārānsvānapsu prakṣeptuṃ vai tvamarhasi| yathā nacirakālaṃ no niṣkṛtiḥ syāttrilokage||

Verse 20

जिघृक्षवो वयं सर्वे सुरभिं मन्दबुद्धयः। शप्ता ब्रह्मर्षिणा तेन तांस्त्वं मोचय चाशु नः।।

jighṛkṣavo vayaṃ sarve surabhiṃ mandabuddhayaḥ| śaptā brahmarṣiṇā tena tāṃstvaṃ mocaya cāśu naḥ||

Verse 21

गङ्गोवाच। एवमेतत्करिष्यामि पुत्रस्तस्य विधीयताम्। नास्य मोघः सङ्गमः स्यात्पुत्रहेतोर्मया सह।।

gaṅgovāca| evametatkariṣyāmi putrastasya vidhīyatām| nāsya moghaḥ saṅgamaḥ syātputrahetormayā saha||

Verse 22

वसव ऊचुः। तुरीयार्धं प्रदास्यामो वीर्यस्यैकैकशो वयम्। तेन वीर्येण पुत्रस्ते भविता तस्य चेप्सितः।।

vasava ūcuḥ| turīyārdhaṃ pradāsyāmo vīryasyaikaikaśo vayam| tena vīryeṇa putraste bhavitā tasya cepsitaḥ||

Verse 23

न संपत्स्यति मर्त्येषु पुनस्तस्य तु सन्ततिः। तस्मादपुत्रः पुत्रस्ते भविष्यति स वीर्यवान्।।

na saṃpatsyati martyeṣu punastasya tu santatiḥ| tasmādaputraḥ putraste bhaviṣyati sa vīryavān||